«ویلبر راس» وزیر بازرگانی آمریکا  11 خرداد با اعلام پایان معافیت‌های تعرفه‌ای اتحادیه اروپا گفت: از این پس فولاد و آلومینیوم وارداتی از کشورهای عضو اتحادیه اروپا مشمول تعرفه خواهند بود. این تصمیم شامل  اعمال 25 درصدی تعرفه بر  واردات فولاد  و 10 درصدی روی واردات آلومینیوم است.[1]

اعمال این قانون در حالیست که بیش از نیمی از واردات این محصولات از اروپا و کانادا، از متحدان اصلی آمریکا در ناتو است. اتحادیه اروپا این تعرفه‌ها را ناعادلانه خوانده و به نوعی آن را اعلام جنگ تجاری آمریکا دانسته است. باید توجه داشت که محور این اقدامات تکروانه دونالد ترامپ بیش از همه به شعار «اول آمریکا»ی او برمی‌گردد؛ ترامپ چه در زمان رقابت‌های انتخاباتی و چه پس از آن همیشه این شعار را مطرح کرده و این بدان معنا است که‌ وی منافع آمریکا را به همه چیز ترجیح می‌دهد و خیلی روشن و صریح نیز این موضوع را بیان می‌کند.

روز سیاه در تاریخ تجارت جهانی، تعبیری است که وزیر بازرگانی اتحادیه اروپا در خصوص اعمال تعرفه‌های جدید ایالات متحده بر واردات برخی فلزات مانند آلومینیوم و فولاد از اروپا، کانادا و مکزیک به کار برد. مسأله‌ای که واکنش‌های شدیدی را از سوی این کشورها موجب شد. وزیر تجارت انگلیس این تصمیم را احمقانه خواند، امانوئل مکرون، رئیس جمهوری فرانسه نیز از آن به اقدام اشتباهی نام برد که با واکنش مناسب و قاطع روبه رو خواهد شد و جاستین ترودو، نخست وزیر کانادا هم با لغو سفرش به ایالات متحده تعرفه‌هایی را به ارزش بیش از 16 میلیارد دلار بر روی واردات محصولات آمریکایی وضع کرد. این واکنش ها نشان از تشدید تقابل تجاری و اقتصادی دارد که شرکای ایالات متحده آن را واکنشی طبیعی به «ملی گرایی اقتصادی» ترامپ و شعار «نخست آمریکا» از سوی وی می‌دانند.[2]

در سال 2017، در کل یک میلیارد و 675 میلیون تن در جهان فولاد تولید شده که 31 درصد و رقمی معادل با 519 میلیون تن آن، به سایر کشورها صادر شده است. به گفته فدراسیون فولاد آلمان، 28 کشور اتحادیه اروپا تقریبا 21 درصد از واردات فولاد ایالات متحده را تشکیل می‌دهند. آمریکا بزرگ‌ترین واردکننده فولاد و آلومینیوم در جهان است و میزان وارداتش، چهار برابر صادرات این دو قلم به خارج است.  بیشتر این محصولات از کانادا، برزیل و مکزیک وارد می‌شود. روسیه، ترکیه و آلمان در رده‌های بعدی کشورهایی قرار دارند که به آمریکا فولاد و آلومینیوم صادر می‌کنند.

بنابر اعلام وزارت بازرگانی آمریکا، در  آغاز سال جدید میلادی  ارزش صادرات فولاد کانادا به آمریکا به حدود 469 میلیون دلار رسید. در عین حال اتحادیه اروپا دومین تولیدکننده فولاد در جهان پس از چین است. خروجی آن بیش از 177 میلیون تن فولاد در سال است که 11درصد از تولید ناخالص داخلی این اتحادیه را  تشکیل می‌دهد.

اتحادیه اروپا تصمیم داشت تا سال 2020 این سهم از تولید ناخالص داخلی مربوط به فولاد را تا20 درصد افزایش دهد. صنعت فولاد مشاغل زیادی در اروپا ایجاد کرده است. حدود 32 هزار نفر در انگلستان در صنعت فولاد مشغول به کار هستند که با تعرفه جدید تجاری ترامپ، آینده شغلی‌شان در معرض خطر قرارگرفته است. در آلمان نیز 85000 شغل در این زمینه وجود دارد. حجم کل تجارت اروپا و آمریکا طبق آخرین آمار بیش از یک تریلیون دلار است که میزان صادرات اروپا به آمریکا 593 میلیارد دلار و صادرات آمریکا به اروپا 501 میلیارد دلار است. یعنی تراز تجاری 92 میلیارد دلار به نفع اتحادیه اروپا بوده است‌. البته اکثر کارشناسان  بر این عقیده‌اند که تصمیم ترامپ مبنی بر تعیین تعرفه‌های جدید بر واردات فولاد و آلومینیوم از لحاظ منطق اقتصادی به کشور آمریکا ضرر خواهد زد و در واقع بیشتر یک باخت است تا برد برای این کشور، چرا که در رقابت‌های اقتصادی، غربی‌ها بر این اصول پایبند هستند که رقابت اصولا کارآیی را افزایش می‌دهد، ولی وقتی کشوری با افزایش تعرفه، رقابت را از میان می‌برد، مزیت نسبی را برای خود به نفع تاجر یا تولیدکننده داخلی کاهش می دهد و مانع از تجارت با کشورهای دیگر می‌شود. لذا با نگاه سرمایه‌داری، وقتی این کشورها با هم تجارت کنند همگی سود می‌برند، اما وقتی برای هم تعرفه بگذارند، همه ضرر خواهند کرد .

معاون کمیسیون اروپا با اشاره به تمایل هند، کشورهای حوزه خلیج فارس و همچنین چین برای گسترش مناسبات تجاری با اتحادیه اروپا گفت که این کشورها از سیاست‌های حمایت‌گرایانه دولت ترامپ در مناسبات بازرگانی دچار نگرانی شده و از این‌رو بیشتر به افزایش مناسبات تجاری با کشورهای اروپایی روی آورده‌اند. این موضع آمریکا منجر به اتحاد بیشتر دیگر کشورها علیه واشنگتن خواهد شد. به عنوان مثال چین و اروپا که پیش‌تر نیز همکاری‌هایی داشتند احتمالا از این پس این همکاری‌ها را افزایش خواهند داد. همچنانکه بر سر موضوع برجام نیز در حال همکاری هستند تا مواردی را که ایران درخواست کرده، بررسی کنند.

در این میان برخی رسانه‌های خارجی همچون بلومبرگ نیز این اقدام ترامپ را به منزله فشار بر اروپا باهدف تجدیدنظر آن‌ها در خصوص همکاری‌های برجامی با ایران توصیف کرده‌اند، اما در این رابطه باید درنظر داشت که در این طرح هدف آمریکا فقط اروپا نیست، بلکه مکزیک و کانادا نیز هدف گرفته شده‌اند. همچنین موضوع برجام ابعاد بسیار گسترده‌ای را شامل می‌شود و خیلی قابل مقایسه با این تصمیم اخیر ترامپ در مورد تعرفه فولاد و آلومینیوم نیست. با این همه رئیس‌جمهور آمریکا امیدوار است بتواند با تهدیدهای مختلف از جمله اعمال تعرفه بر واردات فلزات به عنوان یک اهرم فشار برای جلب همکاری کشورهای اروپایی در زمینه تحریم‌های ایران استفاده کند.

در نهایت این موضع‌گیری‌ها و تصمیم ترامپ برای اعمال تعرفه یا تحریم، کشورهای اروپایی و دیگر کشورهای درگیر را برای انجام اقداماتی علیه واشنگتن تحریک و جری‌تر می‌کند و طبیعی است که در چنین شرایط اروپا با چین همکاری‌های بیشتری خواهد داشت تا بتوانند با اقدامات آمریکا مقابله کنند. در این میان برجام نیز یکی از موضوعاتی است که اکنون بیشتر مورد توجه طرفین قرار می‌گیرد.


[1] http://fa.euronews.com/2018/05/31/us-trade-war-with-europe-tariffs-increace-eu-canada-mexico-steel-aluminium

[2] http://fa.euronews.com/2018/05/31/us-trade-war-with-europe-tariffs-increace-eu-canada-mexico-steel-aluminium