شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در جنگهای مدرن، همیشه تصور بر این بوده است که هرچه سلاح گرانتر و پیشرفتهتر و متعلق به شرکتهای معروف و نامدار باشد، پیروزی قطعیتر خواهد بود. اما تحولات جبهه شمالی فلسطین اشغالی در ماههای اخیر، این باور قدیمی را به چالش کشیده است. جایی که ارتش رژیم صهیونیستی با داشتن پیشرفتهترین سامانههای پدافندی همچون گنبد آهنین، داوود و فلاخن و نیز جنگندههای نسل پنجم اف-۳۵ و تانکهای مرکاوا و سایر تجهیزات مدرن که در کمتر کشوری در جهان وجود دارند، در مقابل پهپادهای چندصد دلاری حزبالله لبنان عملاً درمانده شده است. اعتراف تلخ بنیامین نتانیاهو درباره ناتوانی در مقابله با این تهدید و دستور او برای تخصیص بودجهای نامحدود به منظور یافتن راهحل، نمایانگر این واقعیت است که دوران برتری محض فناوریهای گرانقیمت به پایان رسیده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: سفر اخیر رئیسجمهور آمریکا به چین از جنبههای مختلف حائز اهمیت است؛ چرا که چین به عنوان دومین قدرت اقتصادی جهان و یک اقتصاد رو به رشد شناخته میشود. همچنین چینیها در زمینههای مختلف، از جمله بخشهای فضایی، هوش مصنوعی و صنایع نظامی در حال پیشرفت هستند؛ به گونهای که در بخش نظامی، در حالی که پیشتر فاقد ناو هواپیمابر بودند، اکنون سومین ناو هواپیمابر خود را در اختیار دارند. از سوی دیگر، آمریکا به عنوان یک ابرقدرت، چین را همواره به عنوان رقیب خود نگریسته است و اکنون نیز به عنوان رقیب خود میبیند.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در جنگهای مدرن، همیشه تصور بر این بوده است که هرچه سلاح گرانتر و پیشرفتهتر و متعلق به شرکتهای معروف و نامدار باشد، پیروزی قطعیتر خواهد بود. اما تحولات جبهه شمالی فلسطین اشغالی در ماههای اخیر، این باور قدیمی را به چالش کشیده است. جایی که ارتش رژیم صهیونیستی با داشتن پیشرفتهترین سامانههای پدافندی همچون گنبد آهنین، داوود و فلاخن و نیز جنگندههای نسل پنجم اف-۳۵ و تانکهای مرکاوا و سایر تجهیزات مدرن که در کمتر کشوری در جهان وجود دارند، در مقابل پهپادهای چندصد دلاری حزبالله لبنان عملاً درمانده شده است. اعتراف تلخ بنیامین نتانیاهو درباره ناتوانی در مقابله با این تهدید و دستور او برای تخصیص بودجهای نامحدود به منظور یافتن راهحل، نمایانگر این واقعیت است که دوران برتری محض فناوریهای گرانقیمت به پایان رسیده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: سفر اخیر رئیسجمهور آمریکا به چین از جنبههای مختلف حائز اهمیت است؛ چرا که چین به عنوان دومین قدرت اقتصادی جهان و یک اقتصاد رو به رشد شناخته میشود. همچنین چینیها در زمینههای مختلف، از جمله بخشهای فضایی، هوش مصنوعی و صنایع نظامی در حال پیشرفت هستند؛ به گونهای که در بخش نظامی، در حالی که پیشتر فاقد ناو هواپیمابر بودند، اکنون سومین ناو هواپیمابر خود را در اختیار دارند. از سوی دیگر، آمریکا به عنوان یک ابرقدرت، چین را همواره به عنوان رقیب خود نگریسته است و اکنون نیز به عنوان رقیب خود میبیند.
داود احمدزاده در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی با اشاره به بحثهایی که اخیراً پیرامون آشتی قطر و عربستان سعودی صورت گرفته است؛ گفت: مشکلات سیاسی و امنیتی بین قطر با عربستان، بحرین و امارات در سال ۲۰۱۷ موجب شد تا دوحه با تحریمها و تهدیدهای متعددی روبرو شود. در آن برهه زمانی، عربستان تأکید داشت که هرگونه گشایش در روابط ریاض و دوحه منوط به این است که قطر ۱۳ شرط اصلی و در رأس آنها کمک به گروهها و کشورهایی که ازنظر عربستان و کشورهای همسو با آن، گروههای تروریستی نامیده میشدند را قطع کند. ریاض همچنین تأکید داشت که ریاض باید هرگونه روابط سیاسی و اقتصادی با ایران را قطع کند.
وی ادامه داد: «درخواست دیگری که ریاض از دوحه مطرح کرد این بود که فعالیتهای تبلیغاتی و رسانهای الجزیره را کلاً قطع کند تا روابط به حالت عادی بازگردد؛ اما بهرغم تحریمها و بایکوت علیه قطر ازجمله ممنوعیت پروازهای هوایی هواپیماهای قطری از فضا و آسمان عربستان، دوحه حاضر به پذیرش این شروط نشد.»
به گفته این کارشناس، یکی از شرایطی که موجب تشدید تحریمها و انزوای سیاسی قطر در منطقه خلیجفارس شد این بود که آمریکا به رهبری دونالد ترامپ از عربستان، بحرین و امارات حمایت کرد و این امر سبب شد تا قطر با مشکلات بیشتری مواجه شود.
در مقابل دوحه در مقام پاسخگویی به اقدامات ریاض و همپیمانان آن در منطقه نهتنها به خواستهها و مطالبات آنها تن نداد، بلکه روابط سیاسی و اقتصادی خود را با ایران در حوزههای مختلف گسترش داد و آسمان ایران نیز به روی هواپیماهای قطری گشوده شد.
احمدزاده با اشاره به نقش ترکیه در این تحولات توضیح داد: «ترکیه هم بهعنوان کشور تأثیرگذار در منطقه که به دنبال رقابت با عربستان در خاورمیانه عربی و شمال آفریقا برآمده با ایجاد پایگاه نظامی در قطر، از این کشور در مقابل عربستان حمایت کرد.»
این استاد دانشگاه بابیان این مسئله که برخلاف اشتباه استراتژیک دونالد ترامپ، قطر کشور ذرهای و کوچکی در منطقه نبوده و نیست، افزود: «دلارهای نفتی و قدرت نرم قطر در قالب رسانهای چون الجزیره باعث شد که در ماههای اخیر ترامپ بهاشتباه استراتژیک خود پی ببرد و تلاش کند که مجدداً آشتی بین قطر و عربستان برقرار شود.»
احمدزاده در واکاوی نقش ایران در اختلافات میان قطر و عربستان نیز گفت: «جمهوری اسلامی ایران در موقعیتهای مختلف نهتنها به دنبال ایجاد تنش و گسترش آشوب بین همسایگان عرب خود نبوده بلکه در شرایط گوناگون به دنبال تنشزدایی و ایجاد آرامش در منطقه برآمده است. در همین راستا در شرایطی که قطر با تحریمهای مختلف عربستان مواجه شده بود و تهران با دوحه بر سر موضوعات امنیتی چون سوریه و گروههای تکفیری مشکلاتی داشت، از روی حسن نیت مرزهای هوایی خود را به روی هواپیماهای قطری گشود و درعینحال برخی از احتیاجات اقتصادی و کشاورزی دوحه را که پیشتر از سوی کشورهای تحریمکننده نظیر عربستان و امارات برآورده میشد را تأمین نمود.»
وی با توجه به حسن نیت ایران در قبال قطر تأکید کرد که عادیسازی روابط ریاض و دوحه اصولا به مفهوم گام برداشتن در راستای ضربه زدن به منافع ملی ایران قلمداد نمیشود. لیکن قطر بایستی هشیار باشد که در دام توطئه عربستان علیه ایران گرفتار نشود که در اینصورت متضرر خواهد شد.
احمدزاده افزود: «مقامات قطری نیز بارها از حسن همجواری ایران حمایت کردهاند و روند تحولات منطقه نشان میدهد که قطریها به ضرر منافع ایران گام برنخواهند داشت؛ زیرا قطر به دنبال چندجانبهگرایی در روابط با همسایگان خویش در منطقه خاورمیانه است.»
کارشناس مسائل خاورمیانه با تأکید بر اینکه دوحه همچنین طی چندین دهه گذشته نیز روابط نزدیکی با ایران داشته، گفت: «تلاش دو کشور همواره بر این بوده که در موضوعات مختلف باهم همکاری داشته باشند.»
وی در تحلیل سیاست عربستان از آشتی با قطر در این مقطع نیز توضیح داد: «به نظر میرسد با شیفت قدرت در کاخ سفید و روی کار آمدن جو بایدن و هراس رهبران کشورهای محافظهکار عربی نظیر عربستان و امارات نسبت به موضوعات امنیتی منطقه ازجمله احتمال بازگشت آمریکا به برجام، ریاض درصدد است که با کم کردن موضوعات امنیتی خود در منطقه ازجمله اختلافات سیاسی و امنیتی با قطر بتواند با عادیسازی تدریجی روابط با رژیم صهیونیستی، موضع واحد و یکسانی را در قبال ایران اتخاذ نماید.»
احمدزاده در نهایت اشاره کرد: «بهرغم نشانههای مثبت عربستان برای آشتی مجدد با قطر، هنوز موضع امارات و مصر بهعنوان دو کشور مهم تحریمکننده قطر دراینارتباط مشخص نیست. همچنین این موضوع سادهانگارانه است که برقراری روابط دیپلماتیک کامل قطر با عربستان به مفهوم حل تمامی مشکلات و موضوعات امنیتی در پروندههای منطقهای قلمداد شود. چراکه قطر هنوز حاضر به پذیرش ۱۳ خواسته اصلی ریاض نشده و به نظر میرسد که در موضوعاتی چون بحث فلسطین و مسائل منطقهای ازجمله حمایت از گروه اخوانالمسلمین اختلافات اساسی بین دو کشور وجود دارد.»
0 Comments