فرشاد عادل – دبیر اجرایی اندیشکده مطالعات راهبردی ایران و چین

جهش موشکی، سایبری و فضایی چین

امروز، ارتش آزادی‌بخش خلق چین در پی برنامه‌های مدرنیزاسیون خود به یکی از قدرتمندترین نیروهای نظامی جهان تبدیل شده و در بسیاری از حوزه‌های کلیدی با ایالات متحده رقابت تنگاتنگ یا حتی برتری دارد. چین بزرگ‌ترین زرادخانه موشک‌های بالستیک و کروز جهان را در اختیار دارد که مهم‌ترین آن‌ها DF-15،  DF-16 و به‌ویژه DF-17 مافوق‌صوت هستند. موشک DF-17 با سرعت بیش از ۱۰ماخ  و قابلیت مانور بالا عملاً توسط هیچ سامانه دفاع موشکی موجود قابل‌رهگیری نیست و به‌عنوان ابزاری برای نابودی ناوهای هواپیمابر و پایگاه‌های آمریکا در منطقه هند – پاسیفیک در یک درگیری احتمالی طراحی شده است.

در جنگ سایبری و الکترونیک، نیروی پشتیبانی راهبردی چین یکی از تهاجمی‌ترین واحدهای جهان را اداره می‌کند که با ابزارهای هوش مصنوعی قادر است شبکه‌های فرماندهی، تسلیحات و زیرساخت‌های حیاتی دشمن را هک و فلج کند. هم‌زمان، سیستم‌های جنگ الکترونیک این کشور با بهره‌گیری از ارتباطات کوانتومی امن و هوش مصنوعی، تقریباً غیر قابل پارازیت اندازی شده‌اند. چین دومین شبکه ماهواره‌ای بزرگ جهان را دارد و با منظومه‌هایYaogan، Gaofen و Beidou، توانایی شناسایی لحظه‌ای، هشدار زودهنگام موشکی و هدایت دقیق تسلیحات در فواصل قاره‌پیما را به دست آورده است. توانایی ضد ماهواره (ASAT) آزمایش‌شده و پرتاب‌های هفتگی موشک‌های لانگ مارچ، تداوم برتری فضایی را حتی در شرایط جنگ تضمین می‌کند.

صنایع دفاعی بومی و تکامل بازدارندگی هسته‌ای

صنایع دفاعی کاملاً بومی چین (NORINCO، AVIC، CASC، CETC)، تمام تسلیحات راهبردی از جنگنده پنهان‌کار J-20  و ناو هواپیمابر Type 003 تا موشک‌های قاره‌پیما و زیردریایی‌های هسته‌ای را تولید می‌کنند و این خودکفایی همراه با خطوط تأمین داخلی کوتاه، امکان جنگ طولانی‌مدت را برای چین فراهم کرده و برتری بزرگی نسبت به وابستگی آمریکا به زنجیره تأمین جهانی ایجاد کرده است. زنجیره‌ای که نقش چین در آن بسیار برجسته است و اخیراً در پی ایجاد محدودیت چین بر برخی از عناصر معدنی کمیاب در پاسخ به جنگ تعرفه‌ای ترامپ، خطرات در این حوزه را برای آمریکا آشکار کرد.

در حوزه هسته‌ای، چین اکنون سه‌گانه‌ای معتبر و قابل بقا دارد که شامل موشک‌های زمین پایه DF-41 و DF-5B  باقابلیت MIRV، موشک‌های زیردریایی JL-3  با برد بیش از ۱۰ هزار کیلومتر، و بمب‌افکن‌های H-6N و درحال‌توسعه H-20 پنهان‌کار است. با گذشتن تعداد کلاهک‌های هسته‌ای چین از ۵۰۰ کلاهک و با سرعت سالانه تولید بیش از ۱۰۰ کلاهک جدید و تجهیز صدها سیلوی اضافی، قابلیت ضربه دوم تضمین‌شده ایجاد شده است.

در مجموع، ترکیب موشک‌های مافوق‌صوت غیرقابل‌رهگیری، جنگ سایبری و الکترونیک تهاجمی، برتری فضایی رو به گسترش، صنایع خودکفا و بازدارندگی هسته‌ای قوی، چین را از یک قدرت منطقه‌ای به یک ابرقدرت جهانی در حوزه نظامی تبدیل کرده که در بسیاری از حوزه‌ها یا با آمریکا برابر شده یا در آستانه پیشی‌گرفتن از آن است.

چین در اسناد راهبردی و همچنین در مهم‌ترین سند امنیتی خود یعنی «سند امنیت ملی چین در عصر جدید» که در ماه مه ۲۰۲۵ منتشر شد، همچنان خود را به‌عنوان یک کشور درحال‌توسعه معرفی می‌کند که هرگز در پی به چالش کشیدن نظم و امنیت بین‌الملل نیست؛ بلکه این کشور تلاش دارد با پشتیبانی از اقتدار نهادهای بین‌المللی و سازمان ملل به‌عنوان یک قدرت مقید به اصول بین‌المللی شناخته شود و هرگز در مواضع سران این کشور نیز نشانه‌ای از تلاش برای تبدیل‌شدن به یک ابرقدرت از دل یک جنگ جهانی، مانند آمریکا دیده نمی‌شود.

در واقع، چین به‌عنوان یک کشور با تمدن کهن که سابقه‌ای هزاران ساله در تفکر سیاسی و نظامی دارد، در پی شکل‌دادن به راهی منحصربه‌فرد برای کسب قدرت است و این راه در اصل یک کلان راهبرد مبتنی بر صبر است که با تأثیرگرفتن از سنت‌های فکری باستانی چین در تلاش است با حفظ هارمونی و نظم بین‌الملل و ابتکارات توسعه‌محور از قدرت اقتصادی به‌عنوان نقطه قوت چین بهترین استفاده را داشته باشد و از طریق جا گرفتن آرام در اقتصاد جهانی مسیری با کم‌ترین تنش را برای رشد طی کند.

این رویکرد به طور برجسته در مواضع اعلامی، اسناد راهبردی و ابتکارات بین‌المللی چین به چشم می‌خورد. برخی از متفکران چینی برای توصیف این رویکرد به قدمت کشف و استفاده از باروت در چین اشاره می‌کنند که بر خلاف تمدن غربی که از باروت سلاحی برای استعمار آفرید، این ابزار هرگز در چین تبدیل به چنین سلاحی نشد.

بر اساس این رویکرد، جمهوری خلق چین به نشانه حسن‌نیت اعلام کرده است که هرگز به‌عنوان طرف اول از سلاح هسته‌ای استفاده نخواهد کرد و امنیت را نه با ابزار جنگ و درگیری بلکه با ابزار توسعه در جهان گسترش خواهد داد. این موضوع به‌وضوح در سند امنیت ملی عصر جدید چین مورد تأکید قرار گرفته و کلیدواژه توسعه یکی از پرتکرارترین مفاهیم در این سند امنیتی است.

روایت‌سازی و تلاش آمریکا برای تهدیدنمایی از چین

غرب و به‌ویژه آمریکا با برجسته‌سازی قدرت نظامی چین در تلاش هستند تا زمینه لازم را برای تهدیدنمایی از چین فراهم کنند، چرا که درپیش‌گرفتن سیاست‌هایی که به مهار چین منجر می‌شوند نیازمند تولید ادبیات گسترده علیه خطرات بالقوه چین و همچنین ایجاد روایت از این کشور به‌عنوان یک تهدید برای غرب است.

این تلاش که اخیراً به شکل برجسته‌تری دنبال می‌شود، ممکن است که در آینده زمینه را برای درگیری نظامی با چین فراهم کند؛ اما چین نیز با درک صحیح این موضوع به دنبال یافتن حداکثر انعطاف در راه‌های مسالمت‌آمیز برای افزایش قدرت و وزن ژئوپلیتیک خود است تا هزینه‌های این درگیری را برای غرب و به‌ویژه آمریکا بالا ببرد. به همین دلیل حفظ حضور و نفوذ چین در بازار آمریکا و شراکت اقتصادی با آن، مهم‌ترین ابزار بازدارندگی برای چین است و تأکید آمریکا برای پیش‌بردن جنگ تعرفه‌ای در اصل تلاشی برای خنثی‌سازی این بازدارندگی و زمینه‌ساز اقدامات آتی علیه چین به‌حساب می‌آید.