جنگ در اوکراین به‌دلایل مختلف ازجمله تشدید جنگ تمام‌عیار رسانه‌ای، وضعیت پیچیده‌ای به‌خود گرفته است. این جنگ درحالی وارد چهارمین ماه خود شده است که هنوز نمی‌توان برآورد دقیقی از زمان پایان آن ارائه داد.

اصرار آمریکا بر ادامه جنگ اوکراین

نشانه‌های متعددی وجود دارد که نشان می‎دهد آمریکا به دنبال «طولانی کردن جنگ» در اوکراین است. منافعی که طولانی شدن جنگ در اوکراین برای آمریکا دارد، به مراتب بیشتر از پایان درگیری‌ها در این کشور است! همچنانکه اعطای کمک‌های نظامی و غیرنظامی ده‌ها میلیارد دلاری به اوکراین و کشورهای شرق اروپا یکی از نشانه‌های مهم آن است. این کمک‌ها اساساً در جهت حفظ روند کنونی جنگ در اوکراین به‌صورت «کنترل‌شده» عمل می‌کند.

اینکه دولت آمریکا فرمان کمک 40 میلیارد دلاری به اوکراین را امضا کرد که 20 میلیارد دلار آن به‌عنوان بخشی از بسته کمک نظامی به اوکراین تا شهریور ماه ارائه خواهد شد، به این معناست که در عمل، آمریکا به‌دنبال پایان جنگ نیست، حتی اگر اوکراین به تلی از خاکستر تبدیل شود.

آمریکا یک راهبرد کاملاً مشخص و حساب شده‌ در اوکراین دارد که بر مبنای طولانی کردن روند جنگ و «ایجاد گره‌های کور امنیتی جدید» در نظام بین‌الملل استوار شده است. در این رابطه، «هوشیاری روسیه» در قبال سیاست‌های پیچیده و کلان آمریکا که در پی تبدیل اوکراین به باتلاقی برای مسکو می‌باشد، یک «ضرورت حیاتی» است.

اهداف آمریکا از طولانی کردن جنگ اوکراین

الف) تضعیف روسیه: براساس آخرین سند امنیت ملی آمریکا، روسیه بعد از چین دومین تهدید علیه ایالات متحده محسوب می‌شود که به‌دنبال توسعه نفوذ خود در سطح بین‌المللی به ضرر آمریکاست. از نظر کاخ سفید، فرسایشی کردن جنگ در اوکراین و «حفظ بحران» در محیط پیرامونی روسیه (آسیای مرکزی، اروپای شرقی و حتی شمال اروپا)، مقدمه تضعیف روسیه در نظام بین‌الملل است. یکی از دلایل اصلی سوق دادن فنلاند و سوئد به سمت ناتو هم حفظ بحران در حوزه پیرامونی روسیه است!

جنگ طولانی در اوکراین بهانه خوبی برای گسترش تحریم‌های همه‌جانبه اقتصادی علیه روسیه است که از نظر کاخ سفید عامل مهمی برای فروپاشی اقتصادی و انزوای دیپلماتیک این کشور به‌شمار می‌رود. برای دولت آمریکا تضعیف روسیه و شخص پوتین حتی اگر بهای آن «نابودی اوکراین» باشد، دستاورد ارزشمند و راهبردی است که نباید از آن چشم‌پوشی کرد!

ب) بهره‌برداری‌های انتخاباتی: در نظرسنجی اخیری که آسوشیتدپرس انجام داد، محبوبیت بایدن به 39 درصد کاهش یافته است. بایدن برای بهبود محبوبیت سیاسی در افکار عمومی و تسهیل مسیر پیروزی بر رقبای جمهوری‌خواه خود با شرایط دشواری روبروست.

تجارب تاریخ معاصر آمریکا نشان داده است، حضور مستقیم یا باواسطه آمریکا در جنگ‌های خارجی، همیشه به عنوان فرصتی منحصربفرد برای رؤسای جمهور مستقر جهت پیروزی مجدد در انتخابات ریاست جمهوری به‌شمار رفته است. این موضوع می‌تواند برای جو بایدن فارغ از هرگونه عملکردی که در حوزه سیاست داخلی و خارجی دارد، یک نقطه اتکاء محسوب شود؛ به شرطی‌که آتش این جنگ تا هفته‌های منتهی به انتخابات 2024 خاموش نشود!

ج) رونق اقتصاد نظامی: رونق بازارهای فروش تسلیحاتی آمریکا یکی از «نتایج محسوس» جنگ اوکراین برای آمریکاست. شرکت‌های اسلحه‌سازی که نقش مهمی در سیاست خارجی آمریکا دارند در ماه‌های اخیر و به‌دنبال حمله روسیه به اوکراین، سودهای سرشاری از فروش جنگ‌افزار به کشورهای شرق اروپا و جهان کسب کرده‌اند.

د) منافع اقتصادی در حوزه انرژی و غذا: تحریم نفت و گاز روسیه، می‌تواند روند انتقال جریان نفت و گاز به کشورهای اروپایی را به سمت آمریکا سوق داده و در نتیجه افزایش درآمدهای خارجی این کشور را تسریع کند؛ آن‌هم در شرایطی که این کشورها با مشکلات اقتصادی در داخل مواجه هستند. این موضوع در میان‌مدت نیز بسترهای وابستگی اروپا به آمریکا را تشدید خواهد کرد.

روسیه و اوکراین بیش از 30 درصد گندم و ذرت جهان را تأمین می‌کنند. جنگ باعث اختلال یا کاهش صادرات جهانی گندم و ذرت از این دو کشور گردیده و در نتیجه سبب افزایش قیمت این دو «کالای استراتژیک» که نقش مهمی در زنجیره تولید مواد غذایی جهان دارند، شده است.

ادامه جنگ می‌تواند انحصار بازار گندم از حوزه روسیه و اوکراین را به سمت آمریکا روانه کند. آمریکا امسال با اطلاع قبلی از کمبود گندم در بازارهای جهانی، بخش بزرگی از زمین‌های کشاورزی خود را به زیر کشت گندم برده و برنامه مهمی نیز برای «انحصاری کردن» صادرات این محصول تدارک دیده است!

ه) ترساندن چین: با توجه به اینکه چین بزرگ‌ترین و اصلی‌ترین رقیب استراتژیک آمریکا در نظام بین‌الملل محسوب می‌شود، لذا دولت آمریکا از ادامه جنگ در اوکراین به‌عنوان ابزاری برای ترساندن چین بهره می‌برد. به‌ویژه اینکه اگر روسیه در این جنگ زمین‌گیر شود، از نظر آمریکا درس عبرتی برای چین خواهد بود که فکر الحاق تایوان را از سرش بیرون کند.

نکته پایانی

هرگونه ماجراجویی آمریکا علیه روس‌ها در اوکراین، برای آمریکا بدون پیامد نخواهد بود. روسیه بخش تفکیک‌ناپذیری از جغرافیای سیاسی، اقتصادی، امنیتی و نظامی اروپاست، لذا تغییر در وضعیت روسیه و تضعیف این کشور باعث بروز پیامدهای منفی در قاره اروپا خواهد شد.

با توجه به هدف‌گذاری‌های آمریکا در جنگ اوکراین، نتیجه بازی در این کشور هرچه باشد، به سود مردم اوکراین نخواهد بود. ضمن‌اینکه حتی اگر جنگ در اوکراین هم پایان یابد، منازعات امنیتی در این حوزه پایان نخواهد یافت؛ موضوعی که رهبر معظم انقلاب اسلامی در یک عبارت کوتاه و حکیمانه آن را بیان داشتند: «امروز اوکراین قربانی سیاست بحران‌سازی آمریکا است».

جنگ اوکراین تاکنون بیش از 500 میلیارد دلار خسارت برای اوکراین داشته است؛ این هزینه‌ای است که اساساً در جهت پیشبرد منافع و توسعه‌طلبی آمریکا روی دوش کشور و مردم اوکراین قرار گرفته است. اینکه چه بر سر اوکراین می‌آید برای آمریکا مهم نیست، مهم حفظ روند میدانی و امنیتی کنونی در اوکراین است. بنابراین اوکراین نباید خارج از پازل پیچیده‌ای که آمریکا تدارک دیده است، قرار گیرد.