شهیرا امین در گزارشی که در وب سایت اندیشکده آمریکایی شورای آتلانتیک منتشر شد، نوشت: استقبال از اخبار مربوط به کشته شدن ظواهری در آمریکا جای تعجبی ندارد، اما در مصر، زادگاه الظواهری، واکنش به این خبر نسبتاً کمرنگ و محدود به تعدادی از فعالان رسانه‌های اجتماعی بود. سکوت مصر با توجه به دست داشتن الظواهری در چندین حمله تروریستی در این کشور امری گیج‌کننده است.

الازهر، عالی‌ترین مرجع اسلام سنی، به طور علنی به این خبر واکنش نشان داد و در بیانیه‌ای آشوب داخلی در القاعده و تضعیف بیشتر این سازمان تروریستی را پس از مرگ ظواهری پیش‌بینی و پیشنهاد کرد: «تلاش‌های ضد تروریسم آمریکا باید به موازات نابودی رهبران تروریست‌ها، تفکر افراطی را نیز هدف گیرد و به دنبال از بین بردن منابع و علل اجتماعی، اقتصادی و سیاسی بنیادگرایی باشد.»

اگرچه این بیانیه از سوی نهادی است که لیبرال‌های مصر آن را به گسترش بنیادگرایی متهم می‌کنند، اما دولت بایدن نباید این پیشنهاد را نادیده بگیرد. دولت بایدن باید به جای تلاش برای از بین بردن تهدید تروریستی با ترور فردی مانند الظواهری یا از بین بردن یک گروه تروریستی منسوخ مانند القاعده، تمرکزش را بر مبارزه با گسترش افکار افراطی معطوف کند.

تبعیض علیه مسیحیان قبطی در مصر به شکلی نظام‌مند و گسترده صورت می‌گیرد. سرکوب امنیتی السیسی و سرکوب بی‌سابقه باعث تقویت افراط‌گرایی، به‌ویژه در میان جوانان شده است. زندان‌های مملو از جمعیت مصر، در حال تبدیل شدن به محل سربازگیری برای داعش است، همان‌طور که زندان‌های آمریکا در عراق پس از تهاجم آمریکا به اردوگاه‌های آموزشی برای نیروهای داعش تبدیل شد.

اگرچه قاهره می‌گوید که به کمک سالانه 1.3 میلیارد دلاری آمریکا بیشتر برای اقدامات ضد تروریسم در شبه جزیره سینا نیاز دارد، اما بهتر است آمریکا به جای مسلح کردن نیروهای امنیتی مصر با تسلیحات بیشتر، تاکتیک‌های موثر ضد شورش را به آن‌ها آموزش دهد.

استفاده افراطی از زور و شیوه‌هایی نظیر تخریب منازل ساکنان شمال سینا و اخراج اجباری ساکنان سینا، باعث منزوی شدن مردم محلی شده است که حمایتشان کلید پیروزی در برابر شبه‌نظامیان داعش است.

 

پرورش یافتگان تفکرات افراطی در مصر و عربستان، عاملان حملات 11 سپتامبر

هدف از همکاری با مصر در زمینه مبارزه با تروریسم، تغییر نظام آموزشی ناکارآمد این کشور از طریق آموزش معلمان و نوسازی برنامه‌های درسی مدارس است. محتوای رسانه‌ای که اغلب حاوی سخنان تنفرآمیز علیه اقلیت‌ها و افرادی با دیدگاه‌های مخالف یا غیرمتعارف است نیز به همان اندازه مهم است. مشارکت دادن رهبران مذهبی در مبارزه با افراط‌گرایی نیز امری حیاتی است. در همین حال، کاهش فضای آزادی بیان یکی دیگر از دلایل نگرانی آمریکا است. حصول اطمینان از رعایت حقوق بشر و اصول دموکراتیک که در قانون اساسی مصر تضمین شده است، می‌تواند در حفاظت از جامعه در برابر نفوذ نیروهای افراطی موفق عمل کند.

علاوه بر این، دولت بایدن باید از فرصت گفتگوی ملی که در حال انجام است، برای اعمال فشار برای آزادی زندانیان سیاسی استفاده کند. 60 هزار زندانی که در پشت میله‌های زندان در این کشور به سر می‌برند در معرض خطر افراط‌گرایی قرار دارند.

در نهایت، آمریکا باید اطمینان یابد که بخش عمده‌ای از کمک به مصر صرف بهبود زندگی مردم محروم شود. شکی نیست که فقر و کمبود فرصت‌های اقتصادی مردم را به ناامیدی سوق می‌دهد و به اهدافی آسان برای جذب افراط‌گرایان تبدیل می‌کند.

دولت بایدن به جای نگرانی درباره این چشم‌انداز بعید که القاعده تحت ریاست جانشین الظواهری برای حملات جدید علیه آمریکا آماده می‌شود، باید در سیاست خود در قبال کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا تجدید نظر کند تا اقدامات مؤثری برای مبارزه با ایدئولوژی افراطی و مقابله با ریشه‌های تروریسم انجام گیرد. سرکرده القاعده دیگر وجود ندارد، اما نباید فراموش کرد که تروریست‌هایی که حادثه 11 سپتامبر را شکل دادند در مصر و عربستان به دنیا آمدند، بزرگ شدند و به افراط‌گرایی کشیده شدند.