دکتر غلامرضا خواجی در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی با بیان اینکه حقوق توسعه و همکاری بین‌الملل حوزه مهمی در حقوق بین‌الملل است، خاطرنشان کرد: متأسفانه کشورهای توسعه‌یافته توجه چندانی به آن ندارند، درحالی‌که درباره این مسئله قطعنامه‌ای از سوی مجمع عمومی سازمان ملل صادرشده و ما همکاری بین کشورهای توسعه‌یافته و درحال‌توسعه را در سطح جهان شاهد هستیم، مانند آنچه در شرق آسیا و بدون حضور اروپا و آمریکا رخ داد.

تحریم‌های آمریکا ناقض حقوق بین‌الملل توسعه

وی فزود: حقوق توسعه که یکی از شاخص‌های حقوق بین‌الملل و از گرایش‌های تقریباً پرحجم حقوق بین‌الملل عمومی است، کشورها را مکلف کرده که باید با یکدیگر همکاری داشته باشند. این «مکلف کردن» واژه‌ای است که به لحاظ حقوقی بار و معنا دارد، بنابراین کشورها مختار نیستند که با یکدیگر همکاری کنند، بلکه مکلف هستند با یکدیگر همکاری داشته باشند.

خواجی ضمن یادآوری اینکه قطعنامه مجمع عمومی یکی از منابع پایه در حقوق بین‌الملل است که کشورها موظف به عمل به آن هستند، به اعمال تحریم‌های آمریکا علیه ایران در حوزه‌های مختلف ازجمله توسعه، غذا و دارو اشاره کرد و گفت: به‌طور مشخص، آمریکا کشوری است که در حقوق بین‌الملل توسعه، نه‌تنها همکاری نمی‌کند بلکه ضد این قطعنامه عمل می‌کند. قطعنامه‌ای که به این صراحت کشورها را مکلف به همکاری در زمینه توسعه کرده است.

این استاد حقوق بین‌الملل با بیان اینکه در این زمینه نباید توسعه را صرفاً توسعه اقتصادی دانست، بلکه توسعه فرهنگی و حتی همکاری در مورد مسائل بهداشتی ازجمله مبارزه با کرونا را هم باید در نظر گرفت، ادامه داد: از زمانی که ویروس کرونا در کشورها شیوع پیدا کرد، آمریکا تقریباً عکس آنچه انتظار می‌رفت، رفتار کرد. هیچ حرکتی از طرف آمریکایی‌ها در راستای همکاری برای مبارزه با کرونا دیده نشده، حتی در حد بیانیه‌ای. اتفاقاً در همین فضا بر تحریم‌های پیشین افزودند.

ابعاد گسترده نقض قوانین بین‌المللی و نقض حقوق بشر از سوی آمریکا

وی با اشاره ابعاد گسترده و ضد حقوق بشری تحریم‌های آمریکا علیه ایران، گفت: در این شرایط نه‌تنها کالاها، بلکه دستگاه‌های تولیدکننده کالاها را هم نیز نمی‌توان خرید. علاوه بر آن با محدودیت‌های ارزی حتی درزمینهٔ خرید دارو نیز مشکلات متعددی ایجادشده است؛ یعنی آمریکایی‌ها عملاً هم حقوق بین‌الملل توسعه را نادیده گرفتند، هم حقوق بین‌الملل بشردوستانه.

خواجی ابعاد نقض قوانین بین‌المللی و نقض حقوق بشر را از سوی آمریکایی‌ها گسترده عنوان کرد و اضافه کرد: حقوق بین‌الملل اقتصادی تأکید دارد که کشورها باید به لحاظ اقتصادی به‌طور متقابل باهم همکاری کنند و به‌نوعی وابستگی اقتصادی با هم داشته باشند؛ یعنی بر اساس حقوق بین‌الملل توسعه، اگر کالایی در سطح بین‌المللی کم یاب شده و کشوری در حال متضرر شدن از بابت آن است، بلافاصله کشورهای دیگر باید آن را اختیارش بگذارند و در اصطلاح «هم‌پیوستگی اقتصاد بین‌الملل» را به این شکل عنوان می‌کند.

وی با بیان اینکه آمریکایی‌ها با اعمال تحریم‌های پیاپی به‌صراحت این قوانین را نقض کرده‌اند، تأکید کرد: تحریم‌های آمریکا هیچ مبنا و مستند قانونی ندارد و ترامپ نیز از نهایت قدرتش برای تحریم ایران استفاده کرد. تمام تحریم‌های آمریکایی‌ها یک عبارت در مقدمه‌اش دارد؛ اینکه با توجه به مسئله «حقوق بشر» و «مشکوک بودن فعالیت‌های هسته‌ای»، فلان تحریم‌ها اعمال شود. دوکلمه‌ای که هیچ معنای حقوقی و هیچ استحکام حقوقی ندارد.

ضرورت تبیین ابعاد ضد حقوق بشری تحریم‌های آمریکا

این استاد حقوق بین‌الملل گفت: باید ابعاد اقدامات ضد حقوق بشری آمریکا در اعمال این تحریم‌های غیرقانونی بیشتر برای مردم دنیا تبیین شود. به هر میزان در سطح بین‌المللی بتوانیم به دنیا بگوییم این تحریم‌ها ریشه لجاجت و خودخواهی و پایه‌های غیرحقوقی دارد برای مردم بسیار مفید است. آن‌قدر آمریکا بعد از جنگ جهانی دوم از این ابزار استفاده کرده است که خیلی از کشورها فکر می‌کنند تحریم یک قانون است!

خواجی ادامه داد: حتی شرکت‌ها آن‌چنان از تحریم‌های آمریکا هراس دارند که جرات تجارت با ایران را ندارند و تصور می‌کنند این تحریم یک قانون محکم است. درحالی‌که یک بار توتال فرانسه، با توجه به اقتدار و همبستگی قوی در اتحادیه اروپا در آن مقطع، تحریم آمریکا را شکست و قراردادی بست و هیچ اتفاقی هم رخ نداد! گرچه بعدها با آمریکایی‌ها همسو شدند.

بی‌توجهی به ابعاد و مبانی حقوقی در متون تحریم‌ها

این استاد دانشگاه ضمن تشریح ابعاد حقوقی نگارش تحریم‌های آمریکا و ادبیات آن‌ها اظهار داشت: تحریم‌های آمریکا علیه ایران چند هزار صفحه است؛ یعنی اگر بخواهیم این‌ها را تبدیل به جزوه یا کتاب بکنیم تقریباً حدود دو، سه هزار صفحه مطلب است. بعد مردم دنیا تصور می‌کنند چیز مهم و سنگینی است؛ مثلاً وقتی ما این تحریم‌ها را جلوی دانشجوها می‌گذاریم، فکر می‌کنند موضوع پیچیده و عجیبی است، اما وقتی شروع به خواندن آن‌ها می‌کنند این میزان از بی‌توجهی به ابعاد و مبانی حقوقی برای آن‌ها تعجب‌آور است.

وی گفت: برای ما حقوقدان‌ها که می‌خواهیم به تحریم‌های آمریکا در کلاس درس بپردازیم بی مبنایی و غیرحقوقی بودن این ادعاها خنده‌آور است. اگر بتوانیم همین مطلب را حتی در سطح داخلی بازکنیم آثار زیادی دارد.