دکتر حامد وفایی در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی با بیان اینکه روابط چین و آمریکا به دلیل مسائل متعدد میان دو قدرت، معادلات پیچیده‌ای دارد، اظهار داشت: گفتگوی تصویری اخیر میان روسای جمهور آمریکا و چین، اولین گفتگو و مذاکره مفصل مقامات ارشد دو کشور بود که برخلاف روندی که چینی‌ها داشتند، بخش زیادی از اظهارات آقای شی جین پینگ در مذاکره با بایدن را منتشر کردند.

وی تصریح کرد: این اظهارات را می‌توان جدیدترین مانیفست چین و حزب کمونیست آن در برابر آمریکا دانست و باید به ابعاد گزارش وزارت خارجه چین از این دیدار توجه ویژه کرد.

 

مبانی مورد توجه چین در تعامل با آمریکا

وفایی با بیان اینکه چین به دنبال چالش با آمریکا نیست، توضیح داد: بحث «روابط سالم و با‌ثباتی» که چین مطرح می‌کند، چند اصل دارد که یکی از اصول مهم آن بحث «احترام متقابل» به مدل توسعه، منافع بنیادین و دغدغه‌های اساسی کشورهاست. چینی‌ها تأکید دارند با درنظرگرفتن این مسائل، به کنترل اختلافات و «وجوه مشترک» توجه می‌شود.

وی افزود: رهبر چین در مذاکراتش با بایدن تأکید کرد که به بحث «وجوه مشترک» که در آن هم چین باشد و هم آمریکا، باید عبارت «همزیستی مشترک» اضافه شود. درواقع باز هم چینی‌ها تمایلاتشان را درجهت تعامل با آمریکا نشان می‌دهند.

این استاد دانشگاه اصل و مبنای دوم مورد توجه چین در روابطش با آمریکا را «صلح و مفاهمه» برشمرد و اضافه کرد: چین همکاری‌های برد – برد را مبنای دیگری در روابط با آمریکا می‌داند و رهبر چین در دیدارش با رئیس جمهور آمریکا علنا از تلاش چین برای ایجاد کیک بزرگ همکاری میان دو کشور سخن گفت و تأکید کرد نوع نگاه صفر و یک مردود است.

وفایی برخی تعابیر را که در آن عنوان می‌شود چین به دنبال افول آمریکا است، ناصحیح خواند و گفت: رئیس جمهور چین که سخنانش در چین به قانون تبدیل می‌شود، به آقای بایدن گفت این جهان، جهان بزرگی است و چین و آمریکا هر دو در آن جایی برای حضورو تحصیل منافع دارند.

این کارشناس مسائل چین، با بیان اینکه در دیدار بایدن و شی جین پینگ، رهبر چین اعلام کرد که چین و آمریکا باید به عنوان دو کشور بزرگ به نمایش مسئولیت‌پذیری خود در هدایت نظام بین‌الملل برای خروج از بحران‌ها بپردازند و از آمریکا دعوت کرد به ابتکارات جهانی چین بپیوندد، اضافه کرد: چین به بحث «روحیه برابری و منافع متقابل» پرداخت و یادآورشد برای تبادلات با آمریکا در سطوح مختلف آمادگی دارد و نباید اجازه داد فضای مناسبات دوطرف از مدار کنترل خارج شود.

وی تقویت هماهنگی در مسائل مختلف را از دیگر تاکیدات چین در دیدار با رئیس جمهور آمریکا برشمرد و گفت: شی جین پینگ، در این رابطه تمثیلی ارائه داد و عنوان کرد در دریای بزرگ عالم دو کشتی غول پیکر چین و آمریکا در حال حرکت هستند و آن‌ها وظیفه دارند سکان این کشتی‌ها را به دست گیرند و با کنترل سکان و بادبان آن‌ها، مسیری را تعیین کنند که به برخورد منجر نشود. چین ابراز امیداوری کرد که آمریکایی‌ها به سوی جنگ سرد جدیدی نروند.

وفایی ادامه داد: رهبر چین در بخش کوچکی از سخنان خود به مسائل چالشی میان دو کشور هم پرداخت و گفت سیاست کنترل چین با ابزار تایوان بازی با آتش است و کسی که با آتش بازی کند حتما خواهد سوخت. لحن رئیس جمهور چین در این بخش مقداری تند شد.

 

چین به دنبال سقوط یا نابودی آمریکا نیست

این تحلیلگر مسائل چین با اشاره به اعلام آمادگی چین برای ورود به مسائل حقوق بشری و مخالفت با استفاده ابزاری از آن، افزود: اگر در سیاست چندجانبه‌گرایی چین فضای بزرگی قائل شویم که آن‌ها خود را یکی از قطب‌های مهم در آینده نظم جهانی می‌دانند، آمریکا را هم یکی دیگر از این قطب‌ها ارزیابی می‌کنند و اصلا به دنبال سقوط و نابودی آن نیستند، همان‌طور که رئیس جمهور چین تأکید کرده که «چندجانبه گرایی در محیط بین‌الملل بدون همکاری آمریکا و چین امکان‌پذیر نخواهد بود.»

وی گفت: مسیری که چین برای استحصال منافعش در آینده نظام جهانی تعریف کرده، سیاست و دیپلماسی چندجانبه‌گرایی است و تأکید دارد که تعاملاتش با آمریکا باید در چارچوب سازمان ملل و منشور ملل متحد باشد.

وفایی با بیان اینکه درگیری سخت گسترده میان چین و آمریکا بعید به نظر می‌رسد مگراینکه اقدامی از سوی آمریکا صورت گیرد، گفت: میان آمریکا و چین اکنون مدل «پینگ پنگی» در روابط برقرار شده و هر ضربه‌ای بلافاصله با پاسخ درخور مواجه خواهد شد. بنابراین اگر آمریکا برخوردها را با چین تشدید کنند، چین حتما به آن پاسخ خواهد داد؛ اما آغاز کننده برخوردی نخواهد بود.

این استاد دانشگاه تهران به ایجاد بازوهای قدرتمند و افزایش نفوذ اقتصادی چین در کشورها و مناطق مختلف اشاره کرد و با بیان اینکه ابزار اصلی چین، برخلاف آمریکا، اقتصادی است، برخی تحلیل‌ها مبنی بر موقتی بودن سیاست مدارا با آمریکا و احتمال افزایش رویکرد تهاجمی این کشور علیه واشنگتن درصورت عبور از ابعاد و شاخص‌های قدرت آمریکا را رد کرد.

وفایی به رقابت سخت میان آمریکا و چین در حوزه‌های فناوری سایبری و هوش مصنوعی پرداخت و تأکید کرد: سیاست و رویکرد جهانی چین این است که «من باشم و تو هم باشی» و این تفاوت میان سیاست آمریکا و چین است.

این تحلیلگر مسائل چین، گفت: چین ایده «جهان بشری با سرنوشت مشترک» را تعریف کرده است و نباید فراموش کرد فضایی که آمریکای فعلی را ایجاد کرد شرایط خاصی در نظام بین‌الملل بود. چین هم می‌داند اکنون کشورهای دیگری هم هستند که مسیر رشد و توسعه را می‌پیمایند و ایجاد فضای چند قطبی برای آینده جهان حتمی است، بنابراین به نظر می‌رسد آمریکا هم ناچار است در زمین بازی‌ای که چین تعریف کرده، عمل کند و به تعامل مثبت و یا منفی با آن بپردازد.