مونیکا شیفوتوکا در تحلیلی که در وب‌سایت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی منتشر شد، نوشت: بر اساس پیش‌بینی‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، ظرفیت عملیاتی هسته‌ای در سطح جهانی ممکن است تا سال ۲۰۵۰ در یک سناریوی محتمل بیش از دو برابر شود و به ۲.۶ برابر سطح سال ۲۰۲۴ برسد که بخشی از آن به دلیل استقرار راکتورهای کوچک مدولار (SMR) است.

در ادامه بررسی می‌کنیم که چرا انرژی هسته‌ای بخش مهمی از یک آینده‌ پایدار و امن از نظر انرژی است.

۱- انرژی هسته‌ای برق کم کربن را در مقیاسی بزرگ تولید می‌کند.

انرژی هسته‌ای در تمام طول چرخه عمر خود در میان پاک‌ترین منابع تأمین برق قرار دارد. در تحلیل‌های چرخه عمر، تمامی مراحل، از استخراج اورانیوم و تولید سوخت تا ساخت نیروگاه، بهره‌برداری و خروج از بهره‌برداری، در نظر گرفته شود. با احتساب تمام این مراحل، میزان کل انتشار گازهای گلخانه‌ای توسط انرژی هسته‌ای همچنان بسیار پایین و با انرژی بادی قابل‌قیاس و از انرژی خورشیدی کمتر است.

این به آن دلیل است که راکتورهای هسته‌ای در حین بهره‌برداری، برق را بدون انتشار دی‌اکسیدکربن تولید می‌کنند و پیشرفت‌های فناوری نیز به کاهش انتشار گازها در مراحل اولیه چرخه سوخت کمک می‌کنند. طراحی‌های جدید راکتورها از جمله راکتورهای کوچک مدولار برای تولید انرژی پاک انعطاف‌پذیر و قابل توزیع و به حداقل رساندن مجموع حجم انتشار گازهای گلخانه‌ای در حال توسعه هستند.

بر اساس سامانه اطلاعاتی راکتورهای برق آژانس بین‌المللی انرژی اتمی  (PRIS) تا تاریخ ۲۰ ژانویه ۲۰۲۶، تعداد ۴۱۵ راکتور در سراسر جهان در حال بهره‌برداری بوده‌اند که ۳۷۶ گیگاوات ظرفیت هسته‌ای را فراهم و برق کم‌کربن را برای صدها میلیون خانه تأمین می‌کنند.

۲- برق پایه قابل اطمینان برای پاسخگویی به نیازهای رو به رشد

نیروگاه‌های هسته‌ای می‌توانند یک منبع تأمین انرژی پایدار و قابل اطمینان باشند، زیرا تقریباً بدون وقفه با ظرفیت کامل کار می‌کنند. این در تضاد با منابع انرژی تجدیدپذیر متغیر مانند انرژی‌های خورشیدی و بادی است که خروجی آن‌ها به شرایط آب‌وهوایی بستگی دارد و معمولاً به پشتیبان یا ذخیره‌سازی نیاز دارند.

این قابل اطمینان بودن امری حیاتی است، زیرا:

–  تقاضای انرژی در سطح جهان همچنان در حال رشد است.

– انرژی هسته‌ای با تأمین انرژی ثابت، تعدیل نوسانات و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی پشتیبان در زمان‌های رکود انرژی بادی یا خورشیدی، مکمل انرژی‌های تجدیدپذیر است.

–  انرژی هسته‌ای به‌طور فزاینده‌ای به‌عنوان راه‌حلی برای تأمین تقاضای رو به رشد برق در مراکز داده مورد بررسی قرار می‌گیرند. در عین حال، هوش مصنوعی (AI) ابزار قدرتمندی برای بهینه‌سازی عملکرد راکتور، تسریع ساخت و بهبود بازده عملیاتی فراهم می‌کند که به انرژی هسته‌ای امکان می‌دهد ضمن حفظ استانداردهای ایمنی و امنیتی، به تمام پتانسیل خود دست یابد.

۳-شتاب برای افزایش تأمین مالی انرژی هسته‌ای

تلاش برای افزایش تأمین مالی انرژی هسته‌ای در حال رشد است. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در حال گسترش همکاری خود با طیفی از موسسات مالی بین‌المللی است تا از کشورها در اکتشاف و تأمین مالی انرژی هسته‌ای، از جمله نیروگاه‌های برق هسته‌ای (NPP) پشتیبانی کند. این مشارکت‌ها شامل تعامل با گروه بانک جهانی (WBG)، بانک توسعه آسیایی، بانک اروپایی بازسازی و توسعه و صندوق اوپک است.

در مجموع ۳۳ کشور اعلامیه سه‌برابری کردن انرژی هسته‌ای را تأیید کرده‌اند که نشان‌دهنده هدف جمعی برای سه‌برابر کردن ظرفیت انرژی هسته‌ای جهانی تا سال ۲۰۵۰ است. امضاکنندگان از گستره جغرافیایی وسیعی در سراسر قاره‌ها هستند و شامل کشورهای تازه‌وارد مانند السالوادور، غنا، جامائیکا، قزاقستان و رواندا می‌شود.

در کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل  (COP28)در دبی در سال ۲۰۲۳، انرژی هسته‌ای در «بررسی و ارزیابی جهانی» (Global Stocktake) گنجانده شد که تسریع در گسترش آن را علاوه بر دیگر منابع انرژی کم‌کربن خواستار شد.

دومین اجلاس انرژی هسته‌ای در تاریخ ۱۰ مارس به میزبانی دولت فرانسه در پاریس برگزار خواهد شد. این اجلاس پس از اولین اجلاس انرژی هسته‌ای در سال ۲۰۲۴ برگزار می‌شود که در آن رهبران جهان در بروکسل گرد هم آمدند تا بر نقش انرژی هسته‌ای در افزایش امنیت انرژی و تقویت توسعه اقتصادی تأکید کنند.

۴– انرژی هسته‌ای می‌تواند به کربن‌زدایی در بخش‌هایی کمک کند که در آن‌ها به سختی می‌توان تولید کربن را کاهش داد.

راکتورهای با دمای بالا، راکتورهای کوچک مدولار و سیستم‌های ترکیبی می‌توانند حرارت کم‌کربن را برای فرآیندهای صنعتی در بخش‌هایی مانند تولید فولاد، سیمان و مواد شیمیایی تولید کنند. حمل‌ونقل دریایی می‌تواند از طریق راکتورهای کوچک مدولار یا میکرو-راکتورها برای برق رسانی به بنادر و نیروی محرکه هسته‌ای کشتی‌ها انجام گیرد.

۵- تکامل فناوری و نوآوری

فناوری هسته‌ای همچنان در حال تکامل است تا برای نیازهای آینده مناسب‌تر شود. طراحی‌های جدید راکتورها حاشیه ایمنی بالاتر، راندمانی بهبودیافته و طول عمر عملیاتی طولانی‌تری را فراهم می‌کنند، در حالی که راکتورهای کوچک و سایر سیستم‌های پیشرفته، انعطاف‌پذیری بیشتری را در چگونگی و محل استقرار انرژی هسته‌ای فراهم می‌آورند.

راکتورهای کوچک مدولار طوری طراحی شده‌اند که زمان ساخت را کوتاه کنند، نیاز سرمایه اولیه را کاهش و قابلیت همراهی با بارشبکه را افزایش و به آن‌ها امکان ‌دهند مکمل منابع انرژی تجدیدپذیر متغیر مانند باد و خورشید باشند.

گداخت هسته‌ای  (فیوژن) نیز به‌عنوان یک منبع بالقوه انرژی پاک بلندمدت در حال پیشرفت است. چشم‌انداز جهانی گداخت ۲۰۲۵ آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نشان می‌دهد که گداخت اکنون به‌عنوان یک اولویت راهبرد ملی برای تحقیق و توسعه در حال ظهور است.

دومین نشست وزیران گروه جهانی انرژی گداخت آژانس در چنگدو، چین برگزار شد تا سیاست‌ها و اقدامات مربوط به گداخت که یک منبع بالقوه فراوان از انرژی پاک و قادر به پاسخگویی به نیازهای رو به رشد توسعه است، مورد بحث قرار گیرد.

• آژانس بین‌المللی انرژی اتمی چگونه از کشورها در گذار انرژی هسته‌ای پشتیبانی می‌کند؟

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی با ارائه  داده، تحلیل و دانش درباره نحوه کمک انرژی هسته‌ای به کربن‌زدایی و اقدامات اقلیمی، از کشورهای دنبال‌کننده برنامه‌های برق هسته‌ای پشتیبانی می‌کند. آژانس از طریق فعالیت‌های خود، به ایجاد مهارت‌ها، تشویق به نوآوری و تقویت ظرفیت کشورها برای برنامه‌ریزی و مدیریت سیستم‌های انرژی‌ کمک می‌کند. این تلاش‌ها به کشورها کمک می‌کند تا نیازهای رو به رشد انرژی را برآورده کنند، امنیت انرژی را بهبود بخشند و اثرات زیست‌محیطی از جمله موارد مرتبط با تغییرات زیست‌محیطی را کاهش دهند.