برسام محمدی – کارشناس مسائل منطقه

مجموعه تعرفه‌های تجاری دولت ترامپ در مرحله اول اقتصاد آمریکا و شرکای تجاری این کشور و کشورهای صادرکننده کالا به ایالات متحده در سراسر جهان را تحت تأثیر قرار داده و باعث وارد شدن ضربه‌های سنگین در بازارهای مالی و اقتصادی این کشورها شده است که ادامه آن می‌تواند در عرصه‌های سیاسی، اجتماعی، حاکمیتی، امنیتی و … پیامدهای سنگینی برای آمریکا و اقتصاد بین‌الملل به‌دنبال داشته باشد.

بیشترین و شدیدترین ضربه تعرفه‌های تجاری دولت ترامپ بر بازارهای بورس وارد شده است. در حال حاضر، علاوه بر آمریکا، بورس‌های اروپایی و آسیایی نیز افت کم‌سابقه‌ای را تجربه می‌کنند که این مسأله باعث خروج سرمایه‌های عظیم بازارهای مالی و تبدیل آن به دارایی‌ها امن مانند طلا شده است.

تنها یک هفته بعد از اعلام تعرفه‌های تجاری جدید، شرکت‌های حاضر در شاخص اس‌اندپی 500، حدود 7 هزار میلیارد دلار ضرر کرده‌اند که در نوع خود بی‌سابقه و تکان‌هنده است. شاخص راسل ۲۰۰۰ که بیشتر روی شرکت‌های کوچک تمرکز دارد، بدترین عملکرد تاریخ خود در شروع یک دوره ریاست‌جمهوری را ثبت کرد. همچنین شاخص داوجونز حدود 12 درصد افت داشته‌ است. در همین حال، بیت‌کوین و سایر ارز‌های دیجیتال بزرگ مانند اتریوم، ایکس‌آر‌پی، سولانا، دوج‌کوین و … هم با کاهش شدید مواجه شده‌اند.

اینکه بورس آمریکا ظرف 20 دقیقه 2 تریلیون دلار و در یک روز حدود 3.5 تریلیون دلار ریزش داشته است، رقمی بی‌سابقه در تاریخ بورس آمریکاست.

با ادامه روند فعلی پیش‌بینی می‌شود تنها در عرصه کشاورزی با توجه به اینکه 50 درصد کالاهای کشاورزی آمریکا وارداتی است، قیمت‌ها به‌شدت افزایش پیدا کند که این مسأله می‌تواند باعث فشار مضاعف بر مصرف‌کنندگان و در نتیجه اعتراضات عمومی شود.

بورس‌های اروپایی از جمله دکس آلمان، کک فرانسه و فوتسی لندن با شوک عظیمی مواجه شده و درصد قابل توجهی از ارزش خود را از دست داده‌اند.

در همین حال در نخستین روز‌های بازگشایی بازارهای بورس تعدادی از کشورهای شریک آمریکا از جمله ژاپن تعطیل شده است؛ بورس چین بدترین ریزش خود را از زمان بحران مالی 2008 تجربه کرده است و بورس برخی کشورها از جمله تایوان، هنک‌گنگ و … نیز با افت شدید مواجه شده‌اند.

در پی سقوط بازارهای مالی، سهام غول‌های فناوری در سراسر آسیا از جمله علی بابا، تنسنت، شیائومی، اپل، سامسونگ، نینتندوی ژاپن و … نیز قرمز شده‌اند. تنها در یک مورد ارزش شرکت بزرگ اپل در این مدت کوتاه 300 میلیارد دلار کاهش یافته است.

همزمان با ریزش شدید و دامنه‌دار بازارهای سهام، قیمت نفت هم روند «نزولی» به خود گرفته است، به طوری که نفت ایالات متحده به طور موقت به زیر ۶۰ دلار در هر بشکه کاهش یافته است که پایین‌ترین سطح در تقریباً چهار سال اخیر به شمار می‌رود.

بنا بر گزارش‌های معتبر بین‌المللی، اعمال تعرفه ۲۵ درصدی بر تمام واردات توسط رئیس‌جمهور آمریکا می‌تواند به اقتصاد جهانی ۱.۴ هزار میلیارد دلار ضربه بزند و موجب افزایش شدید قیمت‌ها در آمریکا شود.

این‌ها تنها بخش کوچکی از پیامدهای اقتصادی جنگ تجاری دولت ترامپ است که در کمتر از دو هفته نمایان شده است.

بیل آکمن، میلیاردر آمریکایی و از حامیان سیاسی ترامپ هشدار داده است در صورتی که جنگ تجاری ترامپ متوقف نشود، آمریکا با یک «زمستان هسته‌ای اقتصادی» مواجه خواهد شد که این مسأله باعث تعطیلی بسیاری از کسب‌وکارها و افزایش شدید نرخ بیکاری خواهد شد. سناتور پیترز نیز در اعتراض به سیاست‌های اقتصادی دولت آمریکا اظهار داشته است: «ترامپ با معیشت آمریکایی‌ها، با پس‌انداز آن‌ها در دوران بازنشستگی و با درآمد آمریکایی‌ها، قمار می‌کند!»

از طرف دیگر، علاوه بر اعتراضات داخلی و برگزاری تجمعات اعتراض‌آمیز در شهرهای مختلف آمریکا، دولت‌های خارجی شروع به «واکنش» در مقابل جنگ تجاری ترامپ کرده‌ و اقدام به «مقابله‌به‌مثل» با ایالات متحده نموده‌اند که این موضوع قطعاً می‌تواند منجر به تنش‌های بین‌المللی شده و اقتصاد آمریکا را در شرایط دشواری قرار دهد.

درصورتی‌که ترامپ از سیاست‌های اقتصادی خود عقب‌نشینی نکند و شرکای ایالات متحده، در واکنش به اقدامات متقابل روی آورند، آمریکا از طریق کاهش بیش از 50 درصدی صادرات، بیشترین آسیب تورمی را در دهه‌های اخیر تجربه خواهد کرد.

اقدامات تلافی‌جویانه کشورهای خارجی که بعضاً مبادرت به اعمال تعرفه‌های متقابل نموده‌اند و البته مخالفت‌های گسترده داخلی نشان می‌دهد که چگونه سیاست‌های بلندپروازانه، غیرواقع‌بینانه و انحصارطلبانه تجاری می‌توانند به «تضعیف همکاری‌های چندجانبه» و «بی‌ثباتی جهانی» و در نتیجه «افزایش تنش‌های داخلی و بین‌المللی» منجر شوند.

اگرچه دولت ترامپ تلاش می‌کند با ادبیات امیدوارانه و به نوعی «گفتار درمانی» و سخنانی از این قبیل که «عمل جراحی به پایان رسید، بیمار زنده ماند و در حال بهبودی است و عظمت را به آمریکا بازگردانید…» اعمال تعرفه‌های بی‌سابقه تجاری علیه کشورهای دیگر را توجیه کند و آن را مقدمه برای شکوفایی اقتصاد آمریکا و احیای جایگاه سابق خود معرفی نماید، اما آنچه که در دنیای واقعی و صحنه سیاست و اقتصاد بین‌الملل می‌گذرد، با آنچه که در ذهن ترامپ می‌گذرد، متفاوت است.

در جمع‌بندی نهایی، به نظر می‌رسد جنگ تجاری دولت ترامپ در بلندمدت می‌تواند آثار مخربی بر اقتصاد ایالات متحده و شرکای تجاری آن داشته باشد.

جنگ تجاری از معدود جنگ‌هایی است که شروع آن آسان و کم‌هزینه اما ادامه و پایان آن دشوار و پرهزینه و زمان‌بر است. ترامپ ادعا کرده است که عمل جراحی به پایان رسیده و بیمار اقتصادی رو به بهبود است. اما این واقعیت را در نظر نگرفته است که «خونریزی داخلی» ممکن است در دوران نقاهت بیمار را از پا در بیاورد.