مارک فیتزپاتریک در تحلیلی که موسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک انگلیس منتشر کرد، نوشت: موجودی موشک‌های بالستیک عربستان به مدت بیش از سه دهه شامل سامانه‌های بزرگ وارداتی از چین بود که برای هدف قرار دادن دشمنان منطقه‌ای از محدوده مورد نیاز فراتر رفته بود. با این حال، در دو سال گذشته، این پادشاهی این نمادهای قدرت را با قابلیت‌هایی ترکیب کرده که ممکن است در عمل مفیدتر باشد.

در رژه نظامی 29 آوریل 2014، عربستان سعودی برای اولین و آخرین بار تنها دو موشک بالستیک دانگ فنگ -3 («باد شرقی»، DF-3) را که مخفیانه از چین در سال 1988 وارد کرده بود، به نمایش گذاشت. این موشک‌ها تک مرحله‌ای و با سوخت مایع هستند، برد 2500 کیلومتر و قابلیت حمل 2000 یا حداکثر 3000 کیلوگرم وزن را دارند. برد این موشک‌ها با کلاهک سبک‌تر بیشتر هم خواهد شد. وزن آن‌ها 64 تن و طول آن‌ها 24 متر است.

در سال‌های 1983–1984، چین نسخه بهبود یافته DF-3 را توسعه داد، برد، بار و دقت آن افزایش یافت. عربستان هیچ سلاح هسته‌ای ندارد، اما در زمان فروش، اعتقاد بسیاری این بود که هر موشک بالستیکی که بتواند کلاهک بیش از 500 کیلوگرم را با برد بیش از 300 کیلومتر حمل کند، می‌تواند برای پرتاب کلاهک هسته‌ای مورد استفاده قرار گیرد و در نتیجه خطر اشاعه آن نیز وجود دارد. فروش موشک‌های چینی مانند DF-3A به عربستان عامل اصلی ایجاد رژیم کنترل فناوری موشک (MTCR) بود که به‌طور خاص برای جلوگیری از فروش‌های این چنینی در آینده طراحی شده بود.

ممکن است سوال شود که چرا عربستان چنین موشک‌هایی با برد وسیع را خریده است؛ آن هم در حالی که فاصله‌اش با ایران، در نزدیکترین نقطه حدود 250 کیلومتر است و اسرائیل هم در نقطه حتی نزدیکتر قرار دارد. احتمالاً پاسخ این است که سعودی‌ها می‌خواستند جایگزینی زمین‌پایه به جای سامانه‌های پرتابی با هواپیما، به منظور ارتقای راهبرد حفاظت هسته‌ای داشته باشند و DF-3 تنها سیستم موجود در بازار بود.

طبق گزارش‌ها، هفت سال قبل از رژه سال 2014، عربستان موشک‌های DF-21 با سوخت جامد کم حجم‌تر را از چین خریده بود. طبق مقاله‌ای در سال 2014 در نیوزویک، سیا (آژانس اطلاعات مرکزی آمریکا) موافقت با خرید DF-21 ریاض را مشروط به عدم حمل کلاهک هسته‌ای کرده بود. تحلیلگران سیا پس از بررسی موشک‌های وارداتی به این نتیجه رسیدند که دماغه‌های اصلاح شده جایی برای حمل کلاهک‌های پیچیده هسته‌ای که عربستان احتمالا از پاکستان یا چین بگیرد، ندارند.

 

تولید موشک

مقامات سعودی احتمالا از دیدن گزارش‌های مطبوعاتی در اوایل سال 2019 و تصاویر بالای سر موشک الوطح که به نظر می‌رسید کارخانه تولید موتورهای سوخت جامد بود، خوشحال نشدند. شاخص کلیدی این تصویر به نمایش درآمدن یک ایستگاه آزمایشی موتور موشک بود که شباهت‌های نزدیکی به تاسیسات مشابه در چین، اگرچه در مقیاس کوچک‌تر، داشت. این شواهد باعث خشم اعضای کنگره آمریکا در زمانی شد که ترور جمال خاشقچی روابط را دچار اختلال کرده بود. هنوز مشخص نیست که عربستان تا چه حد قادر به تولید موشک‌های بالستیک است. یک نشانه قابل مشاهده از پیشرفت، به تصویر کشیده شدن آزمایش با ماهواره‌های مادون قرمز بود که البته هیچ گزارشی در مورد آن به صورت علنی منتشر نشده است.

نقش چین در ساخت تاسیساتی تولید موشک که به نمایش درآمد، مشخص نیست؛ اگرچه به نظر می‌رسد سازمان‌های اطلاعاتی ایالات متحده تردیدی در مورد کمک‌های چین به عربستان در این حوزه ندارند. در حالی که چین عضو MTCR نیست، اما به صورتی حداقلی و اصولی موافقت کرده است که از دستورالعمل‌های اصلی MTCR پیروی کند و مانع از فروش چنین موشک‌ها و فناوری مربوطه و به ویژه ظرفیت تولید آن‌ها شود. آمریکا (بدون ارائه علنی جزئیات) ارزیابی‌اش این است که چین به این تعهد پایبند نبوده است.

در سال 2018، اوکراین از یک موشک بالستیک کوتاه برد با پیشرانه سوخت جامد رونمایی کرد که گفته می‌شد توسط عربستان سعودی به‌طور مخفیانه تامین مالی شده است. موشک کلاس اسکندر به نام ساپسان اوکراین، می‌تواند کلاهک 500 کیلوگرمی را حمل کند و برد آن 280 کیلومتر است. یک مجله دفاعی آمریکایی در سال 2019 گزارش داد که انتظار می‌رود عربستان سعودی این سامانه را در سال 2022 دریافت کند. جالب اینجاست که این پادشاهی (برخلاف بحرین و امارات متحده عربی) به دنبال خرید موشک بالستیک MGM-140 که موشک تاکتیکی ارتش آمریکا محسوب می‌شود، نبوده است. هیچ گزارش علنی هم مبنی بر اینکه این کشور (برخلاف قطر) خواسته باشد موشک‌های بالستیک کوتاه برد چین را خریداری کند، وجود ندارد.

انگیزه‌های عربستان سعودی در دستیابی به موشک‌های بالستیک به غیر از تمایل عمومی برای همگام شدن با ایران، به‌طور کامل مشخص نیست. گفته می‌شود نگرانی چندانی از سطح توانمندی موشکی ریاض برانگیخته نشده است. واردات موشک‌های چینی ضربه‌ای چالشی برای سیاست‌های عدم اشاعه شرکای غربی ریاض بود، همان‌طور که کار مخفی این کشور در تولید موتورهای با سوخت جامد ضربه‌ای برای شرکای غربی این کشور محسوب می‌شود. هنجارهای عدم اشاعه باید برای همه طرف‌ها اعمال شود و اگر موشک‌های بالستیک باید در همه‌جای منطقه محدود شوند، سامانه‌های مصر، سوریه، ترکیه و امارات متحده عربی و همچنین آن‌هایی که در یمن است نیز باید در نظر گرفته شوند.