در نشست جهان اسلام و معامله قرن که عصر امروز در شورای راهبردی روابط خارجی برگزار شد، محمد فتحعلی، سفیر سابق ایران در لبنان و دکتر حمیدرضا دهقانی پوده، دستیار وزیر امور خارجه و مدیرکل خاورمیانه و شمال آفریقای وزارت امور خارجه به ایراد سخنرانی پرداختند و در پایان نشست به سؤالات کارشناسان حاضر در نشست پاسخ دادند.

محمد فتحعلی در ابتدای سخنان خود با بیان اینکه باید دید طرح معامله قرن در چه شرایطی ارائه شده است، اظهار داشت: رونمایی از طرح معامله قرن نتیجه یک حرکت چند ساله است. آنچه اهمیت دارد این است که ایران با توجهی که به حوزه فلسطین دارد، نسبت به این طرح چگونه می‌خواهد برخورد کند.

وی ادامه داد: ترامپ در سال ۲۰۱۷ قدس را به عنوان پایتخت رژیم صهیونیستی شناسایی و در سال ۲۰۱۸ سفارتخانه این کشور را به قدس منتقل کرد. در سال ۲۰۱۹ هم الحاق بلندی‌های جولان را به رژیم صهیونیستی به رسمیت شناخت و در این مدت فاصله خود را با رژیم صهیونیستی تنظیم کرد.

فتحعلی درباره شرایط و زمینه‌های اعلان این طرح اظهار داشت: در چنین شرایطی برخی معتقدند این طرح زمانی ارائه شده که جهان اسلام در ضعف بر سرمی‌برد و ارتش‌های مطرح غرب آسیا در ضعف هستند. در این چارچوب شرایط ارتش عراق، سوریه، لبنان و مصر را مطرح می‌کنند. عده‌ای هم می‌گویند اگر ترامپ و رژیم صهیونیستی تعجیل در ارائه طرح دارند به این خاطر است که جبهه مقاومت پس از سال ۲۰۰۶ حلقه امنیتی رژیم صهیونیستی را تنگ کرده است.

 

ویژگی‌های معامله قرن

این کارشناس ارشد مسائل غرب آسیا در تشریح ویژگی‌های طرح معامله قرن اظهار داشت: لایه اول معامله قرن، ترامپ، کوشنر، فریدمن و نتانیاهو است. هدف این طرح، مشروعیت‌بخشی به رژیم صهیونیستی است. نکته دیگر، عمق‌بخشی به اسرائیل است. نکته بعدی حل مسئله بیت‌المقدس به نفع رژیم صیهونیستی است. از همه مهم‌تر می‌خواهند نقشه‌ای از ترتیبات امنیتی را ارائه دهند.

 

واکنش مقاومت به طرح معامله قرن

سفیر سابق ایران در لبنان با بیان اینکه ارتش‌های منطقه‌ مانند سوریه و عراق در اوج ناامیدی، امیدساز بوده‌اند، خاطرنشان کرد: اسرائیل زمانی به دنبال توسعه‌بخشی سرزمینی بود، اما اینک در مثلث غزه، سوریه و لبنان گیر کرده و امروز محور مقاومت در سطوح مختلف موفق است.

فتحعلی با بیان اینکه مقاومت هم در سطح لجستیکی و هم نهادی موفق بوده است، افزود: موفقیت نهادی یعنی مقاومت در ساختارهای سیاسی کشورها حضور دارد. امروز مقاومت توانسته گفتمانی ارائه دهد که همه معتقد باشند این گفتمان بهتر از سایر گفتمان‌ها از بحران‌ها عبور می‌کند. گفتمان مقاومت در جاهایی رشد کرده که تهدید سرزمینی وجود داشته است؛ یعنی در لبنان علیه اسرائیل و در سوریه علیه داعش.

سفیر سابق ایران در لبنان با بیان اینکه مقاومت به سطحی رسیده است که حزب‌الله در تصمیم‌سازی حرف اول را می‌زند، اما در تصمیم‌گیری حرف آخر، ابراز داشت: رژیم صیهونیستی در تنگنا قرار گرفته و طرح معامله قرن سقف انتظارات رژیم صیهونیستی است.

 

تبعات و چالش‌های معامله قرن

فتحعلی درباره تبعات و چالش‌های طرح معامله قرن بیان کرد: تمام توجه آمریکا و رژیم صهیونیستی آن است که مسئله فلسطین را به موضوعی اقتصادی، اجتماعی و رفاهی تبدیل و آن را از اولویت‌های حیاتی منطقه خارج کنند تا محور مقاومت را هدف قرار دهند. مسئله دیگر این است که هر چه بیشتر کرانه باختری و غزه را به رژیم صهیونیستی وابسته کنند و از مهم‌تر، به دنبال شکل‌گیری نظم جدید و همگرایی میان اسرائیل و اعراب هستند.
این دیپلمات ارشد یادآور شد: جبهه مقاومت در حوزه منطقه‌ای توانسته در تمامی بازی‌ها تأثیرگذار باشد و هر بازیگری به‌ناچار باید به نقش و جایگاه مقاومت توجه داشته باشد چراکه مقاومت در ساختارهای سیاسی قرار گرفته است.

چشم‌انداز طرح معامله قرن

فتحعلی با تأکید بر اینکه پس از جنگ سرد برخی بازیگرانی در منطقه وارد شده‌اند که مانند داعش آشوب‌زا هستند، بیان کرد: امروز کنشگران متنوع شده‌اند. اگر بخواهیم هر گونه ترتیبات امنیتی در منطقه را ترسیم کنیم، باید متوجه وسیع شدن سطح کنشگران باشیم چراکه علاوه بر دولت‌ها بازیگران غیردولتی هم در صحنه هم مؤثر هستند. در حالی که قبل از جنگ سرد فقط آمریکا و شوروی تأثیرگذار بودند. در محیط کنش هم امروز محیط کاملا سیاسی و امنیتی است.

وی اضافه کرد: امروز محمود عباس به پشتوانه مقاومت معامله قرن را سیلی قرن می‌نامد. این حرف به پشتوانه منابع مادی مقاومت در عرصه لجستیکی است. امروز حزب‌الله به دلیل قدرت بالای بازدارندگی خود، توانسته است در مقابل رژیمی که جنگ ۱۹۶۷ را خلق کرد، ایستادگی کند.

 

ضرورت مقابله ایران و مقاومت با طرح معامله قرن

سفیر سابق ایران در لبنان درخصوص راهبرد ایران و مقاومت برای مقابله با معامله قرن اظهار داشت: نگاه ایران به فلسطین یک نگاه راهبردی است. با این حال باید منطق قدرت در منطقه را درک کرد و نگاه هوشمندانه را در راهبردهای خود بکار بگیریم. آنچه بیش از همه در مقابله با اجرای طرح معامله قرن ضرورت دارد، در حوزه مقاومت است، چرا که تاریخ نشان داده اساسا مذاکرات درباره موضوع فلسطین نتیجه‌بخش نیست، بلکه ناشی از همان منطق قدرت است. در این میان لازم است شرایط گروه‌های مقاومت نیز در شرایط کنونی درک شود و باید از آن‌ها حمایت شود، به‌ویژه آنکه آن‌ها امروز متوجه شده‌اند که به‌جز ایران حامی واقعی دیگری ندارند؛ بنابراین برای شکست این طرح باید از حوزه های مختلف رسانه‌ای و لجستیکی استفاده شود و با کشورهای غیر عرب مخالف این طرح نیز همکاری کرد؛ همچنان که می‌توان از شکاف موجود در میان کشورهای عربی خلیج فارس نیز استفاده کرد. در مجموع می‌توان گفت که امروز سطح مقاومت راهبردی منطقه همچنان که در موضوع داعش مشاهده کردیم به حدی رسیده است که باعث شکست معامله قرن خواهد شد.

 

اهداف ترامپ و نتانیاهو از اعلان طرح معامله قرن

حمیدرضا دهقانی پوده، دستیار وزیر امور خارجه و مدیرکل خاورمیانه و شمال آفریقا وزارت امور خارجه نیز در سخنانی اظهار داشت: در داخل آمریکا و رژیم صهیونیستی، ترامپ و نتانیاهو به دنبال بهره‌برداری آنی و فوری از طرح معامله قرن هستند.

وی ادامه داد: در آمریکا، ترامپ با استیضاح و در رژیم صهیونیستی، نتانیاهو با پرونده فساد مواجه بود و این طرح می‌توانست این پرونده‌ها را به حاشیه ببرد.

این دیپلمات کشورمان گفت: در میان مدت هر دوی این‌ها به دنبال بهره‌برداری از این طرح در انتخابات بودند. هم شخص نتانیاهو برای انتخابات اسرائیل و هم ترامپ برای انتخابات ریاست جمهوری به دنبال تبلیغ بودند.

پیامدهای اجرای معامله قرن

دهقانی پوده درباره نتایج احتمالی اجرای معامله قرن اظهار داشت: اقدامات ترامپ یک جهان‌بینی از شخص وی و افرادی را که پشت ترامپ قرار گرفته‌اند، به ما می‌دهد به این ترتیب که تعریف جدیدی از تمامی دستاوردهایی که بشر در دو سده اخیر به دست آورده، ارائه داده‌اند.

وی عنوان کرد: مثلاً بحث حق تعیین سرنوشت یکی از موضوعاتی است که در طرح اخیر، این موضوع برای فلسطینیان نادیده گرفته شده است.

مدیرکل خاورمیانه وزارت خارجه اضافه کرد: بر اساس حقوق بین‌الملل و در تمامی توافق‌ها و قطعنامه‌ها، استفاده از زور برای غصب سرزمین غیرقانونی شمرده شده، در حالی که این طرح این موضوع را نادیده گرفته و اشغالگری را مشروع دانسته است.

دهقانی بیان کرد: تمامی قطعنامه‌های شورای امنیت در طرح معامله قرن نادیده گرفته شده است. قطعنامه‌های محکوم کردن اشغالگری، بحث قدس و شهرک‌سازی در طرح معامله قرن نادیده گرفته شده است.

وی تصریح کرد: اصل برابری دولت‌ها از اصل‌های مهم حقوق بین‌الملل است که در این طرح نادیده گرفته شده و حقوق فلسطین لطمه خورده است.

 

ابعاد اصلی طرح معامله قرن

دهقانی پوده درباره ابعاد مختلف طرح معامله قرن اظهار داشت: این طرح در مورد سرزمین، جمعیت، دولت و شهرک‌ها بحث می‌کند. در بعد سرزمین، جغرافیای فلسطین اشغالی از رودخانه تا دریا حدود ۲۷ هزار کیلومتر بوده که تا سال ۱۹۶۷، ۷۸ درصد به اشغال در می‌آید و از آن زمان تا توافق اسلو، ۲۲ درصد دیگر نیز اشغال می‌شود. بعد از توافق اسلو نیز به سه قسمت تقسیم می‌شود و حدود ۳۰ درصد کرانه باختری را در اختیار اسرائیل قرار می‌دهد.

دهقانی پوده افزود: در مورد جمعیت، این طرح می‌گوید که فلسطین باید دولت یهودی را بپذیرد و موضوع آوارگان را قبول ندارد. آن‌ها سه راهکار در این زمینه دارند. نخست کسانی که در هر سرزمینی حضور دارند، همان‌جا بمانند. دوم اینکه بعد از چهار سال که دولت تشکیل شد، برخی بر اساس پتانسیل‌های موجود به سرزمین فلسطینی بازگردند.

وی اظهار داشت: سومین موضوع بحث این است که کشورهای مسلمان هر ساله پنج هزار نفر فلسطینی را بپذیرند.

مدیرکل خاورمیانه وزارت خارجه اضافه کرد: بر اساس این طرح شهرک‌های صهیونیستی باقی می‌مانند. بر اساس معامله قرن فلسطین و اسرائیل چهار سال گفتگو می‌کنند و داور نیز آمریکا و خود رژیم صهیونسیتی است.

دهقانی بیان کرد: شرط مذاکرات پذیرش دولت یهودی، خلع سلاح مقاومت و پذیرش دولت فلسطین بدون ارتش و نیروی نظامی است، به‌طوری‌که امنیت آن را رژیم صهیونیستی تأمین می‌کند.

وی تصریح کرد: بر اساس معامله قرن مرزهای فلسطین مشخص نشده و معابر، جاده‌ها و پل هوایی وجود دارند تا فلسطینیان از طریق آن از جایی به‌جای دیگر تردد کنند که حاکمیت آن نیز در اختیار رژیم صهیونیستی است.

 

هدف نهایی طرح معامله قرن

مدیرکل خاورمیانه وزارت خارجه درباره هدف معامله قرن گفت: ماهیت طرح معامله قرن نابودی فلسطین است. آن‌ها هدفشان ارتباط‌گیری فلسطینیان با خارج نیست و هدف نهایی‌شان انتقال همیشگی فلسطینیان به اردن است.

دهقانی پوده افزود: تقریباً تعداد فلسطینی‌ها ۱۰۰ هزار نفر بیشتر از صهیونیست‌ها است. این موضوع با ماهیت دولت یهود متغایر است. راه افراطی مقابله با این موضوع این است که فلسطینیان اخراج شوند.

وی اظهار داشت: طرح نسبتاً افراطی است و می‌خواهد نرخ رشد فلسطینیان را به‌گونه‌ای تنظیم کنند که از نرخ رشد صهیونیست‌ها کمتر باشد.

مدیرکل خاورمیانه وزارت خارجه اضافه کرد: معنی طرح معامله قرن این است که باید ماهیت یهودی دولت پذیرفته شود و ساختارها همه یهودی باشد.

دهقانی بیان کرد: دنیا و غرب با یهودی‌ها مشکلی داشت. یهودی‌هایی که در اروپا بودند، در جامعه ادغام نمی‌شدند و این موضوع قرن‌ها مشکل‌ساز بوده است. بحث دیگر در موضوع یهودیان موضوعی برون دینی بود و نتیجه آن این بود که یهودیان را تحت عنوان سرزمین موعود به‌جایی بفرستند تا در آنجا باشند.

وی تصریح کرد: زمانی که همه عالم به مادرید رفته بودند، هم‌زمان ما کنفرانس فلسطین را برگزار کردیم. کنفرانس مادرید با آن همه زرق‌وبرق به‌جایی نرسید. این در حالی بود که در کنفرانسی که ما برگزار کردیم، همه آمده بودند، همه آنانی که انتفاضه تیرکمان داشتند.

آینده طرح معامله قرن

مدیرکل خاورمیانه وزارت خارجه گفت: هیچ کس در دنیا طرفدار این طرح نیست. در خود فلسطین که در هیچ موضوعی اتفاق نظر ندارند، در مخالفت با طرح معامله قرن متفق‌القول هستند.

دهقانی پوده افزود: آن‌ها تلاش می‌کنند دست به عادی‌سازی روابط اعراب و صهیونیست‌ها بزنند که باید مراقب بود کسی از این پل نگذرد.

وی اظهار داشت: طرح مقام معظم رهبری درباره فلسطین به واقع راهگشا بوده است و فلسطینیان باید مقاومت کنند. این موضوع راهگشا است و ایران از آن‌ها حمایت می‌کند.

مدیرکل خاورمیانه وزارت خارجه اضافه کرد: ملتی که ۷۰ سال مقاومت کرده‌اند با یک طرح از بین نخواهد رفت. اگر ترامپ مجدداً انتخاب نشود، فلسطینیان کافی است تنها یکسال مقاومت کنند. اگر ترامپ مجدداً انتخاب شود، چهار سال مضاعف را مقاومت کنند تا دوره وی تمام شود.

 

ابعاد مخالفت جهانی با طرح معامله قرن

دکتر فرجی‌راد رئیس جلسه نیز در این نشست در سخنانی اظهار داشت: به نظر من، جهان اسلام، به غیر از آن‌هایی که وابستگی شدیدی به سعودی‌ها داشتند، عکس‌العمل خوبی به طرح معامله قرن داشت. مالزی، ایران، ترکیه و حتی جوسپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا واکنش‌های خوبی نشان دادند. در داخل آمریکا هم دموکرات‌ها با نظر کاخ سفید زیاد موفق نبودند.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه معامله قرن یک طرح کاخ سفیدی است، نه آمریکایی، اظهار داشت: خروج آمریکا از برجام، نفتا، معاهده پاریس و … طرح کاخ سفیدی است. من فکر می‌کنم دیدگاه اتحادیه اروپا با دموکرات‌ها بسیار نزدیک است و نتایج انتخابات ریاست جمهوری آتی آمریکا می‌تواند این طرح را سست کند.

فرجی‌راد با بیان اینکه کشورهای عربی خلیج فارس مشوق طرح معامله قرن بودند، تصریح کرد: هدف عربستان، امارات و بحرین آن است که معامله قرن بتواند مسئله فلسطین را به نحوی حل کند تا دیگر جبهه مقاومتی روی زمین باقی نماند. آن‌ها معتقدند جبهه مقاومت عامل گسترش نفوذ ایران شده است و اگر جبهه مقاومت از بین برود، دیگر ایران بهانه‌ای برای حضور در منطقه ندارد.

وی با بیان اینکه هم در درون آمریکا و هم در درون اسرائیل اختلاف نظرهایی درباره این طرح وجود دارد، خاطرنشان کرد: قرار است اولمرت، نخست‌وزیر اسبق اسرائیل با محمود عباس در سازمان ملل دیدار و این طرح را رد کند.

راهکارهای مقابله با طرح معامله قرن

این دیپلمات پیشین با بیان اینکه جبهه‌ای را که توسط مالزی، ترکیه، محمود عباس و… آغاز شده است، باید تقویت کنیم، ابراز داشت: باید کمک کنیم فتح و حماس و دیگر گروه‌های فلسطینی وحدت‌شان را در برابر معامله قرن حفظ کنند. من تماس تلفنی ظریف با محمود عباس را بسیار درست می‌دانم.

فرجی‌راد با اشاره به رویکرد روسیه به معامله قرن بیان کرد: روس‌ها در مورد فلسطین همواره حامی قطعنامه‌های سازمان ملل بودند، اما در این باره تقریبا سکوت کردند. من فکر می‌کنم این رویکرد روسیه به خاطر شخص ترامپ است. روس‌ها هرگاه مسئله‌ای به ترامپ ضربه می‌زند، کوتاه می‌آیند، اما اگر به آمریکا ضربه بزند، کوتاه نخواهند آمد. آن‌ها به دنبال انتخاب مجدد ترامپ هستند.

وی افزود: نقش ژئوپولیتیکی روسیه روز به روز در حال افزایش است و به همین خاطر، اگر آن‌ها بخواهند با فلسطین همچنان بازی کنند، این به سود اسرائیل است.

این کارشناس مسائل آمریکا با بیان اینکه معامله قرن می‌تواند پاشنه آشیل ترامپ هم باشد، یادآور شد: معامله قرن را اگر بخواهند اجرایی و عملیاتی کنند، می‌تواند موجب انتفاضه جدید شود و مخالفان ترامپ و اتحادیه اروپا آن را به بهانه‌ای برای کوبیدن ترامپ تبدیل کنند و بگویند عامل این آشوب ترامپ و طرحش بوده است.