دکتر عبدالرضا فرجی‌راد *

باتوجه به اینکه اروپا متحد آمریکا است و این کشور نیز از برجام خارج شده، این مسئله مشکلاتی را به همراه داشته است، چرا که نظام مالی بین‌المللی اروپا به سیستم مالی آمریکا وصل است و این دو نظام را به سختی می‌توان از هم تفکیک و جدا کرد. از همین رو باید درپی ابتکارات و راهکارهای جدیدی برای حل چالش خروج آمریکا از برجام بود.

البته بیانیه‌ اخیر و مفاد آن بدان مفهوم نیست که طرف مقابل تعهد عملی می‌دهد و می‌خواهد حتما اقدام موثری انجام دهد. درواقع این تعهد، بیشتر یک تعهد اخلاقی است. ضمن آنکه با توجه به اینکه اروپایی‌ها تاکید دارند باید برجام را حفظ و با در نظر گرفتن مسائلی که بعد از خروج دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا از برجام، مقامات ایرانی مطرح کردند، لذا اروپا باید یک گام نخستی را در راستای حفظ برجام برمی‌داشت. این مسائلی که در بیانیه آقای ظریف و وزرای خارجه کشورهای E3 و فدریکا موگرینی، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا بیان شده در واقع همان گام اولیه است.

انتظار می‌رفت که کشورهای اروپایی بعد از خروج آمریکا از برجام اقداماتی انجام بدهند و این بیانیه هم یک بیانیه خوب است و باید آن را به فال نیک گرفت. البته مذاکرات با کشورهای اروپایی باید به طور مستمر ادامه داشته باشد. همچنانکه ایران در قضیه برجام به طور مستمر در طول دو سال با کشورهای مختلف مذاکره کرد و در نهایت در وین به توافق رسید. امروز نیز باید این مذاکرات را پیگیری کرد تا در نهایت با اروپایی‌ها به توافقی جهت همکاری‌های دو جانبه دست پیدا کرد. چرا که همکاری‌های دوجانبه ایران و اروپا به عنوان تعهدی بر حفظ برجام خواهد بود و اگر این توافق صورت بگیرد، بسیاری از مشکلات ناشی از خروج آمریکا از توافق هسته‌ای حل خواهد شد.

البته همانطور که اشاره شد این توافقات بدان مفهوم نیست که در آینده نزدیک آمریکا به شرکت‌های اروپایی اجازه دهد با ایران همکاری و یا در این کشور سرمایه‌گذاری کنند. بلکه باید ایران و اروپا مذاکره و همفکری کنند و به ابتکاری دست پیدا کنند که هم بتوانند با ایران همکاری داشته باشند و هم از جانب آمریکا جریمه نشوند. ضمن آنکه اروپا در برخی موارد نیز باید ایستادگی کند که این مسئله فقط مربوط به برجام و ایران نیست.

بعد از تصمیم اخیر ترامپ، اروپایی‌ها از این تصمیم بسیار ناخشنود شدند؛ مقامات اروپا بیان می‌کردند که ترامپ گمان می‌کند اروپا برده آنها است و هر زمان هر اقدامی را که بخواهد به آنها تحمیل می‌کند، اما اروپا نمی‌خواهد برده آمریکا باشد و به دنبال راهکارهایی برای خروج از این وضعیت است. کشورهای اروپایی علاقه‌مند هستند ایران در برجام باقی بماند و آژانس بازرسی‌های خود را داشته باشد. کشورهای دیگر نیز به نظر نمی‌رسد بتوانند بر اروپا تاثیر منفی بگذارند مگر آنکه ضررهای اقتصادی زیادی را متحمل شوند.

البته آمریکا هنوز عکس‌العملی نسبت به بیانیه اخیر ایران و کشورهای اروپایی از خود بروز نداده است. ممکن است عکس‌العمل آنها خیلی تند نباشد و به نحوی بخواهند با اروپا همکاری کنند. از سوی دیگر ممکن است با توجه به روحیه شخص ترامپ، برخورد تندی از سوی آمریکا صورت بگیرد.

استاد ژئوپلیتیک*