نقد و بررسی کتاب‌ها و مقالات در سایت شورای راهبردی روابط خارجی با هدف اطلاع از نگاه‌های کارشناسانه صورت می‌گیرد و به منزله تایید محتوای این متون، تبلیغ آنها یا قابل انتساب به این شورا نیست. مسئولیت نقد و بررسی ارایه شده نیز صرفا بر عهده نویسنده است.

این دو تلاش کرده‌اند تا با گرد هم آوردن تعدادی از کارشناسان برجسته ایرانی و آمریکایی، “نگاهی نو” به روابط دو کشور بیندازند. انتشارات بلومزبری این کتاب را در سال 2014 در 176 صفحه منتشر کرده است.

سوالی که نویسندگان مختلف در تمامی فصل ها به آن توجه دارند این است که آمریکا و ایران چگونه به سطح کنونی از سوء برداشت نسبت به یکدیگر رسیده‌اند.

در این زمینه، علل و رویدادهای تاریخی مهمی مانند کودتا علیه دولت دکتر مصدق، حمایت آمریکا از رژیم سابق ایران، مساله سفارت، تحریم ایران از سوی آمریکا، حمایت آمریکا از صدام در جنگ، اختلاف در سیاست های خاورمیانه ای دو طرف و تهدید و جنگ لفظی علیه یکدیگر مطرح می شود.

ملکی و تیرمن در فصل آغازین کتاب که مشترکا آن را به نگارش درآورده‌‌اند، ضمن بیان استدلال کتاب به توضیح تاکید تحلیلی خود بر مساله سوءبرداشت می پردازند. آنها در این زمینه می نویسند: “ما با اجتناب از طرح موضوعات رایج در بیشتر مباحث مربوط به ایران و آمریکا، استدلال های انتقادی و کنکاش‌گرانه را آغاز می کنیم”.

این مقدمه در فصل دوم کتاب با مقاله ای از رابرت جرویس (Robert Jervis) که نویسنده یک اثر کلاسیک درباره برداشت‌ها و تعصبات در امور بین المللی است، ادامه می یابد.

سید حسین موسویان و متیو بان (Matthew Bunn) در فصل سوم و چهارم، هر کدام برداشت های عمومی در کشور خود را نسبت به طرف مقابل طرح می کنند. موسویان به طور خاص بر روی دیدگاه‌های آیت الله خامنه ای رهبر معظم انقلاب اسلامی تاکید می کند.

در فصل های پنجم و ششم، کیهان برزگر و تیرمن، دیدگاه تهران و واشنگتن را در قبال سیاست های یکدیگر به ویژه در منطقه خاورمیانه بازتاب می‌دهند.

حسین بنائی، پژوهشگر ایرانی-کانادائی در فصل هفتم کتاب چشم اندازهای روابط آمریکا و ایران را مورد بررسی قرار می دهد.

در فصل هشتم، ملکی و رابرت ریردون (Robert Reardon)، سیاست هایی را برای کاهش سوءبرداشت‌های دوجانبه ارائه می دهند.

خلاصه ترین نکته درباره ویژگی قضاوت کلی کتاب را میلر و بان (فصل چهار) بیان می کنند؛ به این صورت که “منافع آمریکا و ایران در بسیاری از حوزه ها با هم تضاد دارد و هر کشوری اقدامات کینه توزانه و تهاجمی علیه منافع طرف مقابل انجام داده است. اما زمینه هایی برای یک دیدگاه ظریف تر در دو طرف و همچنین منافع مشترکی که دو کشور در صورت غلبه بر حجم عظیم خصومت و بی اعتمادی می توانند کسب کنند، وجود دارد”.

در مجموع، نویسندگان مختلف کتاب با وجود اختلافاتی که در زمینه منشاء اختلاف دوطرف و چشم انداز آینده روابط دارند، بر این مساله تاکید می کنند که باید از گذشته درس گرفت و از سوء برداشت های مضر پرهیز کرد.

آنها می خواهند نگرش مردم عادی، جامعه دانشگاهی و حتی دولتمردان دو طرف را نسبت به یکدیگر و به ویژه دیدگاه آمریکایی ها را در قبال ایران تغییر دهند.

نویسندگان از این مساله غافل نیستند که حل این سوء برداشت ها و عبور از این تاریخ بی اعتمادی کار آسانی نیست. با این حال، یکی از راه‌های مناسب برای حل سریع این مساله، روی کار آمدن افراد و بازیگرانی در دو طرف است که قدرت و جسارت عبور از این چرخه سوء برداشت ها را داشته باشند.

از این منظر، به روی کار آمدن افرادی مانند آقای روحانی، اوباما و ظریف با امیدواری نگریسته می شود.

 

نقد کتاب:

امتیاز مهم کتاب این است که از زوایه ای متفاوت و با رویکردی جدید به روابط ایران و آمریکا، و شکل‌گیری و تداوم آنچه از آن به سوء‌برداشت تعبیر شده، پرداخته است. از سوی دیگر، انتشار کتاب می تواند قدم مهمی برای غلبه بر این سوءبرداشت‌ها به ویژه از سوی آمریکا نسبت به ایران باشد.

جامعه دانشگاهی و سیاسی آمریکا و حتی مردم عادی در این کشور به طور فزاینده‌ای به این درک رسیده‌اند که شناخت چندانی از جامعه و حکومت ایران ندارند و بیشتر بر ذهنیات خود متکی هستند. انتشار این کتاب می‌تواند قدم مهم و موثری برای حرکت در این مسیر باشد.

وجود کارشناسان و متفکرانی از دو طرف در بین نگارندگان، باعث طرح مسائل و دیدگاه‌ها توسط دوطرف شده و به اعتبار اثر افزوده است.

با این حال، اگرچه تحولاتی مانند ریاست جمهوری آقای روحانی در ایران، آغاز مذاکرات دو طرف، توافق ژنو، گفتگوی تلفنی آقای روحانی و اوباما، عادی شدن مذاکرات مسئولان دو طرف باعث تقویت امیدها در این زمینه شد، واقعیت این است که دیدگاه‌های دو طرف همچنان در برخی حوزه ها تفاوت اساسی دارد.

از سوی دیگر، تغییر برداشت های دو طرف نسبت به یکدیگر و کنار گذاشتن ذهنیت های نادرست همانطور که خود نویسندگان اذعان دارند، مساله ای زمان‌بر خواهد بود.

نکته دیگر اینکه همچنان گروه‌های قدرتمند و پرنفوذی وجود دارند که برای تداوم این سوء برداشت ها و همچنین بازتولید آن‌ها تلاش می‌کنند.

 

نویسنده: عزیزالله حاتم زاده

Maleki, A., & Tirman, J. (Eds.). (2014). U.S.—Iran misperceptions: a dialogue. New York and London: Bloomsbury Academic.