استیون دیتو در پژوهشی که برای موسسه واشنگتن در امور سیاست خاور نزدیک انجام داد، نوشت: تحصیلات بین‌المللی که پس از جنگ جهانی دوم محبوبیت یافت، نقشی محوری را در پیشبرد منافع اقتصادی و سیاسی آمریکا ایفا می‌کند. از منظر اقتصادی، نه تنها دانشجویان بین‌المللی با پرداخت شهریه و مخارج زندگی سالانه بیش از 24 میلیارد دلار به اقتصاد آمریکا کمک می‌کنند، بلکه فارغ‌التحصیلان متخصص و ماهر، شکاف‌های استخدام نیروی انسانی را در حوزه‌های علوم حساس، فن‌آوری، مهندسی و ریاضی پر می‌کنند.

به علاوه آن دسته از فارغ‌التحصیلانی که به وطن‌شان برمی‌گردند سرمایه‌ای دیپلماتیک برای آمریکا محسوب می‌شوند: آنها بهترین و تیزهوش‌ترین افراد در کشورهای خود هستند، مجهز به مهارت و ذهنیت آکادمیک هستند، با عادات و ارزش‌های آمریکایی آشنا هستند و شبکه‌هایی حرفه‌ای برای خدمت به عنوان واسطه‌های توسعه، گفت و گو و اصلاحات محسوب می‌شوند. آن طور که در پژوهشی اشاره شده، آموزش عالی آمریکا «بهترین صادرات» است؛ زیرا نه تنها به این دلیل که سودمند است و نیازهای بازار کار و توسعه را رفع می‌کند، بلکه آموزش عالی همچنین رسالتی دیپلماتیک و فرهنگی به عهده دارد که مشابه هیچ نوع تجارت دیگری نیست.

آموزش عالی ارزش‌های آمریکایی را در سراسر جهان اشاعه می‌دهد، چهره آمریکا و جایگاه بین‌المللی‌اش را تقویت می‌کند و روابطی شخصی را ایجاد می‌کند که برای ایجاد ثبات در نظم جهانی بسیار مهم است.

بدنه دانشجویان بین‌المللی در آمریکا را نمی‌توان صرفا از طریق اعداد محاسبه کرد. اگرچه تقریبا نیمی از این دانشجویان از کانون‌های قدرت در حال توسعه نظیر چین (235 هزار)، هند (96 هزار)، و کره جنوبی (70 هزار) می‌آیند که از میان آنها 8744 دانشجو اهل ایران هستند که پانزدهمین کشور این فهرست است.

در حالی که ایرانی‌ها فقط یک درصد دانشجویان بین‌المللی در دانشکده‌های آمریکایی را تشکیل می‌دهند، اما این دانشجویان از چند نظر متمایز هستند:

• طبق آمار موسسه آموزش عالی (IIE)، بیش از 80 درصد آنها تحصیلات تکمیلی را دنبال می‌کنند که بالاترین درصد را به خود اختصاص داده‌اند.
• بیش از 75 درصد آنها در حوزه‌های علوم، فن آوری، مهندسی و ریاضی (STEM) تحصیل می‌کنند که در اینجا هم بالاترین درصد را در میان 20 کشوری دارند که به آمریکا دانشجو می‌فرستند.
• 56 درصد در حوزه‌های مهندسی تحصیل می‌کنند و این آمار خیلی بالاتر از تعداد دانشجویان هندی است که با 36 درصد، پس از ایرانی‌ها قرار دارند.
• طبق آمار بنیاد ملی علوم (NSF) که به عنوان یک کارگزاری دولتی آمریکا تحقیقاتی سالانه را در خصوص پذیرفته شدگان سطح دکتری در رشته‌های حوزه‌های STEMو علوم اجتماعی انجام می‌دهد، در تحقیقات انجام گرفته در سال‌های 2005 تا 2011 به طور میانگین 89 درصد دانشجویان ایرانی به اقامت در آمریکا پس از دوران تحصیل‌شان (اقدام برای دریافت مجوز کار) تمایل نشان دادند. آن طور که در اقتصاد تحصیلی و کاری گفته می‌شود، سهم ایران در «نرخ ماندن» از تمامی دیگر کشورها بالاتر است.

وزارت امور خارجه آمریکا – متقارن با دستور کار ارتقای دموکراسی و حقوق بشر از طریق “دیپلماسی تحولی” – از نیمه سال 2000 تا کنون درصدد تعامل با دانشجویان ایرانی برآمده و به ترویج تحصیل در دانشگاه‌های آمریکا پرداخته است.

در سال 2007 دفتر امور تحصیلی و فرهنگی (ECA) برنامه تحصیل در آمریکا را برای ایران راه‌اندازی کرد که وب سایتی به زبان فارسی به همراه یک مشاور تمام وقت تحصیلات دانشگاهی فارسی زبان برای راهنمایی دانشجویان ایرانی طی روند تقاضا برای تحصیل در دانشگاه‌های آمریکایی و همراه آن، کمک برای بورسیه و مهاجرت عرضه می‌کند.

مسایل مالی

علاوه بر محدودیت‌های سنتی پولی، تحریم‌های اعمال شده علیه دولت ایران که به دهه 1980 میلادی برمی‌گردد، دسترسی دانشجویان ایرانی را به خدمات بانکی بین‌المللی و کارت‌های اعتباری محدود کرده است.

فعالیت‌های معمول همچون پرداخت بابت تقاضای ثبت نام در دانشگاه و هزینه‌های آزمون، ارسال دست نوشته‌ها و دریافت پول از اعضای خانواده، گران، طاقت‌فرسا و گاهی اوقات حتی امری غیرقانونی شده است. علاوه بر این، زمانی که دانشجویان ایرانی در ایالات متحده به سر می‌برند، نوسانات ارزی و کاهش ارزش پولی می‌تواند بر توان آنها برای پرداخت شهریه اثر گذارد و در میانه راه به برنامه‌های دانشگاهی آنها خاتمه دهد.

به طور میانگین، دانشجویان ایرانی حتی پیش از سفر به آمریکا از پرداخت 3000 تا 5000 دلار در خصوص هزینه کردهای مرتبط با تحصیل خود خبر می‌دهند.

کنسولی

با وجود تصمیم 2011 برای صدور روادیدهایی با ورود چند باره، بررسی‌ها از دانشجویان ایرانی نشان می‌دهد که این دستور به صورت نامتعادل در سفارتخانه‌ها و کنسولگری‌های آمریکا اجرا می‌شود و دچار ناهماهنگی‌های گسترده‌ای است –و بر اساس این پژوهش‌ها، منجر به آن شده که حدود 75 درصد روادیدهای صادر شده همچنان به شکل یک بار ورود باشد. گرچه، این پژوهش‌ها آثار این سیاست را بر رفاه دانشجویان مستند می‌کند، اما سخنان یک دانشجوی ایرانی احساس غالب را در این خصوص جمع بندی می‌کند: “[روادید یک بار ورود] عملا شخص را درون آمریکا زندانی می‌کند … موجب مشکلات متعدد شخصی و احساسی می‌شود.”

هیچگاه نمایه‌ای از دانشجویان ایرانی ایجاد نشده است –که همین امر توان سیاستگذاران و مدیران دانشگاهی را برای فهم کامل دایره این موانع، درک و کمک و رسیدن به راه حل‌های معنادار را محدود ساخته است.