دکتر حمید حکیم در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی با اشاره به اولین نشست حضوری سران چین و پنج کشور آسیای مرکزی، شامل قزاقستان، قرقیزستان، ترکمنستان، ازبکستان و تاجیکستان، در پکن و توافقات انجام شده در آن، اظهار داشت: سال گذشته نخستین جلسه این نشست به صورت مجازی برگزار شد. در نشست حضوری امسال، چین و پنج کشور آسیای مرکزی هفت سند دوجانبه و چندجانبه از جمله «بیانیه شی آن» اجلاس چین و آسیای مرکزی و فهرست نتایج نشست چین و آسیای مرکزی را امضا کردند؛ از جمله بانک آسیایی سرمایه گذاری‌های چین، توافقنامه هایی برای مشارکت در پروژه های بزرگی در این کشورها، امضا کرد.

این استاد دانشگاه علامه طباطبایی گفت: شی جین پینگ در سخنرانی خود در این اجلاس چهار چشم انداز از اینکه جهان به چه نوع آسیای مرکزی نیاز دارد، چهار اصل برای ایجاد جامعه چین و آسیای مرکزی با آینده مشترک و همچنین هشت پیشنهاد برای توسعه همکاری های دوجانبه ارائه کرد.

وی با بیان اینکه در تحلیل برگزاری نشست سران کشورهای آسیای مرکزی در چین، می توان رقابت پکن با مسکو را نیز در نظر گرفت، ادامه داد: قطعا گسترش نفوذ چین در این منطقه که حیاط خلوت روسیه محسوب می شود، مورد قبول مسکو نیست. چین طی سه دهه گذشته، به مرور از لاک دفاعی خود خارج شده و نقش خود را در عرصه جهانی افزایش داده و با گذشت زمان این روند افزایشی همچنان ادامه داشته است. این حضور فعالانه و جستجوی منافع خارج از مرزهای خود، لازمه ایفای نقش چین به عنوان قدرت جهانی است.

این تحلیلگر مسائل بین الملل آسیای مرکزی را دارای اهمیت ویژه برای چین دانست و گفت: در سی سال بعد از فروپاشی شوروی، چین توانسته جایگاه خود را به عنوان بزرگترین شریک اقتصادی و تجاری کشورهای آسیای مرکزی تثبیت کند و در واقع چین به این منطقه به عنوان دروازه ورود به دنیای غرب نگاه می کند. مسیرهایی که چین در طرح عظیم «کمربند – جاده» مطرح کرده، کدهایی است که این دیدگاه را تائید می کنند. چین در تعامل با آسیای مرکزی، سیاست عملگرایانه با محوریت اقتصاد در نظر گرفته و این اقتصاد را در تعامل با سیاست قرارداده و نسبت به موضوعات سیاسی و امنیتی بی تفاوت نبوده است.

حکیم به تشریح بیانیه پایانی نشست سران پکن و کشورهای آسیای مرکزی پرداخت و با اشاره به توافقات صورت گرفته در راستای افزایش مشارکت در حوزه تامین انرژی، تاکید و حمایت از تمامیت ارضی، استقلال، امنیت و حاکمیت این کشورها و همچنین توسعه زیرساخت‌ها ، یادآور شد: این توافقات، تثبیت و تشدید حضور و نفوذ چین در این منطقه و در پی آن افزایش توان بازیگری پکن در این کشورها را به همراه دارد.

وی با بیان اینکه کشورهای حوزه آسیای مرکزی تمایل دارند، ضمن حفظ تعاملات خود با روسیه، از زیر سایه این کشور خارج شوند، اضافه کرد: چین برای این کشورها نقش موازنه گر را دارد و در عین حال، این کشورها برای چین در مسیر تامین انرژی، اهمیت بسیاری دارند. اما با این حال، چین در گسترش این روابط از منافع بزرگتری بهره می برد و جا پای روسیه می گذارد.

حکیم ادامه داد: تاکنون در پیمانهای مشترک چین با روسیه، شاهد نوعی تقسیم کار میان آن‌ها بودیم؛ چین چندان به موضوعات امنیتی ورود نمی کرد و روسیه نیز با وجود برخی اقدامات، بازیگری چین در حوزه اقتصادی در این مناطق را پذیرفته بود. اما این نشست، اجرای توافقات و پیامدهایی که خواهد داشت، بیشتر روشن خواهد کرد که چین در این منطقه در حوزه هایی جا پای روسیه می گذارد.

وی با بیان اینکه چین اکنون در راستای توسعه توان و ارتقاء نقش و بازیگری در نظام بین الملل، از حوزه تقسیم کار گذشته با روسیه در آسیای مرکزی فراتر رفته و به دنبال توسعه ارتباطات اقتصادی و تقویت روابط امنیتی و سیاسی با کشورهای این منطقه است، گفت: سال گذشته، گمرک چین اعلام کرد سال 2022، تجارت چین با پنج کشور آسیای مرکزی به بیش از 70میلیارد دلار رسیده و رشدی 40درصدی داشته است. این ارقام، رکوردی تاریخی در روابط چین با این کشورها ارزیابی شد. براساس آخرین آمار منتشر شده، این روند در سه ماهه نخست سال 2023 همچنان ادامه داشته و با رشدی حدود 22درصد، به 18میلیارد دلار رسیده است.

این استاد روابط بین الملل با یادآوری اینکه چین در کشورهای آسیای مرکزی، 15 میلیارد دلار سرمایه گذاری کرده است، خاطرنشان کرد: همه کشورهای آسیای مرکزی، خصوصا آن‌ها که داعیه برتری دارند، مانند قزاقستان و ازبکستان، تعاملات گسترده ای با غرب و آمریکا دارند. اما قطعا در این منطقه، نفوذ و قدرت چین و روسیه قابل مقایسه با غرب نیست و آمریکا باید نقش همسایگی بلافصل چین و روسیه در این منطقه را بپذیرد. خصوصا با توجه به درگیری روسیه در اوکراین، چین به دنبال ارتقاء روابط خود در آسیای مرکزی است تا وزن خود را در این منطقه بالا ببرد و حضور غرب در آن را به چالش بکشد.

حکیم با تاکید بر اینکه وعده های چین به سران کشورهای آسیای مرکزی و توافقات برای توسعه زیرساختها، برای آن‌ها بسیار مهم است و استفاده از ضعفهای ژئوپلیتیک این کشورها، خصوصا ضعفهای دو کشور کوچکتر این منطقه، برای چین اهمیت دارد، تصریح کرد: کشورهای منطقه نیز خواهان غلبه بر این ضعفها هستند و چین نیز در این راستا، گزینه مناسبی محسوب می شود. ضمن اینکه با درنظرداشتن تحلیلهای مطرح شده درباره نیات توسعه طلبانه و بلندپروازانه چین در این منطقه، همچنان منافع متقابل منطقه‌ای و رفع نیاز این کشورها از طریق چین، پررنگ است.

حکیم ضمن اشاره به مواضع کشورهای غربی درخصوص مذاکرات پکن و سران کشورهای آسیای مرکزی و همچنین هشدارهای روسیه نسبت به برخی تحرکات ضدامنیتی آمریکا در این منطقه، گفت: در شرایطی که پس از جنگ اوکراین شاهد تقابل بیشتر جبهه شرق و غرب هستیم، شرق با رویکرد مخالفت با نظام تک قطبی و تاکید برنظام چندقطبی، اقداماتی انجام می دهد. این اقدام از نظر غرب، تقویت جبهه ضد سلطه ارزیابی می شود. خصوصا موضوع «ساخت یک جامعه با آینده مشترک» میان چین و آسیای مرکزی در این نشست مطرح و اجرای آن در سطوح چندجانبه و دوجانبه در منطقه، به طور رسمی در «بیانیه شیان» گنجانده شده است.