شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در جنگهای مدرن، همیشه تصور بر این بوده است که هرچه سلاح گرانتر و پیشرفتهتر و متعلق به شرکتهای معروف و نامدار باشد، پیروزی قطعیتر خواهد بود. اما تحولات جبهه شمالی فلسطین اشغالی در ماههای اخیر، این باور قدیمی را به چالش کشیده است. جایی که ارتش رژیم صهیونیستی با داشتن پیشرفتهترین سامانههای پدافندی همچون گنبد آهنین، داوود و فلاخن و نیز جنگندههای نسل پنجم اف-۳۵ و تانکهای مرکاوا و سایر تجهیزات مدرن که در کمتر کشوری در جهان وجود دارند، در مقابل پهپادهای چندصد دلاری حزبالله لبنان عملاً درمانده شده است. اعتراف تلخ بنیامین نتانیاهو درباره ناتوانی در مقابله با این تهدید و دستور او برای تخصیص بودجهای نامحدود به منظور یافتن راهحل، نمایانگر این واقعیت است که دوران برتری محض فناوریهای گرانقیمت به پایان رسیده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: سفر اخیر رئیسجمهور آمریکا به چین از جنبههای مختلف حائز اهمیت است؛ چرا که چین به عنوان دومین قدرت اقتصادی جهان و یک اقتصاد رو به رشد شناخته میشود. همچنین چینیها در زمینههای مختلف، از جمله بخشهای فضایی، هوش مصنوعی و صنایع نظامی در حال پیشرفت هستند؛ به گونهای که در بخش نظامی، در حالی که پیشتر فاقد ناو هواپیمابر بودند، اکنون سومین ناو هواپیمابر خود را در اختیار دارند. از سوی دیگر، آمریکا به عنوان یک ابرقدرت، چین را همواره به عنوان رقیب خود نگریسته است و اکنون نیز به عنوان رقیب خود میبیند.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در جنگهای مدرن، همیشه تصور بر این بوده است که هرچه سلاح گرانتر و پیشرفتهتر و متعلق به شرکتهای معروف و نامدار باشد، پیروزی قطعیتر خواهد بود. اما تحولات جبهه شمالی فلسطین اشغالی در ماههای اخیر، این باور قدیمی را به چالش کشیده است. جایی که ارتش رژیم صهیونیستی با داشتن پیشرفتهترین سامانههای پدافندی همچون گنبد آهنین، داوود و فلاخن و نیز جنگندههای نسل پنجم اف-۳۵ و تانکهای مرکاوا و سایر تجهیزات مدرن که در کمتر کشوری در جهان وجود دارند، در مقابل پهپادهای چندصد دلاری حزبالله لبنان عملاً درمانده شده است. اعتراف تلخ بنیامین نتانیاهو درباره ناتوانی در مقابله با این تهدید و دستور او برای تخصیص بودجهای نامحدود به منظور یافتن راهحل، نمایانگر این واقعیت است که دوران برتری محض فناوریهای گرانقیمت به پایان رسیده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: سفر اخیر رئیسجمهور آمریکا به چین از جنبههای مختلف حائز اهمیت است؛ چرا که چین به عنوان دومین قدرت اقتصادی جهان و یک اقتصاد رو به رشد شناخته میشود. همچنین چینیها در زمینههای مختلف، از جمله بخشهای فضایی، هوش مصنوعی و صنایع نظامی در حال پیشرفت هستند؛ به گونهای که در بخش نظامی، در حالی که پیشتر فاقد ناو هواپیمابر بودند، اکنون سومین ناو هواپیمابر خود را در اختیار دارند. از سوی دیگر، آمریکا به عنوان یک ابرقدرت، چین را همواره به عنوان رقیب خود نگریسته است و اکنون نیز به عنوان رقیب خود میبیند.
دکتر داود احمدزاده/ کارشناس مسائل خاورمیانه
در خصوص دلایل این امر نیز میتوان گفت که ایران و عراق به عنوان دو کشور بزرگ و قدرتمند حاشیه خلیج فارس در این شورا عضویت ندارند و شورای همکاری خلیج فارس با رهبری و مدیریت عربستان تاکنون دوام و قوام داشته است. اما با این حال، شکل و شمایل برگزاری نشستهای اخیر اعضا، سطح مقامات شرکتکننده در اجلاس، چگونگی برگزاری نشستها و نیز بیانیههای پایانی این شورا، همگی بیانگر آن است که اختلافات زیادی بر این شورا سایه افکنده است. میدانیم که عربستان تلاش کرده است که به عنوان پدرخوانده کشورهای حوزه حاشیه خلیج فارس، همسایگان عرب خود را به عنوان کشور تحت الحمایه و مطیع در پیشبرد اهداف منطقهای خویش بهکار گیرد و عمده تلاش ریاض در شورای همکاری خلیج فارس در ضدیت با نفوذ منطقهای ایران بوده است. در اصل میتوان گفت که تشکیل این شورا در سال 1981 در راستای مهار نفوذ منطقهای ایران و جلوگیری از سرایت انقلاب به کشورهای عربی بوده است. ولی از همان ابتدای شکلگیری، این شورا با شکافهای متعددی روبرو شد. در این میان قطر به عنوان یکی از دولتهای مهم عربی به دلیل اتخاذ مواضع مستقل و جداگانه نسبت به عربستان در گسترش شکاف میان کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس نقش فزایندهای داشته است. توان راهبردی قطر در زمینه انرژی و برخورداری عظیم از منابع گازی، سبب شده است که قطر دارای قدرت وسیعی در حوزه اقتصاد باشد. به نوعی که برخی از منابع و مراکز اقتصادی جهان اعلام میکنند که این کشور جزیرهای 30 درصد از تولید بازار جهانی گاز دنیا را در اختیار دارد. علاوه بر این یکی از ابزارهای مهم قدرت نرم قطر که در جهان عرب هم شناخته شده است، فعالیتهای گسترده رسانهای است که با شبکه الجزیره شناخته میشود. بنابراین این قدرت اقتصادی و رسانهای این اختیار را به دولتمردان قطر داده که بتوانند در چالش جدی با عربستان، سیاستهای مستقلتری را در پیش بگیرند؛ به گونهای که قطر همواره روابط نزدیک و سازندهای را با ترکیه و ایران داشته است. یکی از اختلافات اساسی در بروز چالش جدید در شورای همکاری خلیج فارس نیز همین نوع نگاه متفاوت قطر نسبت به مناسبات قدرت در منطقه است، به نحوی که باعث قطع رابطه دوحه با ریاض در طی نزدیک به دو سال گذشته شده است. در این میان عربستان یکی از شروط اصلی خود را برای برداشتن محاصره قطر، قطع روابط با ایران اعلام کرده است. این در حالی است که قطر زیر بار تهدیدات عربستان و امارات نمیرود و همچنان به روابط خود با ایران و ترکیه ادامه میدهد. در مورد دیگر در بحث همکاریهای نظامی و امنیتی میان شورای همکاری خلیج فارس میتوان به نحوه تعاملات میان امارات متحده و عربستان سعودی در ائتلاف خودساخته در جنگ یمن اشاره کرد؛ در این جنگ شاهد هستیم که بعد از گذشت سه سال از آغاز تهاجم گسترده، این ائتلاف هنوز نتوانسته در راستای اهداف اصلی خویش یعنی خلع سلاح حوثیهای یمن و بازگرداندن عبدربه منصورهادی اقدامی اساسی انجام دهد. لازم به ذکر است که در این ائتلاف اختلاف نظر میان امارات و عربستان در مورد سرنوشت منصور هادی از مسائل اصلی و مهم به شمار میرود و امارات به رغم حضور قوی در ائتلاف، مخالف بازگرداندن هادی به راس قدرت در یمن است.
در این میان در خصوص آینده شورای همکاری خلیج فارس دو سناریو قابل پیشبینی است؛ نخست، سناریوی تداوم وضع موجود است. یعنی اختلافات اساسی در شورا همچنان ادامه داشته باشد و عربستان و قطر به یک تفاهم و الگویی از هماهنگی با هدف عبور از بحران و کاستن از اختلافات دست پیدا نکنند. همچنین قطر با حمایت ایران و ترکیه بتواند از این شرایط به نوعی رها شود.
سناریوی دوم فشار ایالات متحده بر عربستان و قطر برای رسیدن به یک تفاهم بینابینی و یا الگوی تعاملی است. در این مسیر به نظر میرسد شخص ترامپ در نظر دارد با اذعان به نفوذ گسترده منطقهای ایران، شرایط را برای بازسازی و بازآفرینی نقش شورای همکاری خلیج فارس در مهار جمهوری اسلامی بار دیگر به کار گیرد. سفرهای متعددی که وزیر امور خارجه آمریکا به ریاض و دوحه داشته، نشانههایی از همین سناریو است. اما باید دید آیا قطر در قبال امتیازات اندک آمریکا، به خواستهها و زیادهرویهای سعودیها در منطقه تن خواهد داد یا خیر.
البته در این میان، سناریوهای دیگری نیز درباره آینده شورای همکاری خلیج فارس مطرح است که از جمله آنها می توان به وجود زمینه های تحولات داخلی در عربستان و تاثیرات آن بر آینده شورا اشاره کرد.
اما در نهایت به نظر میرسد که سناریوی محتمل تداوم وضع موجود و ادامه بحران در میان کشورهای شورای همکاری خلیج فارس خواهد بود و نمیتوان پیشبینی کرد که به زودی شکافها و اختلافات میان اعضا ترمیم و اصلاح شود.
0 Comments