با روی کار آمدن عمران خان در اوت سال گذشته در جریان پیروزی حزب حاکم تحریک انصاف در انتخابات پارلمانی پاکستان، گمانه‌زنی‌ها در مورد روابط اسلام‌آباد و برخی از کشورهایی که جایگاه ویژه‌ای در سیاست خارجی پاکستان در ادوار مختلف داشتند مورد توجه قرار گرفت؛ در این میان موضوع همکاری‌های اسلام‌آباد و ریاض بیش‌ازپیش در کانون توجهات قرار گرفت. در این راستا شاهد بودیم که نخست‌وزیر پاکستان در بیش از یک سال گذشته چندین نوبت به عربستان سفر کرد و یکی از عمده‌ترین هدف‌های این سفر نیز دریافت کمک‌های مالی از دولت ریاض بوده است. البته در دولت‌های مختلف پاکستان همین رویه حاکم بوده و عربستان سعودی بنا بر ملاحظات مختلف راهبردی، کمک‌های مالی قابل‌توجهی را در اختیار پاکستان قرار داده است. در دوره عمران خان نیز بر اساس آنچه در رسانه‌ها اعلام شد بیش از 12 میلیارد دلار کمک مصوب بوده که تاکنون ظاهراً حدود 3 میلیارد دلار آن در اختیار دولت اسلام‌آباد قرار گرفته است.

حمایت عربستان از گروه‌های افراطی و جریان‌های تندرو در منطقه ازجمله در پاکستان که در قالب حمایت از تشکل‌های مذهبی و مدارس دینی پیگیری می‌شود، یکی از عمده‌ترین اهدافی است که عربستان تلاش دارد تا از طریق ابزار کمک مالی به پاکستان آن را محقق کند.

درواقع عربستان تلاش دارد از این طریق رابطه خود را با مدارس دینی در پاکستان که عموماً مروج خشونت‌گرایی و تندروی دینی هستند حفظ کند. البته این مسئله از نگاه مردم و مجلس پاکستان دور نبوده و حتی موضوع مشارکت اسلام‌آباد در ائتلاف شکست‌خورده عربستان علیه مردم یمن نیز به‌رغم تمایل نسبی که در دولت پاکستان وجود داشت با مخالفت‌ جدی مجمع ملی و سنای این کشور روبرو شد.

البته پیش از عمران خان و در دوره نواز شریف نیز مطالبه مشارکت پاکستان در ائتلاف علیه یمن مطرح شد اما با پاسخ منفی این کشور مواجه شد.

از سوی دیگر یکی از چالش‌های عمده‌ای که از تابستان گذشته تا به امروز در روابط پاکستان با عربستان برجسته شده، انتقاد دولت اسلام‌آباد از بی‌عملی سازمان همکاری اسلامی است که دبیرخانه آن در عربستان قرار دارد. این انتقاد از سوی پاکستان مطرح است که دبیرخانه شورای همکاری باید نقش فعال‌تری را در قبال مسئله کشمیر ایفا کند. با توجه به اینکه در تابستان گذشته به دنبال تصمیم یک‌جانبه دولت هند، خودمختاری ویژه کشمیر لغو شد و اساساً حقوق مردم مسلمان کشمیر با تنگناهای بیشتری مواجه شد، دولت پاکستان انتظار داشت که مهم‌ترین تشکل جهان اسلام یعنی سازمان همکاری اسلامی نقش فعال‌تری را بر عهده بگیرد و حداقل اجلاس فوق‌العاده وزرای خارجه سازمان همکاری اسلامی را با هدف بررسی مسئله لغو خودمختاری کشمیر و صدور یک بیانیه علیه دولت هند را در دستور کار قرار دهد که به دلیل مناسبات بین دهلی‌نو و ریاض این اتفاق نیفتاد.

بعدازآن در اجلاسی که به میزبانی مالزی و با حضور هیئت‌هایی از کشورهای مختلف اسلامی به‌منظور بررسی موضوع کشمیر برگزار شد، نه‌تنها ریاض در این اجلاس‌ها حضور نیافت بلکه با فشارهای دولت عربستان، عمران خان نیز از حضور در این نشست‌ها خودداری کرد.

لذا مهم‌ترین اختلافی که امروز در پیش روی روابط عربستان و پاکستان قرار دارد اختلاف‌نظر دو کشور درباره موضوع کشمیر است. همچنان که اظهارات انتقادآمیز عمران خان درباره کشمیر در جریان سفر اخیر رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه به اسلام‌آباد با خشم شدید مقامات عربستان مواجه شد. به دنبال این سفر، بازداشت صدها نفر از کارگران پاکستان در شهرهای مختلف عربستان را شاهد بودیم که سبب شد تا عمران خان اعلام کند در اجلاس آتی که مالزی میزبان کشورهای اسلامی خواهد بود، شرکت خواهد کرد. شاید این نخستین بار است که نخست‌وزیر پاکستان در مقابل مداخلات عربستان در امور داخلی این کشور قاطعانه ایستاد و پاسخ روشنی به مقامات ریاض داد.

به نظر می‌رسد با توجه به اینکه کشمیر به‌عنوان یکی از خط قرمزهای اصلی دولت و مردم پاکستان مطرح است و اساساً عربستان نوعی سکوت تأمل‌برانگیز را در این راستا اتخاذ کرده، این مسئله به یکی از چالش‌های روابط دو کشور تبدیل شده است. در این رابطه هر کشوری که از راهبرد پاکستان در حمایت از حقوق مردم کشمیر وارد عمل شود موردتوجه سیاست خارجی اسلام‌آباد قرار خواهد گرفت. در این رهگذر باید به رویکردهای مقامات ارشد ترکیه و مالزی اشاره کرد که طی ماه‌های اخیر به‌طور صریح و آشکار از حقوق مردم کشمیر دفاع کردند که این رویکرد می‌تواند به نزدیکی روابط آنکارا و کوالالامپور با دولت اسلام‌آباد منجر شود. همچنان که اردوغان در سفر خود به اسلام‌آباد شدیدترین انتقادها را درباره وضعیت فعلی کشمیر مطرح کرد.

درنهایت با توجه به اینکه پاکستان یکی از کشورهای دریافت‌کننده کمک از بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای مانند آمریکا و عربستان است، ریاض تلاش می‌کند در چارچوب سیاست‌های مستقلی که پاکستان در تنظیم مناسباتش با کشورهای مختلف ازجمله ترکیه و مالزی اتخاذ کرده، با متوقف کردن کمک‌های مالی به پاکستان این کشور را با فشارهای بیشتری مواجه و آقای عمران خان و حزب حاکم تحریک انصاف را متقاعد کند که با رویکردهای منطقه‌ای عربستان همراهی بیشتری داشته باشند.