مرکز مطالعات المستقبل عراق در تحلیلی به قلم دکتر کاظم شبیب نوشت:  این تمایل به برگزاری همه پرسی در سایه چالش هایی مطرح می شود که برخی از این چالش ها مربوط به عمق اختلافات کردی – کردی و نگرانی از ادامه حاکمیت اقلیم به شکل خانواده ای و قبیله ای است که از زمان خودگرانی اقلیم در سال 1991م در آن حاکم بوده است.

چالش دوم نیز مربوط به تغییرات سیاسی ای است که چه بسا میان دولت مرکزی در بغداد و دولت کردستان عراق درباره تعدادی از مسائل همچون مناطق مورد مناقشه و مناطق تحت تسلط اقلیم پس از نابودی دولت خود خوانده داعش در مناطق غرب و شمال عراق به وجود خواهد آمد.

چالش دیگر مربوط به مخالفت منطقه ای و بین المللی با برگزاری همه پرسی از سوی دو کشوربزرگ همسایه یعنی ایران و ترکیه است؛ به شکلی که این دو کشور به شکل قاطع مخالفت خود را با شکل گیری یک دولت کردی در شمال عراق اعلام کرده اند. در همین حال سران ارتش ترکیه و ایران در نشست ترکیه در پیامی هشدار آمیز هرگونه مشروعیت ملی که امنیت ملی این دو کشور را به مخاطره بیندازد را رد کردند. این در حالی است که ایران و ترکیه به این مسأله اکتفا نکردند و هماهنگی هایی برای انجام یک اقدام نظامی مشترک با هدف مبارزه با حزب کارگران کردستان به عنوان یک فرصت بازدارنده و تهدید مستقیم مبنی بر متزلزل ساختن هرگونه دولت کردی در آینده در شمال عراق صورت گرفت.

آمریکا به عنوان هم پیمان استراتژیک دولت اقلیم کردستان پیش بینی می‌کند که جدایی اقلیم کردستان از دولت مرکزی عراق در سایه تنش سیاسی اطراف آن به شکست خواهد انجامید و این جدایی در سایه شدت گرفتن بحران های امنیتی، سیاسی و اقتصادی خاورمیانه  به صحنه درگیری نظامی آشکار تبدیل شود. هم چنین برخی از کشورهای بزرگ در این باره هشدار داده اند که دولت ترامپ کمک تسلیحاتی و حمایت از نیروهای پیشمرگ کرد را در  سایه افول تدریجی داعش در مناطق غرب و شمال عراق متوقف سازد.

در سایه این مخالفتها، یک هیئت کردی بلندپایه در حال انجام مذاکرات نهایی با دولت عراق به ریاست حیدی العبادی و تعدادی از نیروها و جریان های سیاسی برای حل و فصل اختلافات و موانع میان دو طرف پیش از برگزاری همه پرسی و پیامدهای آینده آن است.

سوالی که در این جا مطرح می شود آن است که آیا دولت کردی در حال حاضر تصمیم قطعی خود را برای برگزاری همه پرسی گرفته است یا این اقدام یک مانور سیاسی و ابزار فشار برای به دست آوردن منافع اقتصادی، سیاسی و جغرافیایی بیشتر است. دراین باره باید یادآوری نمود که میزان مخالفت های داخلی با برگزاری همه پرسی در اقلیم کردستان از سوی تعدادی از نیروهای کرد همچون جماعت اسلامی، جنبش تغییر و گروه های فرهنگی و دینی دیگر در حال افزایش است.

در این باره برخی از رهبران حزب اتحادیه میهنی به ریاست جلال طالبانی در اظهارات خود به مسأله اختلاف نظر درباره زمان برگزاری همه پرسی اشاره کرده اند. دراین باره ملا بختیار از رهبران اتحادیه میهنی و از اعضای هیئت مذاکره کننده با بغداد اظهار داشته که چه بسا مسأله برگزاری همه پرسی به زمانی دیگر موکول شود و این امر در گرو موضع دولت مرکزی دربرابر درخواست های اقتصادی کردی مبنی بر تسویه حساب بدهی های اقلیم کردستان بالغ بر 12 میلیارد دلار و نیز برخی ملاحظات سیاسی مربوط به مناطق تحت تسلط نیروهای کرد می باشد. بر این اساس در روزهای آینده شاهد برخی تصمیمات ناگهانی سیاسی از جمله مسأله تعویق برگزاری همه پرسی و تعویق تشکیل دولت کردی در سطح ملی در اقلیم کردستان عراق خواهیم بود.

در مجموع بر اساس اوضاع سیاسی و جغرافیای موجود و با توجه به اظهارات و مواضع متناقض در خصوص همه پرسی در سطح داخل اقلیم و در عرصه خارجی حاکی از اختلاف بزرگ درباره بحران تشکیل دولت کردی از نظر زمانی و شکل آن است.