از زمان جنگ جهانی دوم، دلار مهم‌ترین واحد پولی جهان بوده است؛ این واحد پولی رایج‌ترین ارز ذخیره و پرکاربرد‌ترین ارز برای تجارت بین‌المللی و سایر معاملات در سراسر جهان است.

حذف دلار از مناسبات اقتصادی بین کشورها و توافقات انجام شده برای جایگزینی آن با ارزهای ملی و یا سایر ارزهای رایج در تجارت جهانی موضوع بدیعی نیست، اما در سال‌های اخیر به‌واسطه اقدامات دولت آمریکا در زمان ترامپ و بایدن این فرایند شدت بیشتری به خود گرفته است. در‌واقع تنش‌های سیاسی بین واشنگتن و سایر کشورها وجهه و اعتبار دلار آمریکا را در بازارهای بین‌المللی خدشه‌دار کرده است.

از سال 2014 چین و روسیه دو ابرقدرت نظام بین‌الملل برآن شدند تا با استفاده از ارزهای ملی به تجارت با یکدیگر پرداخته و وابستگی خود به دلار آمریکا را کاهش دهند. بعد از تحریم‌های دولت ایالات متحده علیه روسیه پس از بحران کریمه بود که این دو کشور تلاش کردند برای حذف تدریجی دلار اقدامات جدی‌تری انجام دهند. این روند پس از اعمال تعرفه از سوی دونالد ترامپ بر صدها میلیارد دلار از کالاهای چینی، سرعت بیشتری گرفت. در سال 2014، پکن و مسکو یک قرارداد سه ساله مبادله ارز به ارزش 150 میلیارد یوآن (24.5میلیارد دلار) امضا کردند. همچنین در سفر رئیس جمهور چین، شی جین پینگ به روسیه که در ژوئن 2019 رخ داد مسکو و پکن برای تسویه حساب‌های بین‌المللی توافق کردند که دلار را با ارزهای ملی جایگزین کنند و مکانیسم‌های پرداخت با ارزهای ملی را توسعه دهند.

چین و روسیه همچنین می‌خواهند یک سیستم مالی خارج از نظارت ایالات متحده ایجاد کنند که دارای صلاحیت و قدرت کافی در جهان باشد. دوکشور تلاش دارند با فرایند دلارزدایی و استفاده از ارزهای ملی و در کنار آن ارزهای مطرحی چون یورو به تجارت جهانی خود سرعت بیشتری بخشیده و همچنین اثرات منفی تحریم‌های احتمالی و اعمال شده توسط آمریکا را کاهش دهند. علاوه بر این قصد دارند با حذف دلار در تجارت جهانی با کشورهایی که از سوی ایالات متحده تحریم شده‌اند تجارت کنند.

در عین حال بهبود روابط روسیه و چین در سال‌های اخیر نیز به این روند کمک کرده است. در شرایط کنونی دو کشور به درک مشترکی از تهدید و تجارت بین‌الملل رسیده‌اند؛ برگزاری رزمایش‌های مشترک راهبردی و افزایش مبادلات تجاری و سیاسی بین این دو کشور نیز نوید رابطه‌ای مستحکم بیش از گذشته را می‌دهد که می‌تواند استقلال پکن و مسکو را تضمین کرده و زنگ خطری برای آمریکا باشد. بنابراین قوی‌تر شدن پیوند بین این دوکشور به روند حذف دلار سرعت بیشتری بخشیده است.

درکنار آن پروژه بزرگ اقتصادی چین مبنی بر ابتکار «یک کمربند-یک راه» با توجه به تعداد زیاد کشورهای دخیل در این پروژه تقاضا برای یوان را به جهت ذخیره ارزی افزایش داده و این ابرپروژه اقتصادی به حذف تدریجی دلار سرعت بخشیده است.

اما حذف تدریجی دلار چه پیامد هایی دارد؛ حذف تدریجی دلار برای ایالات متحده پیامدهای سیاسی و اقتصادی ناگواری دارد. کشورهای مختلفی به علت تحریم‌های ظالمانه ایالات متحده تحت تاثیر قرارگرفته‌اند؛ چه خود کشورهای تحریم شده و چه کشورهایی که با کشورهای تحریم شده روابط اقتصادی خوبی داشتند. با حذف دلار در تجارت بین کشورهای یادشده عملا تاثیر این اهرم قدرتمند سیاسی – اقتصادی آمریکا کاهش می‌یابد که این ضربه بزرگی به مهم‌ترین اهرم سیاست خارجی آمریکا در سال‌های اخیر است.

همچنین با کاهش استفاده از دلار، میزان تسلط آمریکا بر تجارت جهانی کاهش خواهد یافت و این کشور مانند گذشته نمی‌تواند به بهانه ارتباط شرکت‌های مختلف با کشورهای تحریم شده مبالغ سرسام‌آوری به آن‌ها جریمه تحمیل کند.

این امکان نیز وجود دارد که کشورها و اتحادیه‌های دیگری هم به این فرایند بپیوندند. اکنون چین، روسیه، هند، ترکیه و ایران در مبادلات تجاری خود با سایر کشورها سعی دارند بیشتر از پول ملی و یا ارزهای جایگزین دلار استفاده کنند. پاکستان هم پرداخت‌های خود به شرکت‌های چینی را با یوان انجام می‌دهد و پیش‌بینی می‌شود تعداد کشورهایی که دلار را از مبادلات تجاری خود کاهش می‌دهند با اضافه شدن احتمالی گروه بریکس افزایش پیدا کنند.

در بُعد اقتصادی رایج بودن دلار آمریکا به دولت این کشور کمک می‌کند اوراق قرضه دولتی را با هزینه کمتری منتشر کند (به این معنی که مجبور نیست برای جلب نظر خریداران سود زیادی پرداخت کند که این امتیاز بزرگی برای این کشور است). شایان ذکر است که دولت روسیه از ماه مه‌2017 در واکنش به تحریم‌های کاخ سفید به‌طور پیوسته در حال کم کردن سرمایه گذاری خود در این بخش بوده است.

قدرت نظامی و برتری دلار آمریکا که به عنوان دو عامل مهم و تاثیرگذار در اعمال سلطه آمریکا بوده، با این فرایند، ضربه‌ای اساسی خواهند خورد و آمریکا با سرعت بیشتری به سمت افول خواهد رفت.