احمد ابو دوح در تحلیلی که اندیشکده انگلیسی چتم هاوس منتشر کرد، نوشت: رئیس‌جمهور دونالد ترامپ، بدون توجه به آنچه در آینده رخ خواهد داد، پدیده جدیدی در خاورمیانه ایجاد کرده است. وقتی پیشنهاد سیاست آمریکا در مورد این منطقه منجر به هشدار دبیرکل سازمان ملل درباره پاک‌سازی قومی شده و عملاً به تعهد آمریکا به راه‌حل دو دولت پایان می‌دهد، باید منتظر چه نتیجه‌ای بود؟

نیروهای نظامی اسرائیل حالا دستور آماده‌سازی طرح‌هایی برای خروج فلسطینی‌ها از غزه را دریافت کرده‌اند. این دستور پس از اظهارات رئیس‌جمهور آمریکا مبنی بر اینکه ایالات متحده کنترل نوار غزه را به دست می‌گیرد و «کارهایی با آن انجام خواهد داد» صادر شد.
ترامپ گفت: «ما مالک آن خواهیم بود و مسئولیت جمع‌آوری تمام بمب‌ها و سلاح‌های خطرناک منفجرنشده در محل را بر عهده خواهیم گرفت.» او توضیح داد که آمریکا «مالکیت بلندمدتی» خواهد داشت تا غزه را به «ساحل خاورمیانه» تبدیل کند.
کاخ سفید بعداً برخی جنبه‌های این پیشنهاد را تعدیل کرد و گفت که آمریکا تعهدی برای بازسازی غزه یا اعزام نیرو ندارد. اما ترامپ بعداً موضع خود را تقویت کرد و گفت که اسرائیل نوار غزه را به آمریکا تحویل خواهد داد. این نشان می‌دهد که اسرائیل قصد ترک غزه را ندارد. این موضوع به نوبه خود به حماس بهانه‌ای می‌دهد تا از اجرای مراحل باقی‌مانده توافق سر باز بزند و جنگ را از سر بگیرد.
هیچ‌کس را نمی‌توان سرزنش کرد که این طرح را «اعلامیه بالفور دوم» یا شاید «نکبت دوم» بنامد. علاوه بر بی‌تفاوتی این طرح نسبت به هویت و کرامت فلسطینی‌ها، به نظر می‌رسد ترامپ این واقعیت را نادیده گرفته که مهمان او در مراسم معرفی این طرح، بنیامین نتانیاهو، مسئول تبدیل غزه به «محل تخریب» است.

اگر مداخله چشم‌گیر ترامپ، آن طور که برخی ادعا می‌کنند، قرار بود یک تاکتیک چانه‌زنی باشد، این تاکتیک از همین حالا شکست خورده و آسیب‌های بزرگی به روند صلح شکننده و اعتبار آمریکا وارد کرده است. از جنبه عملی‌تر، این طرح مانع دستیابی به هر هدف و سیاستی است که دولت ترامپ ادعا می‌کند در خاورمیانه دارد.

طناب نجات برای نتانیاهو

ترامپ پیش از دیدار با نتانیاهو، از قبل به اهداف جناح راست مذهبی اسرائیل کمک می‌کرد و تأکید داشت که «هیچ تضمینی» ندارد که توافق آتش‌بس فعلی در غزه دوام بیاورد.
او با این کار طناب نجاتی انداخت که ممکن است حیات سیاسی نتانیاهو را نجات دهد. ترامپ با کنار گذاشتن نقش آمریکا به عنوان ضامن آتش‌بس، همراه با مصر و قطر، راه را برای نخست‌وزیر اسرائیل هموار کرده تا این توافق شکننده را رد کند و دولت خود را زنده نگه دارد (نتانیاهو همواره آتش‌بس را «موقت» خوانده است).
با اعلام طرح ترامپ، نتانیاهو می‌تواند خود را به هواداران راست‌گرای خود به عنوان تنها چهره سیاسی اسرائیلی معرفی کند که می‌تواند رئیس‌جمهور آمریکا را وادار کند تا دیدگاه آن‌ها برای خاورمیانه را محقق کند.
این دیدگاه که دفن صلح با فلسطینی‌ها را یک‌بار برای همیشه هدف قرار داده، با طرح غزه ترامپ تقویت می‌شود. به جای خارج کردن شهرک‌نشینان غیرقانونی اسرائیلی برای هموار کردن راه به سوی یک دولت فلسطینی، جابجایی فلسطینی‌ها از غزه به پایان دولت فلسطینی منجر خواهد شد – هدفی که نتانیاهو تلاشی برای پنهان نگه داشتن آن نمی‌کند.
تسلط آمریکا بر نوار غزه همچنین می‌تواند بخشی از یک معامله بزرگ‌تر برای به رسمیت شناختن حاکمیت اسرائیل بر کرانه باختری باشد – همان‌طور که بسیاری از جناح راست اسرائیل خواستار آن هستند. این قبلاً یک چرخش غیرقابل تصور در سیاست آمریکا بود. پس از نشست ترامپ و نتانیاهو، این موضوع باید به عنوان یک امکان واقعی در نظر گرفته شود – همه شرط‌ها از بین رفته است.

خشم اعراب

در ذهن رئیس‌جمهور ترامپ، غزه شاید یک مکان ممتاز مدیترانه‌ای برای سوداگری املاک باشد. جای تعجب نیست که یک دلال سابق املاک این‌گونه فکر کند.
اما برای کشورهای همسایه، این موضوع مرگ و زندگی است. مصر و اردن با تهدیدهای وجودی ناشی از پیشنهاد ترامپ مواجه هستند: جابجایی فلسطینی‌ها به این کشورها ثبات رژیم‌های آن‌ها را تهدید می‌کند، افراط‌گرایی را تشدید کرده و قلمرو آن‌ها را به پایگاه‌هایی برای حملات فلسطینی‌ها به اسرائیل تبدیل می‌کند. معاهدات صلح آن‌ها با اسرائیل عملاً به پرتگاه سقوط خواهد کرد.
این یک نقص بزرگ حتی از منظر «اول آمریکا» است: جابجایی دوباره غزه‌نشینان (اکثر غزه‌نشینان در ابتدا مجبور به ترک خانه‌های خود در اسرائیل و کرانه باختری شدند) دستورالعملی برای فروپاشی رژیم‌های عربی دوستدار غرب است.
مصر از قبل نشان داده است که اقدامات اسرائیل برای اخراج فلسطینی‌ها به معنای پایان معاهده صلح آن‌ها خواهد بود. این بار نباید این موضوع را یک بلوف دانست. در یک لحظه نادر، رسانه‌های دولتی مصر، فعالان، دانشگاهیان، شبکه‌های اجتماعی و حتی رقبای سرسخت مانند اخوان‌المسلمین در پشت دولت رئیس‌جمهور عبدالفتاح السیسی صف‌آرایی کرده‌اند.
در اردن، اخوان‌المسلمین پس از انتخابات سپتامبر نیروی مهمی در پارلمان است و اکثریت جمعیت این کشور از تبار فلسطینی هستند. اگر فلسطینی‌ها از غزه اخراج شوند، دولت امان در خطر فروپاشی کامل قرار خواهد گرفت.
با وجود احتیاط کشورهای خلیج فارس برای مقابله با ترامپ در اوایل ریاست‌جمهوری او، آن‌ها نیز هیچ تمایلی به طرح رئیس‌جمهور ندارند. بلکه آن‌ها از جدیت ظاهری او و تهدید شدیدی که این پیشنهاد برای امنیت آن‌ها ایجاد می‌کند، متحیر شده‌اند. این تهدید هم داخلی و هم خارجی است – تسلط آمریکا بر سرزمین فلسطین مشروعیت دوستان ایران در سراسر منطقه را تقویت خواهد کرد و چه بسا به یک جنگ منطقه‌ای منجر شود.
این موضوع توضیح می‌دهد که چرا عربستان سعودی پس از این اعلام، موضع «تزلزل‌ناپذیر» خود در مورد دولت فلسطینی را تأیید کرد. پنج وزیر خارجه عرب، از جمله از عربستان سعودی، امارات و قطر، در نامه‌ای به دولت ترامپ با جابجایی فلسطینی‌ها مخالفت کردند.

بدون اولویت، بدون چشم‌انداز، بدون صلح

از این جنبه‌ها، پیشنهاد ترامپ با هر اولویت منطقه‌ای که رئیس‌جمهور از زمان شروع پویش انتخاباتی خود دنبال کرده است، در تضاد است: این طرح دور دیگری از درگیری در غزه را شعله‌ور خواهد کرد؛ صلح اسرائیل با مصر و اردن را به خطر خواهد انداخت؛ و ایران را به عنوان یک بازیگر مسلط، همراه با روایت مقاومت آن، احیا خواهد کرد.
این طرح همچنین به چین و روسیه فرصتی می‌دهد تا خود را به عنوان مدافعان منطقه و جهان جنوب در برابر استعمار نوین آمریکا معرفی کنند.
اگر این یک تاکتیک مذاکره به سبک ترامپ بود، تاکنون بدترین تاکتیک در تاریخ این درگیری محسوب می‌شد. در نهایت، احتمالاً هیچ‌کدام از این موارد اتفاق نخواهد افتاد. با این حال، این طرح از همین حالا وضعیت موجود در میدان را تغییر داده است.
هدف پشت این طرح هموار کردن راه برای نتانیاهو است تا گروگان‌ها را آزاد کند، سپس جنگ را از سر بگیرد. اما این طرح به راحتی می‌تواند تنش‌ها در نوار غزه را تشدید کند و به حماس اجازه دهد آزادی گروگان‌ها را به تأخیر بیندازد. حماس اعلام کرده است که این پیشنهاد «روغن روی آتش» است.
این موضوع همچنین نشان می‌دهد که نتانیاهو و جناح راست اسرائیل چگونه می‌خواهند کل خاورمیانه را بازسازی کنند. نخست‌وزیر اسرائیل حتی تا آنجا پیش رفت که خواستار ایجاد یک دولت فلسطینی در عربستان سعودی شد، زیرا «آن‌ها زمین‌های زیادی در آنجا دارند»، و عملاً عادی‌سازی روابط را مرده اعلام کرد.
با گذشت زمان، آمریکایی‌ها متوجه خواهند شد که دولت نتانیاهو با مانع شدن از صلح و ثبات، آسیب بیشتری به منافع آمریکا در منطقه وارد می‌کند تا بدترین دشمنان آن. منطقه از همین حالا دوره دوم ریاست‌جمهوری ترامپ را به عنوان یک گلوله تخریب‌گر برای آنچه از نظم منطقه‌ای باقی مانده است، می‌بیند که چهار سال دیگر سرشار از هرج‌ومرج، خونریزی و تخریب را به ارمغان خواهد آورد.