رئیس جمهور ترکیه اعلام کرد که این کشور مصمم است که «تمام تلاش خود را برای برقراری صلح و ثبات دائم در منطقه و دفاع از حقوق ملت خود به کار گیرد. ترکیه نمی‌تواند این شرایط را که با روابط حسن همجواری و اصل پایبندی به معاهده امضا شده مغایرت دارد، بپذیرد.»

معاهده لوزان از اسناد پایه‌ای جمهوری ترکیه است که از طریق آن مرزهای زمینی آن مشخص شد، عقب‌نشینی‌ها لغو و حقوق اقلیت ترک در یونان تضمین شد. آنکارا با دقت اجرای این توافق را طی 99 سال گذشته تحت نظر داشته است. ترکیه همزمان با گام‌های محکمی که به‌طرف سال 2023 صدمین سالروز معاهده صلح لوزان و تاسیس جمهوری ترکیه برمی‌دارد، به تقویت موضع فعالش در مسائل منطقه‌ای و جهانی ادامه خواهد داد.

معاهده 1923 توسط جمهوری جدید ترکیه برای حل و فصل اختلافات با متفقین، از جمله یونان، پس از جنگ جهانی اول و جنگ استقلال ترکیه امضا شد. این سند حقوق اقلیت مسلمان باقی مانده در یونان و مسیحیان در ترکیه را پس از درگیری شدید بین دو کشور تشریح می‌کند.

همچنین شرایطی را برای حاکمیت یونان بر جزایر دریای اژه که در سواحل ترکیه قرار دارند، تعیین می‌کند. آنکارا نگران نظامی کردن این جزایر و نقض این معاهده از سوی یونان است، اما آتن می‌گوید که طبق قوانین بین‌المللی اقدام و در برابر دشمنی مداوم ترکیه از خاک خود دفاع می‌کند.

مسلمانان یونان از قومیت‌های ترک، رومی و پوماک‌های بلغاری زبان از اختلافات اساسی میان دو کشور است. ترکیه می‌گوید در این منطقه 150 هزار نفر «ترک تبار» ساکن هستند، در حالی که یونان اصرار دارد که آن‌ها 120 هزار «مسلمان یونانی» هستند.

ترکیه معتقد است اقلیت مسلمان دائما از سوی نهادهای دولتی یونان تحت فشار هستند و نمونه آن‌را بسته شدن چهار مدرسه اقلیت مسلمان در یونان دانسته است.

تنش‌ها بین ترکیه و یونان اخیراً بار دیگر بر سر حریم هوایی و وضعیت جزایرغیرنظامی در دریای اژه افزایش یافته است. پس از تلاش نخست‌وزیر یونان برای عدم فروش هواپیماهای جنگنده «اف- 16» به ترکیه در کنگره آمریکا، اردوغان در موضع‌گیری کم سابقه خود تاکید کرده «نخست وزیر یونان دیگر برای او وجود ندارد.»

روابط بین ترکیه و یونان، دو عضو ناتو اغلب دچار تنش بوده به‌طوری که سال گذشته این روابط به‌شدت رو به وخامت گذاشت و کشتی‌های جنگی در شرق مدیترانه در نزاع بر سر مرزهای دریایی و حقوق انرژی با هم روبه‌رو شدند.

ترکیه معتقد است هدف رفتارهای یونان در سال‌های اخیر فرسوده کردن پیمان لوزان است، چرا که مفاد این پیمان را رعایت نکرده و هدفش تصاحب بعضی از جزایر با ایجاد بحران چند روزه است.

در سالگرد پیمان لوزان در سال 1923 که هر دو کشور آن را پیروزی سیاسی بر همسایه و رقیب منطقه‌ای خود می‌دانند، اختلافات دیرینه دو طرفین همچنان ادامه دارد و هیچ چشم‌انداز روشنی برای حل این اختلافات دیده نمی‌شود. به‌باور ترکیه، این کشور با وجود انواع ناممکن‌ها، خیانت‌ها و دشواری‌ها برای دستیابی به استقلال مبارزه کرده و به پیروزی رسیدند. این پیروزی به‌واسطه پیمان صلح لوزان در صحنه بین‌المللی تأیید شده است.

یونان استدلال ترکیه پیرامون تحویل جزایر اژه و شرق مدیترانه به یونان طبق معاهده لوزان و عدم غیر نظامی بودن این جزایر را بی‌پایه و از نظر حقوق و تاریخی غلط می‌داند. حاکمیت یونان در جزایر شرق دریای اژه در ماده 12 پیمان بطور کامل تایید شده است. حاکمیت یونان مشروط به‌هیچ وظیفه‌ای منجمله غیر نظامی کردن جزایر نیست و هیچ اشاره‌ای به واژه‌هایی همچون «غیر نظامی شدن»، «غیر نظامی‌سازی» یا «وضعیت غیرنظامی سازی» نشده است.

معاهده لوزان که در 24 ژوئیه 1923 در شهر لوزان سوئیس به امضا رسید، به‌عنوان سند تاسیس جمهوری ترکیه پذیرفته شد و این توافق‌نامه به‌رسمیت شناختن ترکیه به‌عنوان یک کشور مستقل و دارای حاکمیت است که اثرات آن ادامه دارد.

معاهده لوزان نام پیمان صلحی است که میان نمایندگان مجلس ترکیه از یک سو و انگلستان، فرانسه، ایتالیا، ژاپن، یونان، رومانی، بلغارستان، پرتغال، بلژیک و یوگسلاوی به امضا رسید. روند مذاکرات لوزان در 20 نوامبر 1922 آغاز و از ترکیه خواسته شد تا در زمینه «کاپیتولاسیون» و «حکومت ارمنستان» مصالحه کند. این مذاکرات در تاریخ 4 فوریه سال 1923 به‌علت مسائل مربوط به تنگه‌ها، کاپیتولاسیون، بدهی‌های دولت عثمانی وضعیت شهرهای موصل و کرکوک متوقف شد.

پس از جنگ جهانی دوم 12 جزیره به یونان واگذار شد. مسئله تنگه‌ها، یکی از موضوعات مورد بحث در لوزان بود که با کنوانسیون تنگه مونتره که در تاریخ 20 ژوئیه 1936 به امضا رسید، حل شد. طبق توافق‌نامه لوزان، مدارس خارجی در مرزهای دولت ترکیه مطابق قوانین ترکیه تاسیس شده و مفاد درسی مدارس فوق توسط دولت ترکیه تنظیم می‌شد.

به غیر از یونانی‌های مقیم استانبول، سایر یونانی‌ها از ترکیه به یونان فرستاده شدند و علاوه بر ترک‌های تراکیه غربی (واقع در خاک یونان) همه ترک‌ها نیز به ترکیه بازگشتند و بدین ترتیب تبادل جمعیت بین دو کشور صورت گرفت. پس از جنگ جهانی اول و تبادلات جمعیتی، اقلیت ترک همچنان در تراکیه غربی زندگی می‌کنند که طبق معاهده لوزان به‌عنوان اقلیت شناخته شدند.

یونان مدعی است به حقوق بین‌الملل و حمایت از حقوق‌بشر بطور کامل متعهد است و تعهدات خود ناشی از پیمان لوزان را که صریحا و به‌طور واضح به اقلیت مسلمان در یونان اشاره دارد، اجرا می‌کند. تلاش‌های مستمر ترکیه «برای تحریف واقعیت» و همچنین ادعاهای این کشور مبنی بر «عدم حفاظت از حقوق این شهروندان یا تبعیض علیه آن‌ها»، بی‌اساس است و یونان مفاد پیمان لوزان در رابطه با اقلیت مسلمان این منطقه را به‌طور کامل اجرا می‌کند.