ری تکیه، کارشناس شورای روابط خارجی آمریکا در یادداشتی که وب سایت این اندیشکده منتشر کرد، با اشاره به انفجار اخیر در تاسیسات هسته‌ای نطنز نوشت: این حادثه چقدر به برنامه هسته‌ای ایران خسارت زد؟ برآوردها نشان می‌دهد که این انفجار توان ایران برای راه‌اندازی هزاران سانتریفیوژ پیشرفته نصب شده را تا دو سال به تاخیر می‌اندازد. نطنز مرکز اصلی تولید انبوه سانتریفیوژهای مختلف ایران است، اما تنها مرکز ساخت سانتریفیوژهای پیشرفته نیست. پیشرفته‌ترین مدل با نام IR-8 در مرکز کالای الکتریک در تهران طراحی می‌شود.

با وجود تاخیرهایی که چنین حوادثی به بار می‌آورند، این برنامه به پیشروی ادامه خواهد داد، اما فعلا با سرعتی کمتر. در عین حال ایران احتمالا تمهیدات بیشتری برای حفاظت از تاسیساتش به کار خواهد بست.

 

ایران فعالیت‌های هسته‌ای را بعد از خروج آمریکا از توافق هسته‌ای موسوم به برجام از سرگرفته است. آیا برجام عملا مرده است؟

از وقتی که آمریکا در مه 2018 برجام را ترک کرد، ایران مفاد متعددی از آن را زیر پاگذاشت. غنی‌سازی را بالاتر از سطح تعیین شده انجام داد، از انتقال اورانیوم غنی شده به خارج از کشور خودداری کرد، تحقیق و توسعه درباره سانتریفیوژهای پیشرفته را سرعت بخشید و آژانس را از دسترسی به دو تاسیسات محروم کرد. با این حال برجام هنوز کاملا نمرده است.

ظاهرا تا این لحظه ایران و دیگر اعضای برجام از جمله چین، فرانسه، آلمان، روسیه و انگلیس می‌خواهند این توافق را زنده نگهدارند. آن‌ها این توافق را به عنوان یک چارچوب اساسی کنترل تسلیحات در نظر می‌گیرند و همچنین امیدوارند که اگر جو بایدن به عنوان رئیس جمهور آمریکا انتخاب شود و طبق وعده‌اش به برجام برگردد، ایران نیز به پایبندی به آن برخواهد گشت. با این همه احیای این توافق دشوار خواهد بود؛ ایران تأکید دارد که درباره هیچ وجهی از این توافق دوباره مذاکره نخواهد کرد، زیرا آمریکا طرف متخلفی است که توافق را ترک و سپس ایران را تحریم کرده است. دولت دونالد ترامپ این توافق را به این دلیل ترک کرد که معتقد بود به رفتارهای ایران مانند حمایت از دولت سوریه و حوثی‌ها پاداش می‌دهد.

 

چین در آستانه امضای توافقات انرژی با ایران است که دو کشور را از نظر اقتصادی به هم نزدیک‌تر می‌کند. این به چه معناست؟

این توافق بر اساس پیش نویس 18 صفحه‌ای آن که به بیرون درز کرده و به سند شراکت جامع 25 ساله ایران-چین معروف است، مستلزم سطوح بالای همکاری میان دو کشور است. ایران متعهد می‌شود نفت خام را با قیمتی مورد توافق دو طرف در اختیار چین قرار دهد و امکان فروش با نرخ تخفیف را باز می‌گذارد. به علاوه چین به بازیگری مهم در توسعه تاسیسات نفت، گاز طبیعی و پتروشیمی ایران تبدیل می‌شود. همچنین در بسیاری از حوزه‌های اقتصاد ایران مانند کشاورزی، بانکداری، زیرساخت و ارتباطات از راه دور فعال خواهد بود. این پیش نویس همچنین روابط نظامی نزدیک‌تر را خواستار است. اگر این توافق نهایی شود به شکلی بی‌سابقه ایران را به یک قدرت خارجی متعهد خواهد کرد.

مهم است که یادآوری شود این یک پیش نویس آرمانی است، اما اگر به ثمر بنشیند نشان خواهد داد که دولت ایران اهداف بلند مدت برای جوان‌سازی اقتصاد ایران با تکیه بر سرمایه‌گذاری و تجارت غربی را کنار گذاشته است. با این حال تصور گره خوردن به یک قدرت واحد برای دوره زمانی دراز مدت به مذاق بسیاری در ایران سازگار نیست.