بن نوبل در مطلبی که اندیشکده چتم هاوس منتشر کرد، نوشت: با توجه به اینکه قرار است دوره ریاست جمهوری پوتین در سال 2024 پایان یابد، سوالی که همه می‌پرسند این است که وی چه کار خواهد کرد تا در قدرت باقی بماند.

سخنرانی اخیر ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه در مجلس دوما در جریان بررسی دور دوم لایحه اصلاح قانون اساسی توسط بسیاری از تحلیل‌گران مسائل روسیه پاسخ روشن به تحولات اخیر در این کشور تفسیر شده است. عبارات همچون «پوتین برای همیشه» و «پوتین دائمی» فراوان وجود دارد؛ اما واقعیت خیلی روشن نیست.

پوتین خود را ملزم و متعهد به شرکت مجدد در انتخابات سال 2024 نکرده است و نگران نباشید که وی تا سال 2036 در قدرت باقی بماند؛ یعنی وقتی که دو دوره 6 سال ریاست جمهوری از سال 2024 به پایان خواهد رسید. آنچه پوتین انجام داده این است که زمینه‌ها و بسترهای قانونی برای حفظ قدرت به عنوان رئیس جمهور را فراهم سازد.

 

اصلاحات گسترده در قانون اساسی

تحرکات پوتین برای تقویت ریاست جمهوری را نباید نادیده بگیریم. به عنوان بخش بزرگ‌تری از بسته اصلاحات قانون اساسی، نهاد ریاست جمهوری فعلی روسیه قدرت بیشتری همچون قدرت برکناری قضات ارشد و وتوی مصوبات مجلس به دست خواهد آورد.

با انجام اصلاحات مد نظر، قوه مجریه با کسب قدرت قانونی برای عزل و نصب مقامات که به شکل فنی بخشی از دولت نیستند، استقلال مقامات محلی و استانی به خطر می‌افتد. با این قبیل اصلاحات رئیس جمهور نقش رسمی به عنوان رهبر عمومی دولت دارد.

البته اغلب تغییرات در قانون اساسی مربوط به ریاست جمهوری نیست و اهداف و مقاصد متفاوتی مد نظر است. اول تقویت پیشتیبانی مردمی از حکومت است که در جریان اصلاحات بازنشستگی در سال 2018 آسیب دید. دوم رفع نگرانی آن دسته از افرادی است که نگران حضور پوتین در ریاست جمهوری تقویت‌شده هستند و شاید مهم‌تر اینکه مشارکت در رای‌گیری سراسری در خصوص اصلاحات تقویت شود.

تمایل جدی برای تقویت مجدد حمایت مردمی وجود دارد، چراکه تغییرات متمرکز بر سه مولفه با هدف بهبود جذابیت و مقبولیت حکومت است. البته برخی از این تغییرات در ساختار قانونی اساسی وارد شده است: الف) حمایت مادی فزاینده حکومت از شهروندان؛ ب) تاکید بر ارزش‌های سنتی شامل اینکه ازدواج فقط اتحادی بین مرد و زن است؛ ج) تحکیم و تقویت استقلال و حاکمیت روسیه شامل منع مقامات ارشد از برخوداری حساب بانکی در خارج از کشور.

اصلاحات قانون اساسی آشکارترین بخش از تحول سیاسی گسترده است که در جریان است. پوتین قول داده است که منابع مالی برای برنامه والدین و پرداخت وجوه بیش‌تر به خانواده‌های جوان را افزایش خواهد داد.

وی همچنین دولت میخائیل میشوستین، نخست وزیر را موظف ساخت بر اجرای پروژه‌های ملی از زیرساخت‌ها گرفته تا آموزش و مراقبت‌های بهداشتی با هدف بهبود استاندارد زندگی مردم روسیه متمرکز شود.

همچنین در نظر است از برخی سنگ‌بناهای تاریخی برجسته برای اعلام اصلاحات قانون اساسی بهره گرفته شود. پوتین در نظر دارد لایحه اصلاح قانون اساسی را در 18 مارس 2020 امضا کند. این تاریخ مصادف با سالگرد الحاق شبه‌جزیره کریمه به خاک روسیه است. 9 مه‌2020 مصادف با 75مین سالگرد پایان جنگ جهانی دوم است و از برخی شخصیت‌های خارجی برای شرکت در این مراسم دعوت به عمل آمده است.

پوتین همچنین سلسله برنامه رادیویی موسوم به 20 سوال برای ولادیمیر و نیز برنامه دیدار با شهروندان در استان‌های دیگر راه‌اندازی کرده است. این برنامه‌ها با هدف نمایش این نکته است که رئیس جمهور نه تنها امور را همچنان تحت کنترل دارد، بلکه رفاه همه مردم روسیه دغدغه و مورد توجه وی است.

با توجه به اینکه قرار است انتخابات پارلمانی در دوم سپتامبر 2021 برگزار شود، کرملین می‌داند که حفظ کنترل بر اکثریت کرسی‌های پارلمان در دوما حائز اهمیت بسیار است.

 

معماری پیچیده قدرت در روسیه

در جریان تغییر و تحول در سیاست و حکومت، حفظ کنترل بر نخبگان، به‌ویژه سیلویک‌ها یا همان سیاستمدارانی که از بخش امنیتی و نظامی وارد سیاست شده‌اند برای پوتین بسیار مهم و کلیدی است. در راستای ترمیم کابینه و برکناری برخی از مقامات ارشد دادستانی، یوری چایکا، دادستان کل روسیه از سمت خود کناره‌گیری کرد و ایوان کراسنوف جایگزین وی شد.

تغییرات قانون اساسی به رئیس جمهور قدرت بیشتری در عزل و نصب دادستان‌های استان‌های مختلف روسیه می‌دهد. توازن قدرت در شورای امنیت ملی روسیه نیز به نمایش در آمده است، جایی که وظایف دیمیتری مدودف به عنوان معاون شورای امنیت ملی روسیه هیچ زمینه‌ای برای درگیری با نیکلای پاتروشف، دبیر شورای یادشده ایجاد نمی‌کند.