شورای راهبردی آنلاین-رصد: در سالهای قبل از جنگ داخلی سوریه، آنکارا و دمشق از سطح بیسابقهای از همکاری سیاسی و اقتصادی بهره میبردند. صادرات ترکیه به سوریه در اوج خود به نزدیک ۱.۷ میلیارد دلار رسید. با شروع جنگ سوریه در سال ۲۰۱۱ این دستاوردها نابود شد، اما ترکیه به تدریج جایگاه تجاری خود را احیا کرد؛ به طوری که صادراتش به این کشور در سال ۲۰۲۳ به ۲ میلیارد دلار رسید.
عمر اوزکیزیلجیک و لونت کمال در یادداشتی مشترک که در وب سایت اندیشکده «شورای آتلانتیک» منتشر شد، نوشتند: حالا پس از سقوط بشار اسد، ترکیه شاهد گشایشی برای ارتقای روابط اقتصادی با سوریه به سطحی بالاتر از دوران قبل از جنگ است. این موضوع برای ترکیه، صرفاً محدود به تجارت نیست بلکه شامل بهرهگیری از یکپارچگی اقتصادی برای پیشبرد بازسازی، ترویج همکاری منطقهای و فراهم کردن شرایط بازگشت پناهندگان است؛ ضمن اینکه اطمینان حاصل میکند که سوریه برای این کشور پلی به سوی جهان عرب باشد. از سوی دیگر، احمد الشرع، رئیسجمهور سوریه در نشست مشترک دمشق بر اهمیت راهبردی مسیر تجاری و تأمین کالا از طریق ترکیه-سوریه-اردن تأکید کرد. افتتاح این مسیر میتواند جریان تجارت شمال-جنوب را که به دلیل جنگ داخلی سوریه و مبارزه با داعش در عراق برای مدت طولانی مختل شده بود، احیا کند. سوریه می تواند با ایفای نقش ترانزیتی بار دیگر به یک مرکز تجاری پر رفتوآمد تبدیل شود.
منطق اقتصادی ترکیه در سوریه
در سال ۲۰۱۰، ترکیه از روابط سیاسی و اقتصادی قوی با سوریه برخوردار بود. با این حال، وقوع جنگ باعث سقوط صادرات شد. با گذشت زمان، آنکارا موفق شد تجارت را عمدتاً در مناطق تحت کنترل مخالفان و تحت حمایت ترکیه، احیا کند.
چشماندازهای آنکارا برای سرمایهگذاری و توافقات جدید اقتصادی جذاب در سوریه، به ویژه در زمینه بازسازی، قابل توجه است. با این حال، دمشق فاقد سرمایه مالی برای تأمین مالی پروژههای بزرگ است و ترکیه با توجه به محدودیتهای اقتصادی داخلی، ظرفیت محدودی برای ارائه اعتبار یا بودجه دارد. آنکارا با درک این واقعیت، به دنبال افزایش همکاری با شرکای عربی و اروپایی است.
این منطق اقتصادی همسو با دیدگاه ژئوپلیتیک آنکارا برای سوریه است. هدف ترکیه این است که دمشق به عنوان پلی به سوی جهان عرب عمل کند و به یک منطقه همکاری تبدیل شود. در نهایت، ترکیه سرمایهگذاری اقتصادی را ابزاری قدرتمند برای تثبیت مرحله گذار سوریه و تسریع بازگشت پناهندگان میبیند.
ردپای اقتصادی ترکیه در سوریه
ترکیه پس از لغو تحریمها علیه سوریه در ماه مه ۲۰۲۵، به سرعت نفوذ اقتصادی خود را گسترش داد. این گسترش در افزایش تجارت دوجانبه، پروژههای راهبردی بازسازی و سرمایهگذاریهای مشترک در مقیاس بزرگ با شرکای قطری و آمریکایی مشهود است. تجارت دوجانبه سوریه و ترکیه در هفت ماه اول سال ۲۰۲۵ به ۱.۹ میلیارد دلار رسید. صادرات ترکیه با ۵۴ درصد افزایش نسبت به سال قبل به ۲.۲ میلیارد دلار افزایش یافت.
ترکیه و شرکای عربی منطقهای متعهد شدهاند که برای توسعه زیرساخت در سوریه با تأکید ویژه بر بخشهای انرژی و حمل و نقل، در مجموع ۱۴ میلیارد دلار اختصاص دهند. در اوت ۲۰۲۵، خط لوله گاز طبیعی کیلیس-حلب کار خود را آغاز کرد و گاز آذربایجان را به سوریه هدایت کرد. به علاوه، ترکیه متعهد شده است که 900 مگاوات برق را تا سال ۲۰۲۶ تأمین کند. در همین حال، یک گروه تحت رهبری قطر که شامل شرکتهای ترکیه است، ۴ میلیارد دلار را برای بازسازی فرودگاه بینالمللی دمشق متقبل شده است. ترکیه و سوریه در اوت ۲۰۲۵ کمیته مشترک اقتصادی و تجاری را همراه با چندین تفاهمنامه همکاری راهاندازی کردند. مذاکراتی نیز میان دو طرف درباره یک توافقنامه مشارکت اقتصادی جامع در جریان است. شرکتهای ترکیهای به بازار ۴۰۰ میلیارد دلاری بازسازی چشم دارند. سوریه یک بازار دستنخورده و قابل دسترس برای بخش خصوصی ترکیه است و مجاورت جغرافیایی، و پیوندهای تاریخی، مزیتی راهبردی را برای ترکیه فراهم میکند.
مشارکت ترکیه با قطر و آمریکا در سوریه
اتحاد بین ترکیه و قطر در فرآیند بازسازی سوریه نقشی محوری ایفا کرده است. توافقنامه تجارت آزاد بین ترکیه و قطر در آغاز ماه اوت به اجرا درآمد که نشاندهنده پیشرفت همکاری میان دو کشور در پروژههای مشترک در سوریه است. کنسرسیوم ترکیه-قطر، به همراه شرکای عربی منطقهای خود، ۱۴ میلیارد دلار را برای توسعه شهری و تأمین مالی 200 هزار شغل متعهد شده است، و سرمایهگذاریهای مشترک حوزههای تولید برق، املاک و مستغلات و زیرساخت را در بر میگیرند. شرکتهای کوچکتر قطری شروع به ایجاد پایگاههای لجستیک در جنوب ترکیه کردهاند و سرمایهگذاریهای تجاری خود را به ویژه در حلب و حومه آن افزایش دادند.
مسئلهای که باید به طور جداگانه به آن پرداخته شود، همکاری ترکیه و آمریکا در سوریه است که توسط شرکای عربی منطقهای تسهیل میشود. همکاری ترکیه و آمریکا بر حوزههای انرژی و امنیت متمرکز است.
مسیر پیش رو
هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، در چهارمین اجلاس دیپلماسی آنتالیا در آوریل ۲۰۲۵ تأکید کرد که ترکیه به دنبال «ایجاد صلح و ثبات بر اساس درک برد-برد و اصل مالکیت منطقهای» است. این دیدگاه درباره مالکیت منطقهای بازتابی ازرویکرد گستردهتر واشنگتن مبنی بر تشویق شرکا به پذیرش مسئولیت بیشتر است؛ سیاستی که در دوران ریاست جمهوری دونالد ترامپ دنبال و توسط چندین دولت در خلیج(فارس) نیز تکرار شده است.
در حالی که عربستان و امارات هنوز سرمایهگذاری مشترک اقتصادی با ترکیه در سوریه نداشتهاند، اما هر دو در حال گسترش سرمایهگذاریهای خود در این کشور هستند تا به اهدافی مشابه اهداف آنکارا دست یابند.
همگرایی راهبردهای اقتصادی ترکیه و کشورهای خلیج فارس در سوریه فرصتی را برای واشنگتن فراهم میکند: این امر بازیگران منطقهای را برای رسیدن به اهداف مشترک گرد هم میآورد، مسئولیت آمریکا را کاهش میدهد، و بر اهمیت حمایت و تشویق به ادامه مشارکت منطقهای در سوریه توسط دولت ترامپ تاکید میکند.
0 Comments