مرتضی مکی/ کارشناس مسائل اروپا

آلمان یکی از کشورهایی است که اخیرا نقش فعال‌تری در عرصه دیپلماتیک برعهده گرفته است. همزمان با سفر هایکو ماس، وزیر خارجه آلمان به ایران با هدف ایفای نقش در حفظ توافق هسته‌ای، شاهد انتشار خبرهایی مبنی بر آغاز نقش‌آفرینی آلمان برای مذاکرات صلح میان افغان‌ها هستیم. چندی پیش نیز «مارک پوتزل» نماینده ویژه آلمان در امور افغانستان در سفر به کابل با اشرف غنی دیدار و گفتگو و آمادگی کشورش را برای میانجگری با هدف آغاز مذاکرات صلح میان افغان‌ها اعلام کرد. به نظر می‌رسد تحرکات دیپلماتیک آلمان در موضوع تحرکات و تنش‌های بین ایران و آمریکا و در منطقه خلیج فارس به دو مسئله مربوط می‌شود؛ نخست اینکه آلمان یکی از سه کشور اروپایی طرف امضاکننده برجام و سومین قدرت اقتصادی جهان است لذا می‌تواند نقش فعالی در کاهش تنش‌ها بین تهران و واشنگتن و اجرایی کردن تعهداتی که دولت‌های اروپایی بعد از خروج آمریکا از برجام قول آن را داده‌اند ایفا کند.

در حال حاضر موقعیت ضعیف فرانسه در عرصه اتحادیه اروپا و وضعیت متشنج امانوئل مکرون و همچنین وضعیت بی ثبات انگلیس به دلیل مسئله برگزیت، باعث شده است که تحرکات آلمان در مقایسه با دو کشور دیگر تروئیکای اروپایی قوی‌تر باشد.

ضمن اینکه باتوجه به موقعیت اقتصادی و سیاسی آلمان در اروپا، اگر بخواهند تحولی در رابطه با برجام رخ دهد، فقط برلین می‌تواند چنین نقشی را ایفا کرده و دیگر کشورهای اروپایی را نیز با خود همراه کند. اما اگر آلمان نخواهد یا نتواند نقشی در این خصوص ایفا کند دیگر کشورها نیز نمی‌توانند نقشی در زمینه حفظ برجام ایفا کنند.

همچنین آلمان روابط بسیار نزدیک سیاسی، ‌اقتصادی و امنیتی با آمریکا دارد که این مسئله نیز به تبدیل شدن آلمان به یک کنشگر فعال در عرصه تحولات منطقه و کاهش تنش‌ها بین ایران و آمریکا و برخی متحدانش کمک می‌کند.

از سوی دیگر تبعات امنیتی هرگونه ناامنی و بی‌‌ثباتی در منطقه خاورمیانه متوجه کشورهای اروپایی نیز خواهد شد. طی چند سال گذشته و با تشدید ناآرامی‌ها در منطقه، اروپا نیز شاهد بحران‌هایی همچون بحران پناهجویان، تهدیدات و اقدامات تروریستی در برخی پایتخت‌های اروپایی بود.

به همین دلیل نیز آلمان به عنوان سردمدار در میان کشورهای اروپایی و به عنوان یکی از کشورهایی که هم از بحران پناهجویان آسیب دیده و هم شاهد برخی حملات تروریستی بوده، اکنون در منطقه سیاست فعالی را در پیش گرفته و علاوه بر آنکه خواهان حفظ برجام به عنوان یک توافقنامه امنیتی است در رابطه با افغانستان نیز ظاهرا قرار است در صورت امکان نقش میانجیگر صلح بین افغانی‌ها را ایفا کند.

از سوی دیگر در عرصه داخلی نیز آلمان شاهد تحولاتی بوده و خواهد بود. از یک طرف با برگزاری انتخابات پارلمان اروپا شاهد کاهش آرای حزب حاکم بودیم و از طرف دیگر ظاهرا قرار است خانم آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان سال 2021 از قدرت کناره‌گیری کند. در رابطه با انتخابات پارلمانی اروپا باوجود فضاسازی‌هایی که احزاب راست افراطی انجام دادند انتظاری که داشتند در آلمان تحقق پیدا نکرد. هرچند آنها برای نخستین بار موفق شدند یک گروه پارلمانی را در پارلمان اروپا تشکیل دهند. هرچند با توجه به موضع‌گیری احزاب راست میانه، لیبرال و احزاب سوسیالیست درباره مقابله با احزاب راست افراطی انتظار نمی‌رود این احزاب بتوانند چالش جدی در اتحادیه و پارلمان اروپا ایجاد کنند.

اما به هر حال وضعیت سیاسی آلمان و خط مشی مرکل در چهارمین دوره صدراعظمی‌اش می‌تواند تاحدودی منجر به ضعف سیاست خارجی آلمان شود اما این مسائل داخلی در حدی نیست که بتواند نقش آلمان را در عرصه اتحادیه اروپا و جهان تضعیف کند.