در دوران جنگ داخلی در این کشور شاهد بودیم که همه دنیا، علیه سوریه عمل می‌کرد و فقط چند کشور معدود، در جنگ تمام‌عیاری که در این کشور رخ‌داده بود، در کنار دولت فعلی سوریه باقی ماندند که مهم‌ترین و تأثیرگذارترین آن‌ها، جمهوری اسلامی ایران بود.

بنابراین اکنون‌که شرایط بازسازی و نوسازی سوریه مطرح‌شده، ایران باید در این کشور دست بالا را داشته باشد و همان‌طور که در شرایط بد جنگ، در کنار این کشور بود، در دوران سازندگی‌اش نیز بتواند در حوزه اقتصادی با دولت و ملت سوریه همکاری نماید.

قطعاً با توجه به قرابت و نزدیکی که بین ایران و سوریه وجود دارد، این اقدام از سمت سوری‌ها امکان‌پذیر و مورد استقبال است و آن‌ها آمادگی این همکاری را دارند؛ اما اینکه در ایران، چه میزان آمادگی ورود به این کشور و سرمایه‌گذاری در حوزه بازسازی سوریه وجود داشته باشد، نکته حائز اهمیت دیگری است که باید به آن توجه شود.

بر همین اساس است اکنون زمانی است که باید به‌سرعت گروه‌های مختلف در بخش‌های گوناگون اقتصادی را تجهیز کنیم؛ به‌ویژه اینکه تجربه نشان می‌دهد معمولاً ما از شرایط و فرصت‌هایی که در اختیارمان قرار می‌گیرد، بعضاً به‌درستی استفاده نمی‌کنیم؛ همان‌طور که فرصت حضور در بازار روسیه را در سه سال گذشته و قطر را در یک سال و نیم گذشته، پیش روی خود داشتیم، ولی به دلایل متعدد، امکان استفاده مناسب را از دست دادیم.

این در حالی بود که سایر کشورهایی که به‌نوعی با روسیه یا قطر، زاویه و اختلافاتی داشتند، باوجوداینکه روابط سیاسی خود را به پایین‌ترین سطح تنزل داده بودند، اما برای حفظ منافع ملی و رشد اقتصادی خود، دست دوستی به‌سوی آن‌ها دراز کردند و مجدد بازارها را به دست گرفتند.

با این تجربه، نباید اجازه داد بازار جدید پیش روی صادرات ایران، یعنی سوریه، دچار چنان سرنوشتی شود. قطعاً اگر بسترها را فراهم نکنیم، نمی‌توانیم از این شرایط بهره ببریم، لذا به نظر می‌رسد اولین اقدام که باید با توجه به ورود کشورهای عربی و بازگشایی سفارتخانه‌های آن‌ها در سوریه، به‌سرعت صورت گیرد، این است که از صادرکنندگان حمایت کنیم.

باید توجه داشت که کشورهای عربی، از تعرفه صفر درصد برای تجارت میان خود در قالب قرارداد مشترک گمرکی برخوردارند و بنابراین صادرات از این کشورها به سوریه، با تعرفه صفر محاسبه می‌شود؛ لذا ما باید توافق‌نامه تجارت ترجیحی را که درگذشته با سوریه داشتیم، احیا و تلاش کنیم که تعرفه کالاهای صادراتی را به حد نازل و صفر برسانیم تا بتوانیم با کشورهای عربی در این حوزه، به رقابت بپردازیم.

نکته بعدی موضوع حمل‌ونقل است. در حمل‌ونقل مشکلاتی را پیش روی صادرات داریم و حتی در بازار قطر نیز، به دلیل نبود زیرساخت‌های حمل‌ونقلی، مجبور شدیم که بندرهای خود را در اختیار ترکیه‌ای‌ها بگذاریم تا آن‌ها برای رساندن کالا به این کشور، از این بندرها استفاده کنند؛ لذا منافع این کار در بازارهای صادراتی قطر هم نصیب رقبای ایران شد؛ بنابراین باید در شرایط کنونی مسئله حمل‌ونقل را برای سوریه تسهیل کنیم و هزینه‌های مترتب بر آن را کاهش دهیم.

موضوع بعدی که امروز در سوریه جای سرمایه‌گذاری دارد، خدمات فنی و مهندسی است. ایران ازنظر خدمات فنی و مهندسی، در دنیا شناخته شده است؛ ولی همان‌طور که همواره این ضعف را داشتیم، عدم حمایت‌های لازم از صادرکنندگان خدمات فنی و مهندسی است که در اکثر بازارها مشکل‌ساز می‌شود؛ زیرا صادرکنندگان ایرانی برای حضور مناقصه‌ها و مزایده‌ها، متأسفانه قادر به ارائه ضمانت‌نامه‌های مناسب و متناسب با درخواست طرف مقابل نیستند.

از سوی دیگر، شرایط سخت صدور ضمانت‌نامه‌ها باعث می‌شود که صادرکنندگان در این حوزه، فعالیت کمی داشته باشند؛ ضمن اینکه بحث مشوق‌های صادراتی برای خدمات فنی و مهندسی کشور نیز، یکی از موضوعات بسیار مهم به شمار می‌رود؛ چراکه یکی از رقبای سرسخت ایران در بازار سوریه، کشور ترکیه است که در همه زمینه‌ها ازجمله خدمات فنی و مهندسی، در مقابل ایران قرار دارد.

بنابراین اگر تشویق‌های صادراتی همچون سال‌های 85 تا 89 که حدود 8 درصد به جهت حمایت از صادرات خدمات فنی و مهندسی پرداخت می‌شد، مجدد احیا شود، قطعاً صادرکنندگان خدمات فنی و مهندسی ایرانی می‌توانند از این شرایط استفاده کنند و دستشان برای رقابت باز باشد.

از سوی دیگر، از منابع صندوق توسعه ملی برای حمایت از صادرات به کشور سوریه نیز باید استفاده کرد و شرایط ویژه‌ای نیز برای صادرکنندگان این حوزه دیده شود تا امکان حضور در این کشور را داشته باشند.

یکی دیگر از بخش‌های مزیت‌دار اقتصاد ایران که برای حضور در بازار سوریه باید موردحمایت قرار گیرد، صنایع غذایی ایران است که پتانسیل بسیار خوبی دارد و می‌تواند در بازار سوریه حضور یابد. در کنار این نباید از مزیت صادرات کاشی و سرامیک، سیمان و فولاد نیز غافل شد، چراکه این‌ها کالاهایی هستند که با توجه به شرایط کشور سوریه که نیازمند بازسازی است، به آن‌ها نیاز وجود دارد. حمایت از این صنایع می‌تواند تمام واحدهای صنعتی را به حرکت درآورد

در جمع‌بندی باید گفت که فرصت استفاده از پتانسیل بازسازی سوریه از سوی ایران باید به بهترین شکل مورداستفاده قرار گیرد، ولی به‌شرط اینکه سیاست‌گذاری‌ها در ایران نیز متناسب با حمایت از صادرات باشد، به‌نحوی‌که مشکلاتی که در حوزه صادرات، تعهد ارزی و نرخ ارز وجود دارد، از میان برداشته شود و بانک مرکزی که هم‌اکنون در تلاش برای ساماندهی بازار ارز است، گام‌های خود را پیوسته بردارد و شرایط را برای بازگرداندن ارز صادراتی تسهیل کند.

در همین حال، روابط بانکی بین ایران و سوریه نیز باید تسهیل شود و از سوی دیگر، مجاری مالی بین دو کشور با پول‌های ملی نیز فعال شود تا بتواند شرایط را به نحوی پیش ببرد که تحریم ها مشکل ایجاد نکند.

اگر همه این شرایط به‌موقع و به‌جای خود فراهم شود، قطعاً می‌توانیم منافع زیادی از این کشور و شرایط بازسازی آن، برای اقتصاد کشور داشته باشیم؛ اما اگر بازهم فرصت سوزی کنیم، قطعاً رقبای ما به‌راحتی جای ما را خواهند گرفت. باید توجه داشت که این فرصت، طولانی‌مدت نیست و در کوتاه‌مدت قراردادها بسته و کارهای عملیاتی آغاز می‌شود؛ بنابراین دولت و وزارت امور خارجه باید در اسرع وقت این تلاش را شکل دهند و در کنار آن‌ها، رایزنان بازرگانی و وزارت اقتصاد جمهوری اسلامی ایران نیز این شرایط را برای بخش خصوصی ایران فراهم کنند تا امکان حضور صادرکنندگان ایرانی در این بازار جدید فراهم شود و فرصت به‌دست‌آمده از دست نرود.