فریبرز ارغوانى – دانشیار روابط بین‌الملل دانشگاه شیراز

آمارها نشان می‌دهد که نزدیک به ۲۵۰ میلیارد دلار کسری تجاری بین چین و ایالات متحده آمریکا وجود دارد. این کسری در حدی نیست که ترامپ با توجه به علاقه‌اش به حوزه تجارت و همچنین شعارهایی که چه در دوره قبل داده و چه در رقابت‌های انتخاباتی 2024 مطرح کرده، راحت از کنار آن عبور کند. بنابراین باید منتظر بود که به طرق مختلف به ویژه از طریق اعمال تحریم‌های متعدد تلاش کند که چینی‌ها را وارد مسیری که می‌خواهد بکند. نکته دیگر این که با وجودی اینکه چینی‌ها برنامه‌ای را برای دور زدن تحریم‌های احتمالی یا در واقع کم اثر کردن آن در نظر گرفته‌اند، اما این کشور قطعا به سمت مذاکره پیش خواهد رفت. همچنانکه در دوره قبل ریاست‌جمهوری ترامپ نیز شی چین پینگ، رئیس جمهور چین در آلاسکا با ترامپ دیداری داشت و توانست به توافقات خوبی دست پیدا کند.

یعنی پکن با وجود برنامه‌ریزی‌هایی که برای کاهش و یا رفع فشارهای دوره ترامپ انجام داده، اما مذاکره را نیز در دستورکار خود دارد و احتمالا با دادن امتیازهایی سعی خواهد کرد که حجم تحریم‌ها را کاهش داده یا آنها را به حوزه‌هایی محدود کند که اثر ناگواری بر اقتصاد صنعت‌محور و تولیدی این کشور نداشته باشد. لذا این تصور که چینی‌ها راه حل مذاکره را نادیده بگیرند، خیلی واقع‌بینانه نیست. اگرچه در صورت موفق نبودن مذاکرات راه‌حل‌های دیگری را انتخاب خواهند کرد.

اخیرا اکونومیک تایمز در مطلبی نوشت که چین اقدامات سیاسی جدیدی را برای محافظت از صادرات خود در برابر تهدید تعرفه‌های جدید ترامپ اعلام خواهد کرد و با ارائه طرح 9 ماده ای شامل بیمه اعتبار صادراتی، افزایش تامین مالی برای تجارت بین‌المللی و حمایت از تجارت الکترونیک فرامرزی، در حال تقویت بخش صادرات خود برای مقابله با افزایش تعرفه‌های احتمالی توسط دولت ترامپ است. هدف از این اقدامات کاهش تأثیر محدودیت های تجاری پیش بینی شده ایالات متحده و حفظ محیط مطلوب برای صادرات چین است.

البته با توجه به حجم صادرات چین به ایالات متحده آمریکا که رقمی بالای ۴۰۰ میلیارد دلار برآورد می‌شود و عمده آن نیز شامل کالاهای تولیدی است، اعمال تعرفه‌های گمرکی بر آنها از جانب ترامپ خسارت بسیار شدیدی را به شرکت‌های چینی وارد خواهد کرد و به نظر نمی‌رسد که با راه‌حل‌هایی مثل تجارت الکترونیک یا بیمه بتوان آن را جبران کرد. زیرا شرکت‌های بیمه در چین یک میزانی از این حجم خسارت را می‌توانند جبران کنند. حرکت کردن در مسیر گسترش تجارت الکترونیک نیز با توجه به اینکه عمده محصولات تولیدی چین و صادرات این کشور به ایالات متحده آمریکا، محصولات مصرفی هستند، هم زمان‌بر است  و هم ممکن است که لزوماً در کوتاه مدت و حتی میان مدت پاسخگو یا جبران کننده تعرفه‌های گمرکی آمریکایی‌ها نباشد. حتی اگر بپذیریم که تجارت الکترونیک بتواند یک راه حل موثر باشد، به همان میزان هم آمریکایی‌ها در این حوزه، توانایی اعمال کنترل و محدودیت را خواهند داشت و احتمالاً چینی‌‌ها مجبور می‌شوند به سمت فروش از طریق واسطه و از طرف ثالث به ایالات متحده آمریکا گام بردارند.

نکته آخر اینکه اگرچه ترامپ خیلی راحت و ساده از اعمال تحریم‌ یا تعرفه بر کالاهای چینی صحبت می‌کند و قطعاً هم برای چینی‌ها خسارت بار خواهد بود، لیکن این روند برای اقتصاد آمریکا هم زیان‌آور است.

بیشتر کالاهای چینی، تولیدی و مصرفی هستند، لذا اعمال تعرفه‌های گمرکی بر این کالاها، اثر مستقیم روی اقتصاد آمریکا از جهت ایجاد کمبود عرضه در بازار آمریکا و در نتیجه افزایش قیمت‌ها در این کشور خواهد داشت.

لذا نمی‌توان گفت که اعمال تعرفه‌های گمرکی تماما به نفع آمریکا و به ضرر چین خواهد بود؛ چرا که وابستگی متقابل اقتصادی بین دو کشور، آسیب‌هایی را نیز به اقتصاد آمریکا وارد خواهد کرد.

در نتیجه احتمالا این روند منجر به نارضایتی میان بخش‌هایی از جامعه آمریکا یا حتی بنگاه‌های آمریکایی که طرف معاملاتی چینی‌ها هستند، خواهد شد.