محسن روحی صفت در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی با اشاره به سفر هیئت طالبان به تهران به سرپرستی وزیر خارجه این گروه و دیدار با برخی مخالفان ازجمله «احمد مسعود»، خاطرنشان کرد: یکی از اصول کلی جمهوری اسلامی ایران نسبت به افغانستان، حمایت از گفتگو میان رهبران این کشور برای حل مسائل آن و تأکید بر بی‌نتیجه بودن مسیر جنگ، درگیری و بی‌ثباتی است. این سیاست در 20 سال گذشته که میان طالبان و دولت درگیری‌هایی صورت می‌گرفته وجود داشته و تأکید ایران همواره بر گفتگوهای بین الافغانی بوده است.

وی یادآور شد: قبل از سقوط دولت اشرف غنی، در اجلاسی در تهران، رهبران طالبان و مخالفان آن نیز با حضور در تهران اعلام کردند این تنها گفتگویی بوده که در آن به مسائل اصلی پرداخته شده و به دستور کار وارد شده است؛ درحالی‌که در گفتگوهای مسکو یا دوحه در بسیاری مواقع بر روش کار و تشریفات گفتگو صحبت می‌کردند.

اهمیت نشست تهران در حل مشکلات مردم افغانستان

این کارشناس مسائل بین‌الملل به برگزاری اجلاس کشورهای همسایه در تهران پس از سقوط کابل و همچنین تلاش برای حضور هم‌زمان گروه‌های مقاومت و طالبان در آن‌که میسر نشده بود، اشاره کرد و گفت: در سفر اخیر هیئت طالبان به ایران، دو هدف مدنظر بود: هدف اول، کاستن از مشکلات معیشتی مردم و نقش‌آفرینی در حل مشکلات اقتصادی این کشور دنبال شد و این گفتگوها تسهیل‌کننده ارسال کمک‌های ایران به افغانستان و شکل‌دهی به زیرساخت‌های اقتصادی برای کمک به مردم این کشور بود.

روحی صفت بابیان اینکه در این سفر به‌منظور کاستن از مشکلات مردم با بالاترین مقامات اجرایی ایران گفتگوهایی انجام شد، تأکید کرد: قبل از اینکه دولت افغانستان را به رسمیت بشناسیم، این گام‌ها برداشته شد تا مردم این کشور از این همکاری‌ها بهره‌مند شوند.

وی هدف دیگر این سفر را که به درخواست ایران دنبال شد، گفتگو میان مخالفان طالبان و طالبان دانست و ادامه داد: ایران از قبل این گفتگوها را دنبال می‌کرده و بدیهی است می‌تواند با توجه به اشتراکات فرهنگی، تاریخی و جغرافیایی نقش مهمی در موضوعات افغانستان ایفا کند؛ اما آمریکا در 20 سال گذشته، مانع از ایفای نقش مثبت ایران می‌شد. حتی در مصاحبه‌های رهبران افغانستان، به اهمیت نقش ایران و تأثیر فشارهای آمریکا در ممانعت از همکاری با ایران پرداخته شده است.

این دیپلمات پیشین کشورمان بابیان اینکه اکنون ایران نقش طبیعی و عادی خود را در افغانستان ایفا می‌کند، گفت: خوشبختانه برخی رهبران گروه‌های مخالف طالبان، ازجمله اسماعیل‌خان، احمد مسعود و حسام‌الدین به تهران سفر کردند و گفتگوهای صریحی در چند دور مذاکره صورت گرفت. به نظر می‌رسد این گام بسیار مهمی بود.

روحی صفت با تأکید بر اینکه این گفتگوها قطعاً گام آخر نیست و تنها قدم‌های اولیه است، اضافه کرد: نمی‌توان انتظار داشت در چند جلسه این گفتگوها به نتیجه برسد و گفتگوها و فرصت‌های بیشتری نیاز دارد؛ اما نشان می‌دهد این موضوع در مسیر صحیح گفتگو قرار داده شده است تا مشکلات افغانستان از طریق گفتگو میان رهبران این کشور حل شود و نه توسط کشورهای خارجی و خصوصاً فرامنطقه‌ای. این مسیری است که ایران بر آن تأکید دارد.

تأکید بر اهمیت دیدارهای سیاسی طالبان در تهران

روحی صفت نشست تهران را بسیار مؤثر دانست و با اشاره به ابراز رضایت طالبان از این گفتگوها و همچنین بیانیه جبهه مقاومت ملی که گفته بود طالبان به دنبال تشکیل حکومت فراگیر نیست و خواهان ادامه وضع موجود است، تصریح کرد: طالبان گروه مسلحی بوده که سابقه حکومت‌داری ندارد و اکنون به حاکمیت رسیده است. ابتدا باید ذهنیت آن‌ها روشن شود، در همین راستا است که ملاقات سیاسی در تهران نیز اهمیت زیادی داشت. اکنون آن‌ها در حال مواجه‌شدن با مشکلات اصلی حکمرانی و دولت‌داری هستند.

این تحلیلگر مسائل بین‌الملل بابیان اینکه طالبان باید در گام اول به لحاظ ذهنی آماده انتقال به مرحله سیاسی شوند تا درکی از اهمیت فراگیر بودن نظام سیاسی و توجه به ارزش‌های مردم ولو مغایر باارزش‌های حاکمیت به دست آورند، گفت: این تفکر اکنون در طالبان ضعیف است و لازم است در تعامل و گفتگوهای مختلف به‌مرور به این درک برسند که افغانستان به‌عنوان کشوری چند قومی، چند نژادی و چند فرهنگی، نیازمند انتقال به مرحله‌ای سیاسی است که دارای نظام فراگیر ملی باشد.

اهمیت «مخالفان» برای طالبان

روحی صفت در تشریح پیام این سفر و دیدار طالبان با مخالفانشان، گفت: در درجه اول طالبان به این نتیجه رسیده است که «مخالفان» اهمیت دارند و این گامی است که قبلاً برداشته نشده بود. طالبان تا قبل از این سفر هیچ اهمیتی به مخالفانش نمی‌داد و به هیچ شکلی آن‌ها را در نظر نمی‌گرفت، اما اکنون قدم جدیدی برداشته و به این نتیجه رسیده که لازم است آن‌ها را ببیند.

وی ادامه داد: طالبان به این نتیجه رسیده است که اگر مخالفانی دارد این اختلافات از طریق گفتگو باید بررسی و حل شود. این نیز پیام مهمی است که این گفتگوها آن را نشان داد و باید فرصت داد این ذهنیت‌ها به‌خوبی میان سایر رهبران شکل بگیرد؛ چراکه در نشست تهران آقای امیر خان متقی به‌تنهایی حضور داشت و باید سایر رهبران طالبان نیز کم‌کم با این مفهوم آشنا و قانع شوند و پس‌ازآن، زمینه برای برگزاری نشست مشترک همه مخالفان و طالبان فراهم شود که ممکن است زمان زیادی نیاز داشته باشد.

این کارشناس مسائل بین‌الملل با تأکید بر پیچیدگی مسائل افغانستان به دلیل چند قومیتی و چند فرهنگی بودن آن، توضیح داد: به نظر می‌رسد در اولین گام اقدام مؤثری صورت گرفته است. قطعاً آقای متقی در بازگشت به کابل با موافقت‌ها و مخالفت‌هایی مواجه خواهد شد و لازم است گام‌های دیگری برداشته شود تا این ذهنیت‌ها به جریان غالب در طالبان تبدیل و به‌مرور از اختلافات داخلی کاسته شود.