اعظم محمدی – کارشناس حقوق بشر

غرب با عدم اجرای تعهدات خود تحت اساسنامه رم، در حال تخریب حقوق بین‌الملل کیفری است. نمونه اخیر آن دعوت آلمان از بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، علیرغم وجود حکم بازداشت دیوان بین‌المللی کیفری (ICC) است که پیامدهای این اقدام برای آلمان، دیوان و جامعه بین‌المللی جدی خواهد بود.

استانداردهای دوگانه غرب و نقض حقوق بین‌الملل کیفری

غرب به ویژه کشورهایی مانند آلمان و ایالات متحده، همواره خود را حامی حقوق بین‌الملل و عدالت کیفری معرفی کرده‌اند. اما رفتار آن‌ها در قبال رژیم صهیونیستی نشان‌دهنده اعمال استانداردهای دوگانه است. برای مثال، در حالی که دیوان بین‌المللی کیفری در نوامبر 2024 حکم بازداشت بنیامین نتانیاهو و یوآو گالانت، وزیر جنگ سابق این رژیم را به اتهام ارتکاب جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت در غزه صادر کرد، آلمان به عنوان یکی از اعضای اساسنامه رم، نه تنها از اجرای این حکم خودداری کرده، بلکه نتانیاهو را به طور رسمی به این کشور دعوت کرده است. این اقدام نه تنها نقض آشکار تعهدات بین‌المللی آلمان است، بلکه نشان‌دهنده نادیده گرفتن اصل برابری در برابر قانون است.

بر اساس ماده ۸۶ اساسنامه رم، کشورهای عضو موظفند با دیوان بین‌المللی کیفری همکاری کامل داشته باشند. این همکاری شامل اجرای حکم‌های بازداشت و تسلیم متهمان به دیوان است. آلمان به عنوان یکی از اعضای موسس دیوان، موظف است به این تعهدات پایبند باشد. با این حال، دعوت از نتانیاهو و اعلام عمومی مبنی بر عدم امکان بازداشت او، نقض آشکار ماده ۸۶ و سایر مواد اساسنامه رم است. این رفتار نه تنها اعتبار دیوان را زیر سؤال می‌برد، بلکه نشان‌دهنده بی‌اعتنایی به اصل حاکمیت قانون است.

پیامدهای عدم اجرای حکم بازداشت توسط آلمان

عدم اجرای حکم بازداشت نتانیاهو توسط آلمان پیامدهای جدی برای این کشور، دیوان بین‌المللی کیفری و جامعه بین‌المللی به همراه دارد:

الف) پیامدها برای آلمان

تضعیف اعتبار بین‌المللی: آلمان به عنوان یکی از مدعیان اصلی پایبندی و اجرای حقوق بین‌الملل، با این اقدام اعتبار خود را به عنوان مدافع عدالت کیفری از دست می‌دهد.

مسئولیت بین‌المللی: عدم اجرای حکم بازداشت می‌تواند منجر به طرح شکایت علیه آلمان در نهادهای بین‌المللی شود.

تخریب روابط با سایر کشورها: این اقدام می‌تواند روابط آلمان با کشورهایی که خواهان اجرای عدالت در قبال جنایات رژیم صهیونیستی هستند، تضعیف کند.

ب) پیامدها برای دیوان بین‌المللی کیفری

تضعیف اقتدار دیوان: اگر کشورهای عضو به تعهدات خود پایبند نباشند، اقتدار و کارایی دیوان به شدت تضعیف می‌شود.

ایجاد رویه خطرناک: این اقدام می‌تواند به ایجاد رویه‌ای خطرناک منجر شود که در آن کشورهای قدرتمند از اجرای حکم‌های دیوان خودداری کنند.

کاهش اعتماد عمومی: اعتماد جامعه بین‌المللی به دیوان به عنوان نهادی بی‌طرف و مستقل کاهش می‌یابد.

ج) پیامدها برای جامعه بین‌المللی

تخریب حاکمیت قانون: عدم اجرای حکم بازداشت نتانیاهو نشان‌دهنده تضعیف حاکمیت قانون در نظام بین‌المللی است.

تشدید بی‌عدالتی: این اقدام به بی‌عدالتی در قبال قربانیان جنایات جنگی دامن می‌زند و پیامدهای روانی و اجتماعی شدیدی برای آن‌ها دارد.

کمک به مصونیت از مجازات: اگر نتانیاهو به دلیل حمایت غرب از مجازات مصون بماند، این پیام را به سایر رهبران جهان ارسال می‌کند که می‌توانند با حمایت قدرت‌های بزرگ، از عدالت فرار کنند.

 نقش غرب در تضعیف حقوق بین‌الملل کیفری

غرب با حمایت سیاسی، نظامی و دیپلماتیک از رژیم صهیونیستی، نه تنها به نقض حقوق بین‌الملل دامن زده، بلکه تلاش کرده است تا از طریق فشارهای سیاسی، مانع از اجرای عدالت در قبال جنایات این رژیم شود. برای مثال، ایالات متحده که خود عضو اساسنامه رم نیست، همواره از رژیم صهیونیستی حمایت کرده و حتی دیوان بین‌المللی کیفری را با استفاده از فشار و تحریم، به دلیل بررسی جنایات این رژیم تحت فشار قرار داده است. این رفتارها نشان‌دهنده تلاش غرب برای ایجاد یک نظام دوگانه در حقوق بین‌الملل است که در آن برخی کشورها و رهبران از مصونیت برخوردارند.

اعمال استانداردهای دوگانه توسط غرب در قبال رژیم صهیونیستی، نه تنها بنیان‌های حاکمیت قانون و حقوق بین‌الملل کیفری را تضعیف می‌کند، بلکه اعتبار نهادهایی مانند دیوان بین‌المللی کیفری را نیز زیر سؤال می‌برد. آلمان به عنوان یکی از اعضای اساسنامه رم، با دعوت از نتانیاهو و عدم اجرای حکم بازداشت او، مسئولیت سنگینی در قبال تضعیف عدالت بین‌المللی بر عهده دارد. اگر جامعه بین‌المللی به این رفتارها واکنش نشان ندهد، شاهد تشدید بی‌عدالتی و تضعیف بیشتر حاکمیت قانون در سطح جهانی خواهیم بود. برای حفظ اعتبار حقوق بین‌الملل کیفری، ضروری است که کشورهای عضو به تعهدات خود پایبند باشند و از اعمال استانداردهای دوگانه خودداری کنند. تنها در این صورت می‌توان به تحقق عدالت و صلح پایدار در جهان امیدوار بود.