وب سایت مرکز مطالعات سیاست اروپایی (CEPS) مستقر در بروکسل در یادداشتی نوشت: بایدن اولین ساکن کاخ سفید در دوران پس از جنگ سرد است که برای تنظیم مجدد روابط آمریکا با روسیه در ابتدای دوران ریاست جمهوری خود تلاشی نکرد. اگرچه روابط روسیه و آمریکا همچنان خصومت‌­آمیز باقی خواهد ماند و اعتماد کافی برای ایجاد تشنج‌­زدایی جدی وجود ندارد، اما با این حال، هم‌زمانی اقدامات دولت بایدن برای احیای توافق هسته‌­ای ایران (JCPOA) و عقب­‌نشینی از افغانستان تا ماه سپتامبر، با تعهد وی برای شروع مذاکرات با مسکو‌ در خصوص ثبات استراتژیک و مسائل سایبری، بیانگر تلاش‌های عینی و هدفمند آمریکا برای کاهش فشارها در اروپا و خاورمیانه در راستای تمرکز آمریکا برای مقابله با چین است.

اقدامات بایدن با ترکیب سه عامل زیر می‌تواند نتیجه بخش باشد:

(1) درک موقعیت مسکو که متناسب با اولویت­‌های استراتژیک کلی واشنگتن باشد، (2) ارزیابی واقع‌­بینانه از آنچه که وجود دارد و آنچه که قابل دستیابی نیست، موجب می­شود تا انتظارات نادرست غرب مبنی بر تسلیم شدن مسکو در آینده نزدیک کاهش ­یابد و (3) یک برنامه سیاسی کاملا متمرکز با هدف جلوگیری از افزایش تنش در رقابت بین ایالات متحده و روسیه ترتیب داده می­شود؛ اما بیانیه مشترک اتحادیه اروپا هیچ کدام از این ویژگی­‌ها را نشان نمی‌دهد.

در بیانیه مشترک اشاره شده است که چطور استراتژی­‌های موجود اتحادیه اروپا (صنعتی، تجاری، ارتباطات، امنیتی و سایبری) در تنظیم روابط با روسیه نقش ایفا می‌کنند.

در این بیانیه از چین فقط به عنوان شریکی یاد می­شود که به روسیه کمک می‌­کند تا «موقعیت جهانی خود را حفظ کند». ترکیه نیز به نوبه خود کاملاً حذف شده است. با توجه به «پویایی مثبت» اخیر در روابط اتحادیه اروپا -ترکیه که توسط شورای اروپا و بورل برجسته شده است، احتمالا آن‌ها مایل نیستند که بر سر روسیه با آنکارا دچار تنش شوند. با این وجود، سیاست همسایگی اروپا بیانگر آن است که اتحادیه اروپا باید ظرفیت­‌های خود به عنوان بازیگر ژئوپلیتیکی در دهه کنونی را گسترش دهد. از همین رو، قرار دادن روسیه در یک استراتژی وسیع تر، به منظور مقابله با یک اروپای چند قطبی، تلاش سودمندی است.

علاوه بر این، هدف این بیانیه تغییر دادن مسیر روابط با روسیه نیست، بلکه هدف آن «تقویت [اجرای] سیاست اتحادیه اروپا در قبال روسیه» است. با توجه به فقدان اراده سیاسی جمعی برای تجدید نظر درباره سیاست‌ها، پنج «اصل راهگشا» برای روابط اتحادیه اروپا و روسیه صرفاً در سه محور «عقب‌­راندن، محدود کردن و تعامل» پیشنهاد شده­اند که بر اساس آن، اتحادیه اروپا بر اساس درک مشترک قوی از اهداف روسیه و اتکا به یک رویکرد اصولی و مبتنی بر عمل‌گرایی به‌طور همزمان روسیه را عقب خواهد برد، محدود خواهد کرد و در جهت تعامل با این کشور تلاش خواهد کرد.

برخلاف ابتکار کاملا متمرکز بایدن برای تعامل با روسیه، لیستی از حوزه‌های عمومی برای ادامه همکاری یا همکاری احتمالی، به موازات اولویت­‌های تفکیک­‌شده اروپا مانند بهره گیری از اهرم‌های اقتصادی از جمله تحریم و افزایش حمایت از جامعه مدنی روسیه برجسته می­شوند. در این بیانیه هیچ اشاره‌­ای به ثبات استراتژیک نشده است که در ملاقات اخیر بایدن با پوتین در کانون توجه بود.

این بیانیه برخلاف رویکرد تعاملی بایدن، صریحاً بیان می­کند: «در شرایط کنونی به نظر نمی‌آید که یک مشارکت بازنگری شده و نوین میان اتحادیه اروپا و روسیه که بتواند امکان همکاری نزدیک‌تر میان دو طرف را فراهم کند در دورنمای نزدیکی قرار داشته باشد».

محدودیت‌­های روابط اتحادیه اروپا – روسیه

شاید تکرار اقدامات آمریکا برای اتحادیه اروپا غیرممکن باشد. دولت بایدن در مقایسه با چالشی که چینِ در حال پیشرفت را در برابر موقعیت برتر آمریکا قرار می‌دهد، رقابت آمریکا و روسیه را در درجه دوم اهمیت قرار می­دهد؛ اما در مقابل، روسیه از نظر جغرافیایی درست در کنار اتحادیه اروپا واقع شده است. مسکو در میان دغدغه­­‌های امنیتی بسیاری از کشورهای عضو اتحادیه اروپا همواره بالاتر از پکن قرار می­گیرد و از همین رو، ایجاد استراتژی متمرکز بر تنش‌­زدایی با روسیه را به منظور تمرکز بر چین دشوار می­کند.

علاوه بر این، گفتگوهای بین واشنگتن و مسکو درباره تسلیحات هست‌ه­ای و ثبات استراتژیک ناشی از احساس قدرت عالی در میان روس‌ها است که بخش مهمی از هویت ملی روسیه را تشکیل می­دهد. با این وجود روابط اتحادیه اروپا و روسیه به بُعد دیگری از هویت روسیه می­‌پردازد: در این بُعد، به روسیه به عنوان عضوی از خانواده اروپایی توجه می‌شود. از همین رو، انگیزه­ای به مسکو می‌دهد تا روابط دوجانبه را با کشورهای اروپایی اولویت­‌بندی کند و اهمیت روابط با اتحادیه اروپا را کم اهمیت جلوه دهد.

اگرچه رقابت با چین به دلیل تمرکز بر عرصه­‌های اقتصادی و فناوری می­تواند در تقویت اتحادیه اروپا نقش داشته باشد، همسایه بودن با روسیه، در مواردی باعث تضعیف اروپا می‌شود، از جمله در وابستگی نظامی به ایالات متحده، ایجاد اولویت­‌های امنیتی مختلف و مخاطرات متفاوت در بین کشورهای عضو. این امر به جای یک استراتژی اساسی، به رویکرد اتحادیه اروپا منجر می­شود که علت آن، وجود کمترین وجه اشتراک بین اعضای اتحادیه است.