هوگو دیویس در مطلبی که اندیشکده انگلیسی موسوم به موسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی آن را منتشر ساخت، نوشت: در 4 می‌2020 مأموریت جدید نیروی دریایی اتحادیه اروپا در مدیترانه موسوم به «ایرینی» (IRINI) فعالیت‌هایش را برای کمک به اجرای تحریم تسلیحاتی سازمان ملل متحد علیه لیبی آغاز کرد. در حال حاضر اتحادیه اروپا فقط دارای سه دارایی هوایی و یک سکوی امکانات برای انجام عملیات ایرینی است.

کمبود امکانات بکار گرفته شده تاکنون بدین معنا است که مأموریت یادشده به‌قدری کوچک است که تأثیر قابل‌توجهی نخواهد داشت. عملیات اتحادیه اروپا بر دریا متمرکز است، درحالی‌که از مسیرهای زمینی و هوایی نیز برای ارسال تسلیحات به طرف‌های درگیری در لیبی استفاده می‌شود. انسجام و همبستگی سیاسی محدود در درون اتحادیه اروپا بر سر مسئله لیبی یکی از دلایل مشکلات اتحادیه برای تقویت عملیات ایرینی است. البته مشکلات و دلایل دیگری نیز وجود دارد.

 

تولد دشوار عملیات ایرینی

در 31 مارس 2020، جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا توافق بر سر تشکیل عملیات ایرینی را اعلام کرد. مأموریت یادشده علاوه بر کمک به پشتیبانی از تحریم‌های تسلیحاتی سازمان ملل متحد علیه لیبی، وظیفه آموزش گارد ساحلی و نیروی دریایی لیبی و عملیات جستجو و نجات را نیز به عهده دارد.

مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا عملیات ایرینی را کمک مهمی برای پیشبرد روند سیاسی جهت پایان بخشیدن به درگیری لیبی می‌داند. البته مذاکرات دشوار بین اعضای اتحادیه اروپا برای حصول توافق هفته‌ها به طول انجامید و نهایتاً منجر به دستورکار و اختیار محدود برای مأموریت ایرینی شد.

برخی از تحلیلگران عملیات ایرینی را اهرمی علیه تلاش‌های ترکیه برای ایجاد جای پا در لیبی تفسیر کرده‌اند. پشتیبانی مادی ترکیه شامل تسلیحات برای دولت ضعیف لیبی که تحت حمایت سازمان ملل متحد است از طریق دریا ارسال می‌شود. تاکنون تعداد اندکی از کشورهای عضو اتحادیه اروپا برای تقویت عملیات ایرینی کمک کرده‌اند. فهرست امکانات عملیات ایرینی شامل یک فروند ناو فرانسوی، یک فروند ناوچه یونان، یک فروند هواپیمای گشت اوریون آلمان و یک فروند هواپیمای کوچک شناسایی لوکزامبورگ و لهستان است.

اتحادیه اروپا موضوع استفاده از امکانات دریایی، هوایی و ماهواره‌ای را مطرح کرده و تأکید نموده که چالش در شرق مدیترانه نیازمند اقداماتی بیش از عملیات ایرینی است. البته تاکنون تمام توجهات متمرکز بر فعالیت‌های دریایی بوده است و عملیات ایرینی از منابع کافی برای مأموریتی که برای آن تعریف شده برخوردار نیست.

چنین وضعیتی دسترسی محدود عملیات ایرینی برای کمک به اجرای تحریم تسلیحاتی سازمان ملل متحد را به تصویر می‌کشد. میزان تسلیحات ارسالی به لیبی قابل‌توجه بوده و تأثیر عملیات ایرینی محدود بوده و تاکنون تسلیحاتی را توقیف نکرده است.

در نظر است منابع بیشتری در اختیار عملیات ایرینی قرار گیرد. البته کشورهای اروپایی تاکنون علاقه و اشتیاق اندکی برای کمک نشان داده‌اند. آلمان اعلام داشته است که یک فروند کشتی جنگی اختصاص خواهد داد. البته معلوم نیست که کشتی مدنظر جایگزین کشتی دیگری شده یا به امکانات دریایی موجود اضافه خواهد شد. ناگفته نماند نیروی دریایی اروپا در مناطق دیگری همچون خلیج گینه، تنگه هرمز و سواحل سومالی حضور دارد. همه‌گیری ویروس کرونا تنگناهای مبتلابه مأموریت ایرینی را بیشتر کرده است. مشارکت ناتو خواه دریایی یا هوایی می‌تواند کمک قابل‌توجهی در اختیار عملیات ایرینی قرار دهد. ترکیه مانع از همکاری نزدیک بین اتحادیه اروپا و ناتو در لیبی خواهد شد.

همبستگی و انسجام اندک اتحادیه اروپا در قضیه لیبی مانع از توانایی آن جهت ایفای نقش بزرگ‌تر برای پایان دادن به درگیری لیبی و اختصاص منابع لازم به عملیات ایرینی شده است.

عملیات اتحادیه اروپا برای لیبی موسوم به ایرینی بعید است بتواند همه چالش‌های مربوط به اجرای تحریم‌های تسلیحاتی سازمان ملل متحد علیه لیبی را برطرف سازد.