عفیفه عابدی در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی با اشاره به بیانیه رهبران اتحادیه اروپا مبنی بر اینکه نماینده عالی امور خارجه اتحادیه باید به ارائه گزینه‌هایی برای تدابیر محدودیت آمیز بیشتر ازجمله تحریم‌ها علیه روسیه بپردازد، تأکید کرد: باوجود نگاه تهدیدآمیز مشترک اروپایی‌ها نسبت به روسیه، نباید سیاست اروپا در قبال مسکو را یکپارچه در نظر گرفت، آن‌ها دچار اختلاف‌نظرهای متعدد و عمیقی نسبت به روسیه هستند که متأثر از عوامل و منافع متفاوتی است.

وی در خصوص عدم توافق رهبران اروپا بر سر برگزاری نشست با پوتین و همچنین اظهارات صدراعظم آلمان که گفته بود «ما بار دیگر تعریف کردیم تحت چه شرایطی حاضر به همکاری و برقراری ارتباط نزدیک‌تر با روسیه هستیم و امروز توافقی بر سر نشست فوری رهبران وجود نداشت»، گفت: با توجه به سنتی که پیش‌ازاین وجود داشت که بر اساس آن آقای پوتین در اجلاس سران اتحادیه اروپا شرکت می‌کرد و همچنین با توافقی که با سران برخی کشورها ازجمله آلمان و فرانسه بود، آن‌ها تمایل داشتند در این نشست هم شرکت کنند، اما برخی کشورهای عمدتاً واقع در اروپای شرقی با حضور پوتین در اجلاس سران اروپا مخالفت کردند.

 

اختلاف‌نظر میان کشورهای اروپایی در روابط با روسیه

عابدی این مخالفت را بیانگر اختلاف‌نظری دانست که در درون اروپا نسبت به روسیه وجود دارد و افزود: کشورهای اروپایی در نگاه تهدید محور به روسیه مشترک هستند، اما در نوع و میزان احساس تهدید میان آن‌ها تفاوت‌هایی وجود دارد، بنابراین رویکردهای آن‌ها هم نسبت به روسیه متفاوت می‌شود.

این پژوهشگر ادامه داد: کشورهای اروپای غربی مانند آلمان و فرانسه که قدرت‌های منطقه‌ای هستند، معتقدند که می‌توان با تعامل و تقابل تهدید روسیه را کنترل کرد و درعین‌حال از مزیت‌های سیاسی و اقتصادی رابطه هم بهره‌مند شد؛ اما در اروپای شرقی، ازآنجاکه عمدتاً کشورهای ضعیف‌تر یا غیرسیاسی‌تر اروپا قرار دارند و قبلاً هم در قلمرو شوروی بودند؛ احساس تهدید بزرگ‌تر و نزدیک‌تری نسبت به روسیه وجود دارد.

این تحلیلگر مسائل روسیه با بیان اینکه کشورهای اروپای شرقی رقابت با روسیه را نامتقارن می‌بینند و درعین‌حال تعامل اروپای غربی با روسیه را تهدید قلمداد می‌کنند، اضافه کرد: تعامل بیشتر اروپای غربی با روسیه ممکن است بر حمایت سیاسی و اقتصادی اروپای غربی از این کشورها تأثیرگذار باشد و همچنین سطح همکاری ناتو با آن‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.

وی با اشاره به منافع روابط روسیه با اروپا تأکید کرد: این مسئله از نگاه روس‌ها پنهان نیست و آن‌ها هم به این تفاوت دیدگاه و رویکرد اروپا واقف هستند؛ بنابراین در دو دهه اخیر، سیاست متفاوتی را در پیش گرفته‌اند تا با تعامل با قدرت‌های اروپایی، سطح تنش را کنترل و منافع خود را تأمین کنند. در هر حال روسیه از روابطش با اروپا استفاده می‌کند و قدرت چانه‌زنی خود را افزایش می‌دهد.

 

فضای واقع‌گرایانه در روابط روسیه و اروپا

عابدی با بیان اینکه فضای واقع‌گرایانه میان روسیه و اروپا حاکم و علاوه بر اراده دو طرف، روندهای دوجانبه، منطقه‌ای و بین‌المللی بر روابط آن‌ها بسیار تأثیرگذار است، تصریح کرد: موضوعاتی را که در نشست رهبران اتحادیه اروپا مطرح‌شده، می‌توان در امتداد بحران ۲۰۱۴ اوکراین و جنگ سرد روسیه و اروپا ارزیابی کرد؛ اما روسیه و اروپا به‌رغم اختلاف‌ها و تعارض‌های عمیق سیاسی و امنیتی، با عبور از یکسری تنش‌های بسیار بزرگ پس از ۲۰۱۴، به رویکرد تعامل و تقابل خود همچنان ادامه خواهند داد.

 

بهره‌گیری آلمان از اختلاف‌نظرها در اروپا

این کارشناس مسائل روسیه در خصوص اظهارات صدراعظم آلمان مبنی بر اینکه اگر موضع واحد نشان ندهیم، پوتین اروپا را جدی نمی‌گیرد، توضیح داد: البته آلمان از همین اختلاف‌نظرها منافع خود را تأمین می‌کند. مخالفت یکسری کشورها با حضور آقای پوتین در اجلاس سران اتحادیه اروپا ابزار چانه‌زنی برای کشورهایی مانند آلمان و فرانسه در مقابل روسیه است که به این رابطه متمایل هستند. آن‌ها از هر شرایطی منافع خود را تأمین می‌کنند.

عابدی گفت: مسکو به شرایط حاکم بر رابطه روسیه و اروپا واقف است؛ اما با توجه به منافعی که روسیه از روابط با اروپا دارد، به نظر نمی‌رسد اقدام تنش آمیز و حساسیت‌برانگیز جدیدی انجام دهد. حتی در رابطه با بحران اوکراین هم از هر نوع اقدام یک‌جانبه‌ای که بخواهد تنش در روابط ایجاد کند، خودداری کرده، اما از حق اقدام متقابل خود در قبال رفتارهای حساسیت‌برانگیز اتحادیه اروپا و ناتو صرف‌نظر نکرده و پاسخ‌های متقابلی به اقدامات داده است؛ بنابراین اگر تحول جدیدی رخ ندهد، روند فعلی میان روسیه و اروپا ادامه خواهد داشت.

 

مهم‌ترین پیام مواضع سران اروپا برای روسیه

وی در رابطه با پیام عدم پذیرش حضور پوتین در نشست اتحادیه اروپا و تأکید بر اعمال تحریم‌ها علیه روسیه، نیز یادآور شد: آخرین حضور آقای پوتین در نشست سران اتحادیه اروپا، مربوط به سال 2014 در بحبوحه بحران اوکراین بود. اکنون نیز مواضع اخیر سران اتحادیه اروپا این پیام را برای روسیه دارد که کماکان سایه سنگین بحران اوکراین و الحاق کریمه به روسیه در روابط دو طرف سنگینی می‌کند و اگر روسیه سیاست تهاجمی جدیدی در این منطقه داشته باشد، ممکن است این رابطه که پس از چند سال هزینه در حال بازسازی است به‌کلی تخریب شود.

این کارشناس مسائل روسیه افزود: درواقع به‌رغم اراده دوجانبه روسیه و قدرت‌های اروپایی برای کنترل تنش‌ها، سطح حساسیت در رابطه روسیه و اروپا بالاست و ممکن است تحولات و روندهای جدید این رابطه را به‌شدت متأثر سازد.