سینا رایمند – تحلیلگر روابط بین‌الملل

استفاده دولت کانادا از سخنان رونالد ریگان، رئیس‌جمهور اسبق آمریکا، علیه سیاست‌های حمایتی، خشم دونالد ترامپ را برانگیخته و به قطع مذاکرات تجاری انجامیده است. اما این بحران تنها یک اشتباه رسانه‌ای نیست، بلکه نمادی از تغییر بنیادین در محاسبات راهبردی کانادا در برابر رفتارهای غیرقابل‌پیش‌بینی آمریکاست. در چنین شرایطی، مارک کارنی، نخست‌وزیر جدید کانادا، با سفر به آسیا می‌کوشد از سایه آمریکا فاصله بگیرد و آینده‌ای چندقطبی‌تر برای اقتصاد کشورش رقم بزند.

سیاست تعرفه‌ای ترامپ تنها یک اقدام اقتصادی نیست، بلکه ابزاری راهبردی برای بازتعریف روابط تجاری بر اساس منافع یک‌جانبه آمریکاست. ترامپ که همواره شعار «آمریکا اول» را سر داده است، تعرفه‌ها را نه به‌عنوان اهرم مذاکره، بلکه به‌عنوان سلاحی برای تحمیل اراده واشنگتن بر شرکای تجاری خود به کار می‌گیرد. از دیدگاه او، وابستگی کانادا به بازار آمریکا که حدود ۷۵ درصد از صادرات این کشور را شامل می‌شود، نقطه‌ضعفی است که باید از آن بهره‌برداری شود؛ بنابراین، قطع مذاکرات پس از یک تبلیغ رسانه‌ای در واقع حامل این پیام است که واشنگتن آماده است هرگونه اقدامی را که به‌عنوان «چالش» در برابر سیاست‌هایش تلقی شود، با ابزارهای اقتصادی سخت‌گیرانه پاسخ دهد. این رویکرد فراتر از اختلافات تجاری، بیانگر بحران هویت در روابط آمریکا با متحدان نزدیکش است.

در مقابل، کانادا با رهبری کارنی، اقتصاددانی با پیشینه‌ فعالیت در بانک مرکزی، واکنشی هوشمندانه و بلندمدت در پیش گرفته است. او به‌جای درگیری مستقیم یا تسلیم‌شدن، بر «تنوع‌بخشی راهبردی» تأکید دارد. سفر او به آسیا و تلاش برای گسترش پیوندهای تجاری با ژاپن، کره جنوبی، مالزی، فیلیپین، هند و حتی چین، نشان می‌دهد که کانادا در حال بازتعریف جایگاه خود در اقتصاد جهانی است.

امضای توافق تجاری با اندونزی با هدف دو برابر کردن صادرات غیرآمریکایی تا یک دهه آینده، بخشی از این راهبرد به شمار می‌آید. کارنی صراحتاً اعلام کرده است: «بسیاری از نقاط قوت گذشته‌مان مبتنی بر پیوندهای نزدیک با آمریکا، اکنون به آسیب‌پذیری تبدیل شده‌اند.» این جمله نه‌تنها تحلیلی اقتصادی بلکه اعترافی سیاسی به پایان مدل وابستگی انحصاری محسوب می‌شود.

اگر آمریکا این روند تعرفه محور و تهدیدآمیز را همچنان ادامه دهد، چندین سناریوی احتمالی در پیش خواهد بود. نخست، تسریع روند دوری کانادا از بازار آمریکا که در بلندمدت می‌تواند سهم آمریکا را در تجارت کانادا کاهش دهد، حتی اگر این امر به بهای افت موقت رشد اقتصادی کانادا تمام شود. دوم، تقویت همکاری‌های کانادا با چین و روسیه، دو قدرتی که در تقابل با آمریکا قرار دارند و می‌توانند توازن ژئوپلیتیکی در شمال قاره را تغییر دهند. سوم، احتمال شکل‌گیری ائتلافی ضد حمایت‌گرایی در سطح جهانی که کانادا در آن نقش کلیدی و ابتکاری را ایفا کند. البته، این مسیر بدون چالش نخواهد بود؛ فاصله جغرافیایی، تفاوت‌های فرهنگی و رقابت‌های ژئواستراتژیک در آسیا موانعی جدی بر سر راه کانادا هستند.

این تحولات برای ایران نیز حاوی درس‌های راهبردی مهمی است. وابستگی یک‌جانبه به هر قدرت یا قطب، همواره به معنای افزایش آسیب‌پذیری است. کانادا، باوجود همه مزایای ساختاری همسایگی و هم‌زبانی با آمریکا، اکنون در حال بازتعریف روابط خود است. این روند نشان می‌دهد که در عصر رقابت قدرت‌های بزرگ، بقای اقتصادی کشورها نیازمند تنوع‌بخشی هوشمندانه و ایجاد شبکه‌های چندبعدی تجاری است. کانادا نمی‌خواهد «ایالت پنجاه و یکم» آمریکا تلقی شود و هیچ کشور مستقلی نباید خود را در موقعیتی قرار دهد که سرنوشتش در دستان یک شریک واحد رقم بخورد.