قاره آفریقا نیز مانند سایر نقاط جهان تحت تأثیر این جنگ به ویژه انسداد صادرات غلات در دریای سیاه قرار گرفته و صدها میلیون نفر در آفریقا با مشکل کمبود مواد غذایی و همچنین افزایش قیمت آن مواجه هستند. سرگی لاوروف به دنبال متقاعد کردن رهبران آفریقا است که مسکو را به علت درگیری و بحران غذایی مقصر ندانند. روسیه می‌گوید مین‌های اوکراینی در دریای سیاه عامل اصلی انسداد مسیر صادرات غله در این دریا وعدم تأمین زنجیره غذایی جهان است.

 

اهداف سفر لاوروف به آفریقا

بزرگ‌ترین مشوق و محرک مسکو برای توجه به آفریقا به قطعنامه ضد روسی سازمان ملل متحد مربوط می‌شود که در آن ۱۷کشور آفریقایی به این قطعنامه رأی ممتنع دادند و تنها ۱ رأی مخالف از سوی نمایندگان آفریقا به این قطعنامه داده شد.

کشورهای آفریقایی برای روس‌ها حائز اهمیتند و این امر به دلیل روابط خاص آن‌ها با مسکو است. گروه واگنر یکی از مهم‌ترین ابزارهای روسیه در آفریقا است. واگنر، شرکتی خصوصی نزدیک به کرملین است که به حدود نیمی از کشورهای آفریقایی جنگجو و یا نیروی انسانی می‌فرستد. واگنر دو شکست بزرگ و برجسته را در کارنامه خود دارد که عبارتند از؛ استقرار در موزامبیک برای مبارزه با گروه‌های افراطی مذهبی و دیگری در بحران لیبی و در حمایت از خلیفه حفتر در سال ۲۰۱۹.

با این وجود گروه واگنر در بحرانِ مالی یک موفقیت استراتژیک برای مسکو به ارمغان آورد. اهمیت پیروزی استراتژیک مسکو در مالی این بود که با تسلط افسران ارتش و اعزام جنگجویان واگنر به این کشور، رژیم جدید در باماکو یک گروه نظامی فرانسوی را که مسئول مبارزه با شورشیان بود، از مالی اخراج کرد و به این ترتیب یک جبهه غربی در آفریقا به دست مسکو افتاد. با این وجود انفجارهای متعدد در پایتخت مالی و همچنین اتهام‌های حقوق بشری که به این گروه نسبت داده می‌شود، موجب شده تا از این گروه به عنوان یک گروه موفق یاد نشود.

سودان کشور دیگری است که روسیه از طریق گروه واگنر در آنجا فعال است. سال گذشته کودتای نظامی در سودان فرآیند انتقال قدرت را با مشکل مواجه کرد و این آشفتگی موجب شد تا گروه واگنر به همراه چندین شرکت روس نقش عمده و مهمی را در سودان ایفا کنند. برخی گزارش‌ها نیز مؤید این است که گروه واگنر و شرکت‌های روس معادن طلای سودان را در کنترل خود دارند.

رژیم نظامی در خارطوم همچنین روابط نزدیکی با مسکو دارد و مقامات غربی در ماه‌های اخیر افزایش پروازهایی را که گمان می‌رود فلزات گرانبها را از سودان به روسیه منتقل می‌کنند، زیر نظر داشته‌اند. سودان همچنین قرارداد بزرگی را منعقد کرده است که یک بندر را در سواحل شرقی آفریقا برای ۲۵ سال در اختیار روسیه قرار می‌دهد.

یکی دیگر از مکان‌های کلیدی، جمهوری آفریقای مرکزی است، جایی که بیش از هزارجنگجوی واگنر به نمایندگی از یک دولت مرکزی ضعیف در ازای امتیازات مرتبط با معادن، یک سری حملات خونین را علیه شورشیان انجام داده‌اند. به گفته شاهدان، در ماه‌های اخیر، پیمانکاران نظامی روسیه حملات خشونت‌آمیزی به معادن طلا در شرق این کشور انجام داده‌اند که ظاهراً هدف آن غارت مقادیری طلا بوده است.

رویکرد آفریقایی‌ها درخصوص جنگ اوکراین موجب یأس و سرخوردگی مقامات غربی به ویژه آمریکایی‌ها و بریتانیایی‌ها شده است. حتی اوگاندا نیز که لاوروف آن را به عنوان آخرین ایستگاه برای فعال کردن دیپلماسی آفریقایی خود انتخاب کرد، با وجود روابط نزدیکی که با بریتانیا و ایالات متحده داشته، در حال حاضر با غرب دچار چالش و بحران است. علت این چالش به فشارهای غرب بر دولت اوگاندا تحت عنوان سرکوب مخالفان سیاسی و برای به رسمیت شناختن حقوق همجنس‌بازان است.

یووری موسوینی که از سال ۱۹۸۶ قدرت را در اوگاندا در دست دارد و مبالغ هنگفتی را تحت عنوان کمک از غرب دریافت می‌کند، غربی‌ها را به دخالت در امور داخلی کشورش متهم کرده است.

لاوروف پس از کامپالا به اتیوپی سفر می‌کند. آنچه که اتیوپی را برای کرملین جذاب کرده این است که در سال‌های اخیر پس از جنگ در استان شمالی تیگری روابط ابی احمد، نخست وزیر، با غرب نیز آسیب دیده است. در آدیس آبابا احتمالاً گفتگو بیشتر درباره پول و فناوری است تا کمک نظامی و امنیتی.

نشست بزرگ روسیه و آفریقا که سال ۲۰۱۹ در سوچی برگزار شد قرار است اواخر سال جاری میلادی، احتمالاً در پایتخت اتیوپی، مجدداً برگزار شود. روابط روسیه در سراسر این قاره از طریق سرمایه‌گذاری در معدن، وام‌های مالی و فروش تجهیزات کشاورزی یا فناوری هسته‌ای تقویت شده و روستوم، شرکت دولتی روسیه که با استفاده نظامی و غیرنظامی از انرژی هسته‌ای شناخته می‌شود، در سال‌های اخیر به دنبال توسعه در آفریقا بوده است. روسیه بزرگترین صادرکننده تسلیحات به کشورهای جنوب صحرای آفریقا در دوره‌ی چهار ساله‌ی ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۰ بوده است و تقریباً یک سوم کل واردات تسلیحات کشورهای جنوب صحرا را تامین کرده است.

 

حافظه تاریخی آفریقا برگ برنده روسیه در تقابل با غرب

یکی از علت‌های مساعدت‌های مسکو این است که در بسیاری از این کشورها همچنان احزابی در قدرت هستند که در طول مبارزات استعماری خود علیه استعمار و یا برتری سفید پوستان غربی توسط اتحاد جماهیر شوروی مورد حمایت قرار می‌گرفتند. این حافظه تاریخی برای کرملین یک برگ برنده محسوب می‌شود.

روسیه به قاره آفریقا به عنوان یک جبهه تقابل با غرب نگاه می‌کند و با توجه به اینکه آفریقا دارای معادن و منابع غنی خام است، روابط روسیه و کشورهای آفریقایی می‌تواند به میزان زیادی تحریم‌های غرب را علیه مسکو خنثی کند. بنابراین دیپلماسی آفریقایی مسکو با توجه به ظرفیت‌هایی که برای روسیه دارد می‌تواند به عنوان یکی از ارکان مواجهه روسیه با غرب در نظر گرفته شود.