ترامپ با تهدید، اروپا را به پای میز توافق کشاند

علی رضوان‌پور در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی اظهار داشت: «این توافق با هدف جلوگیری از تشدید جنگ تجاری بین دو اقتصاد بزرگ جهان حاصل شد.» تحلیلگر مسائل اروپا خاطرنشان کرد: «این توافق شامل اعمال تعرفه ۱۵ درصدی بر تقریباً تمام واردات اتحادیه اروپا خواهد بود، یعنی بیش از سه برابر میانگین تعرفه ۴.۸ درصدی که کالاهای اروپایی قبل از روی کار آمدن ترامپ در ژانویه با آن مواجه بودند.»

کارشناس حوزه بین‌الملل به این نکته مهم اشاره می‌کند که «اگرچه برخی از رهبران اروپایی از این توافق ناراضی‌اند، اما بخش عمده‌ای از آن‌ها به‌دلیل خطرات یک جنگ تجاری گسترده‌تر، چاره‌ای جز پذیرش آن نداشتند.»

وی در پاسخ به این پرسش که چه چیزی در محاسبات طرفین تغییر کرد که منجر به این توافق شد، یادآور شد: «مذاکرات بین اتحادیه اروپا و ایالات متحده برای یافتن تعادل سیاسی جدید در روابط تجاری دوجانبه‌ بود، چرا که از زمانی که ترامپ در دوم آوریل تعرفه‌های به اصطلاح متقابل خود را معرفی کرد، روابط طرفین با فراز و نشیب‌های فراوانی مواجه بوده است.»

شکاف داخلی اروپا، مسیر توافق را هموار کرد

رضوان‌پور همچنین به اختلافات داخلی در اتحادیه اروپا اشاره کرد و آن را عامل کلیدی در پیشبرد توافق دانست. وی گفت: «اتحادیه اروپا از این منظر به مذاکرات نگاه می‌کرد که هرگونه توافقی با آمریکا باید منصفانه و متعادل باشد. اما پس از آنکه ترامپ در اواخر ماه مه تهدید کرد که با تعرفه 50 درصدی به این بلوک ضربه خواهد زد، اتحادیه اروپا تغییر رویه داد.»

تحلیلگر مسائل اروپا با تأکید بر اختلافات درون‌ساختاری اتحادیه اروپا، ادامه داد: «فرانسه و اسپانیا پس از اعمال تعرفه‌های جدید، رویکردی سختگیرانه‌تر با تلافی فوری را ترجیح دادند، در حالی که آلمان و ایتالیا بر احتیاط و اهمیت توافق با ایالات متحده تأکید کردند.» در نهایت، به‌ گفته رضوان‌پور، «رویکرد احتیاط‌‌آمیز آلمان و ایتالیا به پیروزی رسید. لذا اتحادیه اروپا شروع به مطرح کردن انواع و اقسام گزینه‌ها، از تعرفه‌های پایین‌تر برای تولیدکنندگان خودرو آمریکایی تا موانع غیرتعرفه‌ای پایین‌تر برای شرکت‌های آمریکایی، خریدهای جدید گاز طبیعی مایع (LNG) آمریکایی، سلاح و محصولات کشاورزی و سرمایه‌گذاری خصوصی بیشتر اروپایی‌ها در اقتصاد ایالات متحده کرد. با این حال، ترامپ پیشنهاد اروپایی‌ها در ۱۰ ژوئیه را رد کرد و تهدید به تعرفه‌های ۳۰ درصدی دیگر نمود».

ورود ژاپن به معادله، ورق را برگرداند

از نگاه رضوان‌پور، نقطه عطف مذاکرات، به توافقی بازمی‌گردد که میان آمریکا و ژاپن درست پیش از نشست تجاری توکیو صورت گرفت. او توضیح داد: «پس از آنکه ژاپنی‌ها درست قبل از اجلاس تجاری اتحادیه اروپا و ژاپن در توکیو در ۲۲ ژوئیه، به توافق تجاری با آمریکا دست یافتند، این روند تغییر کرد.» تحلیلگر مسائل اروپا افزود: «ترامپ همیشه در زمان‌بندی مهارت داشته است و تحولات جدید با ژاپن، مذاکرات ایالات متحده و اتحادیه اروپا را تقویت کرد و دو طرف در نهایت بر سر تعرفه پایه ۱۵ درصدی به توافق رسیدند.»

بر اساس تحلیل این کارشناس، «چارچوب نهایی توافق شامل تعرفه‌های ۱۵ درصدی بر خودروها و قطعات خودرو و همچنین معافیت‌هایی برای محصولات حساس مانند تجهیزات پزشکی، برخی مواد شیمیایی و اقلام هوانوردی شد و در نهایت، توافقی که ترامپ و اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، در ۲۷ ژوئیه در اسکاتلند بر سر آن توافق کردند، تفاوت چندانی با توافقی که در ۱۰ ژوئیه روی میز ترامپ بود، نداشت.»

اروپا از فاجعه جلوگیری کرد؛ اما به چه قیمتی؟

علی رضوان‌پور در ادامه به واکنش‌های متفاوت در میان کشورهای اروپایی پرداخت و آن‌ها را نشانه‌ای از اضطراب راهبردی اروپا در رابطه با آمریکا دانست و توضیح داد که «اکثر رهبران با آسودگی خاطر زیادی واکنش نشان داده‌اند، زیرا تعداد بسیار کمی از رهبران اتحادیه اروپا مایل به اتخاذ مسیر تلافی‌جویانه تعرفه‌ای تشدیدکننده بودند که احتمالاً منجر به یک جنگ تجاری تمام‌عیار در دو سوی اقیانوس اطلس می‌شد.»

به باور تحلیلگر مسائل اروپا، «آلمان به عنوان کشوری که اقتصادش به صادرات خودرو وابسته است، این توافق را گامی در جهت آرامش تلقی کرد. آلمان با این واقعیت که تعرفه‌های خودرو از ۲۷.۵ درصد به ۱۵ درصد کاهش می‌یابد و تسکین فوری برای صنعت خودروسازی این کشور فراهم می‌کند، آرامش می‌یابد. اما فرانسه و ایتالیا همچنان در پی کسب معافیت برای برخی محصولات مهم صادراتی هستند.» رضوان‌پور تأکید کرد که «در اروپای شرقی هم، اکثر رهبران خوشحال هستند که از شکاف بین ایالات متحده و اتحادیه اروپا بر سر تجارت جلوگیری شده است، شکافی که می‌توانست حمایت ایالات متحده از تلاش‌های جنگی اروپا در حمایت از اوکراین را به خطر بیندازد.»

اما در کنار این ارزیابی‌های مثبت، انتقادات جدی نیز مطرح است. این کارشناس یادآور می شود که «اروپا برای در امان ماندن از جنگ تعرفه‌ای ترامپ و در دوراهی انتخاب بین بد و بدتر، با تسلیم شدن مقابل آمریکا، تن به توافقی دردناک داد.» او ادامه داد: «اروپا سرانجام در جنگ تجاری مقابل ترامپ تسلیم شد و به توافقی تن داد که بسیاری از کارشناسان اعلام کردند از سر ناچاری بوده و اروپا برای جلوگیری از بروز فاجعه در روابط با آمریکا به این توافق تن داده است.» وی به گزارش رویترز اشاره کرد که «اتحادیه اروپا را فاقد اهرم فشار علیه آمریکا دانسته بود؛ توافقی که حاصل شد، واقعی بودن جاه‌طلبی‌های اتحادیه ۲۷ عضوی اروپا را برای تبدیل شدن به قدرت اقتصادی که بتواند در برابر کشورهایی مانند ایالات ‌متحده آمریکا و چین مقاومت کند، محک زد.»

مصالحه یا شکست اروپا؟

علی رضوان‌پور خاطرنشان کرد: «این توافق اگرچه به ظاهر تنش‌ها را کاهش داده، اما بهای سنگینی برای آن پرداخته شده است. همچنانکه برخی مقامات اروپایی از توافق به عنوان یک “شکست” یاد کردند. نخست‌وزیر فرانسه آن را “تسلیم اروپا در برابر فشارهای آمریکا” خواند و مارین لوپن آن را “ناکامی مفتضحانه سیاسی، اقتصادی و اخلاقی” توصیف کرد. از سوی دیگر، اقتصاددانان آلمانی هم درباره هزینه‌های بلندمدت این توافق هشدار داده‌اند. اگرچه اکنون اطمینان اولیه در مورد شرایط تجارت وجود دارد، اما زنجیره‌های تأمین تغییر خواهند کرد و قیمت‌ها افزایش خواهند یافت.»

تحلیلگر مسائل اروپا با اشاره به اینکه حتی تعرفه ۱۵ درصدی نیز آثار منفی زیادی بر صنعت صادرات‌محور آلمان خواهد داشت، هشدار داد که «این توافق تجاری، علامت روشنی مبنی بر تمایل مهلک اتحادیه اروپا به پذیرش تعرفه‌های سنگین از روی ناچاری ارسال می‌کند.»