پیمان «آسمان‌های باز» توافقنامه‌ای بین ۳۴ کشور جهان، درخصوص اجازه پرواز هواگردهای شناسایی و تجسسی بر فراز مناطق کشورهای عضو این پیمان است. این پیمان که در مارس ۱۹۹۲ امضا شد به کشورهای عضو اجازه می‌دهد با اطلاع قبلی، بر فراز خاک کشورهای دیگر پروازهای غیرمسلح شناسایی به منظور گردآوری اطلاعات درباره نیروها و فعالیت‌های نظامی انجام دهند. هواپیماهای شناسایی که در چنین ماموریت‌هایی به کار می‌روند باید مجهز به حسگرهایی باشند که بتوانند تجهیزات مهم نظامی همچون توپخانه، هواپیماهای جنگنده و خودروهای زره‌پوش رزمی را تشخیص دهند. با اینکه ماهواره‌ها هم می‌توانند چنین اطلاعاتی را به دست بیاورند، ولی همه ۳۴کشور عضو پیمان، توانایی رصد ماهواره‌ای ندارند. هدف از این پیمان‌، اعتمادسازی میان کشورهای عضو بوده است.

اما اتفاقاتی در چندسال گذشته رخ داد که ماهیت و اعتبار این پیمان را زیر سوال برده است. یکی از این اتفاقات، خروج غیرمسئولانه آمریکا از این پیمان است. اما موضوع چه بود؟ روسیه و آمریکا هر یک دیگری را به زیر پا گذاشتن شرایط معاهده آسمان‌های باز متهم می‌کنند. «مایک پومپئو» وزیر امور خارجه پیشین آمریکا، خودداری روسیه از دادن مجوز پرواز به آمریکا بر فراز منطقه کالینینگراد و مناطقی از گرجستان که زیر کنترل روسیه است را تخلف ذکر کرد. در سپتامبر۲۰۱۹، روسیه اجازه پرواز شناسایی بر فراز ناحیه‌ای از مرکز روسیه را که در آن مانور نظامی برگزار می‌شد به آمریکا و کانادا نداد. در اکتبر همان سال، گزارش شد که دونالد ترامپ، خروج از معاهده آسمان‌های باز را در دست بررسی دارد. متحدان آمریکا در ناتو و به‌ویژه اوکراین، از بیم آنکه روسیه اجازه یابد پروازهای شناسایی دیگر کشورهای عضو را کاهش دهد یا ممنوع کند و به این ترتیب اطلاعات موجود از تحرکات نظامی روسیه کاهش یابد، با چنین تصمیمی مخالفت کردند اما ترامپ به این دغدغه‌ها توجهی نکرد و سرانجام در ۲۱مه۲۰۲۰، دونالد ترامپ اعلام کرد به دلیل آنچه وی تخلف روسیه می‌نامد، به صورت رسمی در اکتبر۲۰۲۰ از معاهده آسمان‌های باز خارج می‌شود.

در برابر ادعاهای ترامپ، مسکو اعلام کرد که به این معاهده، پایبند خواهد بود که این اظهارات با استقبال اعضای ناتو روبرو شد. در همان زمان، بسیاری از کارشناسان اذعان داشتند که اظهارات مسکو برای تحت تأثیر قرار دادن ترامپ بوده و اگر ترامپ اقدام به خروج از معاهده کند، روسیه نیز از این معاهده خارج خواهد شد.

در نهایت در واپسین روزهای سال2021، تلویزیون دولتی روسیه اعلام کرد، این کشور 18دسامبر از پیمان آسمان‌های باز خارج شد، اجرای تعهدات خود در این توافقنامه را متوقف کرد و از این تاریخ، هواپیماهای نظامی روسیه نمی‌توانند پروازهای نظارتی در حریم هوایی کشورهای عضو ناتو انجام دهند و همه اطلاعات تجسسی مورد نیاز روسیه از ماهواره‌های این کشور در فضا بدست خواهد آمد.

اما این اقدام آمریکایی‌ها که پس از خروجشان از پیمان منع موشک‌های هسته‌ای میان‌برد(INF) رخ داد، را باید فراتر از عدم اجازه روسیه برای پرواز آمریکا بر دو منطقه دید. آمریکایی‌ها که امروز درگیر دوران گذار در صحنه روابط بین‌الملل و مواجه شدن با قطب آسیایی در حال خیزش هستند، تمامی اقداماتشان در این قالب مورد تحلیل قرار می‌گیرد. این قطب در حال خیزش دارای دو بال قوی(چین بال اقتصادی و روسیه بال نظامی) است که آمریکا اقداماتش را در راستای کنترل و مهار این دوبال طرح‌ریزی کرده است. ادامه سیاست ترامپ در دولت بایدن درخصوص نپذیرفتن معاهده آسمان‌های باز، موید این ادعای نگارنده است که تصمیم به مهار نظامی روسیه در قالب معاهدات دست و پاگیر، ممکن نیست. از سوی دیگر، این اقدام واشنگتن بیانگر آن است که روسیه، هنوز از دید پنتاگون از نظر تهدید نظامی نسبت به چین در اولویت بالاتری قرار دارد.

تقریبا بعد از خروج آمریکا از این معاهده که در پی خروج از پیمان منع موشک‌های هسته‌ای میان‌برد رخ داد، رقابت تسلیحاتی برای «رویارویی بزرگ» در پایان تلاطمات دوران گذار فعلی صحنه روابط بین‌الملل فعال شده است. آمریکا احتمالا به قول برژینسکی در کتاب «چین» به این ادراک رسیده که تغییر شرایط در صحنه روابط بین‌الملل نهایتا درگیر «تله توسیدید» یا همان فراهم شدن شرایط برای جنگ بزرگ می‌شود. لذا آمریکا به طور جدی در حال بازسازی آرایش نظامی فرسوده و قدیمی خود است. خروج از پیمان آسمان‌های باز، واشنگتن را در مسیر یک مسابقه تسلیحاتی قرار داده و احتمال درگیری هسته‌ای را نیز افزایش می‌دهد.