رسول علیپور در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی، با اشاره به روابط گسترده و عمیق ترکیه با روسیه و اوکراین تصریح کرد: تداوم تقابل نظامی روسیه و اوکراین می‌تواند اقتصاد، امنیت و روابط ترکیه را با روسیه و غرب تحت تأثیر قرار دهد، بنابراین آنکارا در این شرایط تلاش کرد در موضع‌گیری‌ها جانب احتیاط را رعایت کند و سیاست متوازنی در پیش بگیرد.

 

تهدید منافع ترکیه در جنگ اوکراین و روسیه

وی با بیان اینکه بروز جنگ میان روسیه و اوکراین برخلاف خواسته‌ها و منافع ترکیه بود به گفتگوی تلفنی اردوغان با پوتین و تأکید بر اهمیت مذاکرات استانبول برای برقراری صلح بین مسکو و کی یف اشاره کرد و افزود: اکنون ترکیه تلاش می‌کند با دیپلماسی فعال، از طولانی شدن جنگ جلوگیری کند و تا حد امکان از تبعات منفی آن بکاهد و شاهد مذاکرات گوناگون‌شان در این باره از جمله با دبیر کل سازمان ملل هستیم.

این کارشناس مسائل ترکیه گفت: حجم تجارت ترکیه با اوکراین در سال 2021، 7.4 میلیارد دلار بود و روابط تجاری 34.7 میلیارد دلاری نیز با روسیه داشت. البته بخش اعظم واردات از روسیه مربوط به واردات انرژی بود و حجم واردات محصولات کشاورزی نیز در سال 2021، به 4.3 میلیارد دلار رسید و 1.8 میلیارد دلار نیز واردات گندم داشت. ترکیه به‌مرور در حال افزایش روابط با اوکراین بود و اوکراین نیز در زمینه صادرات گندم به ترکیه در جایگاه دوم بعد از روسیه قرار دارد.

علیپور ضمن تشریح آمار منتشر شده از سوی وزارت تجارت ترکیه در خصوص روابط تجاری ترکیه با روسیه و اوکراین ادامه داد: بر اساس این آمار 64.6 درصد واردات گندم ترکیه از روسیه و 13.4 درصد آن از طریق اوکراین صورت گرفته است. ترکیه 65.5 درصد روغن آفتابگردان موردنیازش را از روسیه و 4.2 درصد آن را از اوکراین وارد می‌کند. ضمن اینکه اگر در هفته‌های اخیر نگاهی به بازار ترکیه داشته باشیم شاهد آشفتگی در خصوص برخی محصولات وارداتی مانند روغن آفتابگردان بودیم. به دلیل نگرانی از چگونگی واردات محصولات از روسیه، مردم به فروشگاه‌ها هجوم بردند و قیمت‌ها چند برابر شد.

وی با بیان اینکه ترکیه بیشترین حجم از واردات انرژی خود را از روسیه انجام می‌دهد و سال 2020، ترکیه 33.6 درصد از کل حجم گاز وارداتی خود را از روسیه تأمین کرد، گفت: حتی در بحران ساقط شدن هواپیمای روسی توسط ترکیه در سال 2015، صادرات گاز روسیه به ترکیه دچار قطعی یا کاهش نشد. از طرفی اگرچه ممکن است جنگ باعث خلل در صادرات گاز به ترکیه نشود، اما قطعاً می‌تواند قیمت گاز را افزایش دهد که ممکن است تراز تجاری منفی برای ترکیه به همراه داشته باشد.

این تحلیلگر مسائل ترکیه، صنعت گردشگری این کشور را یکی از بخش‌هایی برشمرد که در پی جنگ اوکراین آسیب دید و اضافه کرد: بیشترین گردشگران در ترکیه، گردشگران روسی هستند و آلمان و اوکراین، جایگاه دوم و سوم را به خود اختصاص داده‌اند. درواقع 23 درصد کل گردشگران خارجی از روسیه و اوکراین هستند. ترکیه بسیار امیدوار بود که با نزدیک شدن به دوره پساکرونا، امسال بتواند در صنعت گردشگری عقب‌ماندگی چند سال گذشته را جبران کند و حساب ویژه‌ای در این زمینه باز کرده بود؛ اما پیش‌بینی می‌شود صنعت گردشگری ترکیه بر اثر جنگ اوکراین، حدود 15 میلیارد دلار متضرر شود.

علیپور به تشریح آمار روابط نظامی رو به گسترش ترکیه با روسیه و اوکراین ازجمله خرید سامانه موشکی اس. 400 از روسیه و فروش پهپاد «بایراکتار» به اوکراین پرداخت و گفت: ترکیه در سال 2021 در حوزه ساخت‌وساز و ساختمان‌سازی، در 67 کشور دنیا و 384 پروژه ساختمان‌سازی 29.3 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری کرده است که روسیه با 11.2 میلیارد دلار در صدر این سرمایه‌گذاری‌ها قرار دارد و 38 درصد از کل پروژه‌های ساخت‌وساز خارجی ترکیه در روسیه انجام می‌شود. اوکراین نیز در رده چهارم با حجم 1.6 میلیارد دلار قرار دارد. جنگ روسیه و اوکراین به‌شدت این بخش را تحت تأثیر قرار داده و فاجعه‌ای برای این بخش از صنعت ترکیه بوده است.

 

پیامدهای مثبت جنگ اوکراین برای ترکیه

این کارشناس مسائل ترکیه، درعین‌حال اظهار داشت: باوجود این شرایط، برخی کارشناسان در ترکیه معتقدند تشدید تقابل میان روسیه و غرب در نهایت به نفع ترکیه تمام می‌شود و هرچند که این بحران پیامدهایی برای ترکیه داشته است، اما اهمیت ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیک ترکیه را افزایش خواهد داد.

وی توضیح داد: حامیان این نگرش معتقدند در مواقع کاهش تنش، بلوک‌های شرق و غرب به سیاست‌هایی که برخلاف منافع ترکیه است گرایش پیدا می‌کنند؛ مثلاً در بحران سوریه، آمریکا و روسیه، هر دو برخلاف منافع ترکیه عمل کردند و همکاری لازم را در زمینه دغدغه‌های ترکیه نداشتند. بنابراین اگرچه جنگ اوکراین پیامدهای منفی برای ترکیه داشته، اما ظرفیت‌هایی نیز در خود دارد که این کشور باید تلاش کند حداکثر استفاده را از آن فرصت‌ها داشته باشد.

علیپور افزود: برای مثال این جنگ به گرایش کشورهای اروپایی به منابع جایگزین انرژی منتج می‌شود که می‌تواند به افزایش توجهات به کریدور گاز جنوب که از میدان گازی «شاه دنیز» آذربایجان آغاز و از طریق ترکیه به اروپا می‌رسد، معطوف شود و افزایش اهمیت ژئوپلیتیکی ترکیه به‌عنوان عضوی از ناتو و رشد درآمدهای ترانزیتی را به همراه داشته باشد.

 

رفتار محتاطانه ترکیه در قبال روسیه

این تحلیلگر مسائل ترکیه با بیان اینکه روابط ترکیه و روسیه در سال‌های اخیر باوجود انتقادات کشورهای عضو ناتو، بُعد نسبتا استراتژیک پیدا کرده بود و آن‌ها در پروژه‌های گازی، نظامی، هسته‌ای و تجاری متعددی سرمایه‌گذاری‌های زیادی کردند، گفت: ترکیه بااینکه عضوی از ناتو است، اما تلاش کرده بسیار محتاطانه در برابر روسیه رفتار کند و معتقد است جنگ اوکراین در پی سیاست‌های ناتو رخ داد. پیش از بحران اوکراین نیز ترکیه به این نتیجه رسیده بود که بااینکه عضوی از ناتو است، اما این پیمان نظامی در بسترهای مختلف، ازجمله در خصوص سوریه، آزموده شده و هیچ‌گاه گلوله‌ای برای ترکیه شلیک نکرده، حتی در موارد متعدد از ناتو ضربه نیز دیده است.

وی با یادآوری اتهامات ترکیه به آمریکا به‌عنوان عضو مهم ناتو، در قبال حمایت از کودتا علیه اردوغان اظهار داشت: ترکیه کاملاً در زمین ناتو بازی نمی‌کند و بر این اساس همواره از کارت شرق برای تنظیم روابطش با غرب استفاده می‌کند. باوجود فشارهای گسترده و تحریم‌ها علیه روسیه، این کشور برعلیه روسیه و اوکراین بی‌محابا وارد عمل نشده و دیپلماسی را به‌عنوان راه‌حل انتخاب کرده است.