احسان اعجازی*

اتاق‌های فکر به‌عنوان یک حلقه رابط بین نهادهای تصمیم‌گیر دولتی و مراکز دانشگاهی نقشی غیرقابل‌انکار در عرصه سیاست‌گذاری کشورهای مختلف ایفا می‌کنند. از همین رو رژیم اسراییل، از همان روزهای آغازین خود، تأسیس اتاق‌های فکر را در دستور کار خود قرار داد. یکی از مهم‌ترین اتاق‌های فکر رژیم اسراییل “موسسه مطالعات امنیت ملی” اسراییل است که در چند سال اخیر توجه ویژه‌ای به سیاست‌های داخلی و خارجی جمهوری اسلامی ایران کرده است.

اتاق‌های فکر از زمان شکل‌گیری در دهه اول قرن بیستم بر سیاست‌گذاری داخلی و خارجی کشورهای مختلف تأثیر بسزایی گذاشته‌اند. در واقع اتاق‌های فکر محفلی برای برقراری ارتباط بین نخبگان سیاسی و نخبگان دانشگاهی است به‌طوری‌که در این مؤسسات تحقیقاتی سیاستمداران و اساتید و صاحب‌نظران دانشگاهی به تبادل فکر و تعامل می‌پردازند و محصول چنین همکاری بین این دو گروه بر تصمیم سازی کمک شایانی می‌کند. اتاق‌های فکر یک کارویژه فهم دارند که از آن به‌عنوان “در گَردان” یا “تغییرات سریع پرسنلی” یاد می‌شود. منظور از عبارت “در گردان” این است که نخبگان به‌طور معمول بین نهادهای تصمیم‌گیری (ریاست جمهوری، نخست‌وزیری، پارلمان و……..) و اتاق‌های فکر در حال رفت‌وآمد هستند، بدین معنا که نخبگان سیاسی پس از ترک خدمت می‌توانند در اتاق‌های فکر دست به پژوهش بزنند و یا بالعکس، نخبگان دانشگاهی که در اتاق‌های فکر فعالیت می‌کنند از سوی نهادهای دولتی دعوت به همکاری شوند و یا در انتخابات پارلمانی به کرسی نمایندگی دست پیدا کنند و یا در دیگر سازمان‌های دولتی مشغول به فعالیت شوند. در نهایت، چنین تعاملی بین نهادهای تصمیم‌گیر و نهادهای آکادمیک می‌تواند فرآیند تصمیم‌گیری را تقویت و بهینه کند.

موسسه مطالعات امنیت ملی اسراییل و ایران

یکی از واحدهای سیاسی در منطقه خاورمیانه که از ابتدای تشکیل خود به تأسیس اتاق‌های فکر اقدام نموده است رژیم اسراییل است. رژیم اسراییل با تشکیل اتاق‌های فکر در حوزه‌های مختلف سعی نموده است تا به تصمیم‌گیران سیاست خارجی خود کمک فکری کند. ازآنجایی‌که مسئله امنیت در رأس سیاست خارجی رژیم اسراییل قرار دارد، اتاق‌های فکر رژیم اسراییل نیز بر مسئله امنیت تأکید بسیاری می‌ورزند. علاوه بر این، از زمان پیروزی انقلاب اسلامی، جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان یک مسئله امنیتی برای اسراییل به شمار رفته است و در نتیجه مؤسسات تحقیقاتی رژیم اسراییل بر سیاست داخلی و خارجی ایران تمرکز بسیاری نموده‌اند. یکی از مؤسسات پژوهشی که در این زمینه پژوهش‌های بسیاری انجام داده است، موسسه مطالعات امنیت ملی اسراییل است که در سال‌های اخیر گزارش‌های راهبردی بسیاری درباره مسائل داخلی ایران منتشر کرده است.

تأکید بر اختلاف‌نظر بین ریاستجمهوری و سپاه

در همین راستا موسسه مطالعات امنیت ملی رژیم اسراییل در یکی از تازه‌ترین گزارش‌های خود به اختلاف‌نظر بین ریاست جمهوری و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی می‌پردازد. این گزارش ادعا می‌کند که حسن روحانی رئیس‌جمهور ایران به دنبال کاهش نفوذ سپاه پاسداران در سیاست و اقتصاد ایران است. در این گزارش حتی به شعار عده‌ای انگشت‌شمار در روز قدس علیه رئیس‌جمهور اشاره می‌کند و این واقعه تلخ را به‌عنوان یک نشانه اختلاف در میان مسئولان جمهوری اسلامی یاد می‌کند. نویسندگان این گزارش “رَز زیمت “، “سیما شاین “، “آنا کاتران ” هستند(1).

نویسندگان گزارش

“رَز زیمت” مدرک دکترای خود را در رشته تاریخ خاورمیانه از دانشگاه تل‌آویو دریافت کرده است. تز دکتری وی درباره سیاست دولت وقت ایران در برابر ناصریسم و رادیکالیسم عربی بین سال‌های 1954تا 1967است. وی در حال حاضر درباره سیاست روابط خارجی ، جامعه و رسانه‌های اجتماعی در جمهوری اسلامی ایران پژوهش می‌کند. وی پژوهشگر “مرکز اتحاد برای مطالعات ایران ” در دانشگاه تل‌آویو بوده است. همچنین دکتر زیمت در “میز تحلیل شبکه خاورمیانه دوران هالپرن (مناد) ” در “مرکز موشه دایان ” و “گردهمایی تفکر منطقه ای ” مشغول پژوهش بوده است. وی ویراستار که توسط “مرکز اطلاعات تروریسم و میر امیت” منتشر می‌شود(2).

“سیما شاین” نیز پژوهشگر ارشد موسسه مطالعات امنیت ملی به‌عنوان مدیر کل در وزارت امور استراتژیک رژیم اسراییل خدمت کرده است و در این وزارتخانه مسئول پرونده ایران بین سال‌های 2015-2009 بوده است. وی در سال‌های اخیر راجع به موضوعات مرتبط با ایران با کشورهای دیگر در تماس دیپلماتیک بوده است. وی همچنین سابقه فعالیت اطلاعاتی نیز دارد. وی بین سال‌های 2003 تا 2007 در موساد و شاخه اطلاعاتی “آی.دی.اف” نیز خدمت کرده است(3).

البته این سه پژوهشگر موسسه مطالعات امنیت ملی درباره ایران به‌صورت مرتب و موردی گزارش‌هایی را برای مرکز تحقیقاتی تهیه می‌کنند. به‌طور مثال این نویسندگان در یکی دیگر از گزارش‌های خود به پیروزی حسن روحانی در انتخابات ریاست جمهوری در اردیبهشت 1396 اشاره می‌کنند و آن را به‌عنوان یک پیام به رهبر جمهوری اسلامی ارزیابی می‌کنند(4).

نتیجه‌گیری

چنین فعالیت‌های پژوهشی که از سوی مؤسسات تحقیقاتی رژیم اسراییل درباره ایران انجام می‌شود نشان می‌دهد که رژیم اسراییل به‌طور منظم تحولات سیاسی و داخلی ایران را رصد می‌کند تا از این طریق بتواند سیاست خارجی خود نسبت به جمهوری اسلامی ایران را به‌روز کند. در نتیجه ضروری است که گروه‌های سیاسی داخلی باید بیش از گذشته در فضایی به دور از تنش و تشنج اختلافات میان خود را حل‌وفصل کنند تا دشمنان منطقه ای ایران از جمله رژیم اسراییل نتوانند یکی از اجزای سیاست خارجی خود را تمرکز بر سیاست داخلی ایران قرار دهند.

پی نوشت ها

1.http://www.inss.org.il/publication/iran-mounting-tension-president-rouhani-revolutionary-guards/

2.http://www.inss.org.il/person/zimmtraz/

3.http://www.inss.org.il/person/shinesima/

4.http://www.inss.org.il/publication/conservative-predicament-iran

—————————————————————————-

دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل دانشگاه گیلان*