مارتین شولبرن در مطلبی که موسسه آلمانی برای امور بین‌المللی و امنیتی آن را منتشر ساخت، نوشت: امنیت سایبری به مسئله کلیدی و مهم برای اروپا در عصر جهان دیجیتال تبدیل شده است. سیاست سایبری اتحادیه اروپا، استقلال دیجیتالی را با وابستگی متقابل راهبردی تلفیق می‌کند، ولی قانون امنیت سایبری اتحادیه اروپا می‌تواند به دروازه‌ای برای مسیر سوم اتحادیه اروپا در فضای سایبر تبدیل شود.

تهدیدهای سایبری عمدتاً ناشی از وجود نظام‌های متفاوتی از کشورها در جهان است. فهم متفاوت از امنیت سایبری و امنیت اطلاعات بین کشورهای غربی و روسیه و چین، حوزه اصلی درگیری در سیاست بین‌الملل است. پس از ده سال مذاکرات ناموفق بین چین و آمریکا، حصول موافقت‌نامه پیرامون مقررات و استانداردهای جهانی در بخش فضای سایبری دور از دسترس است.

اتحادیه اروپا تلاش می‌کند راه سومی به دست آورد تا رقابت بین آمریکا از یک‌سو و چین و روسیه در سوی دیگر را دور بزند. چنین رقابتی، در مباحث مربوط به نسل پنجم تلفن همراه آشکار شده است. کمیسیون اروپا مایل است به کمپانی چینی (هوآوی) اجازه مشروط دهد که در ایجاد زیرساخت برای نسل پنجم تلفن همراه مشارکت داشته باشد.

 

امنیت سایبری در کانون درگیری جهانی

درگیری‌های کنونی بین آمریکا، چین و اتحادیه اروپا فراتر از مسائل مربوط به سیاست تجارت و سرمایه‌گذاری است. این درگیری‌ها بسیار بحث‌برانگیز و منازعه آمیز هستند، چراکه فناوری‌های دیجیتال، زیرساخت ارتباطاتی جوامع اطلاعاتی بسیار پیشرفته را تشکیل می‌دهند. کسانی که نرم‌افزار و سخت‌افزار را در کنترل خوددارند، تعیین می‌کنند که چه نوع نوآوری و الگوهای تجاری میسر و ممکن است و چه کسی دسترسی به اطلاعات دارد. همکاری فزاینده‌ای بین کمپانی‌های فناوری خصوصی و نهادهایی وجود دارد که وظایف دولت‌ها همچون حفاظت از زیرساخت دیجیتالی مهم را انجام می‌دهند.

 

تعارض ارزش‌ها

از زمان افشاگری‌های اسنودن و استفاده از فناوری‌های دیجیتالی برای نظارت دولت، این آرزو که اینترنت آزادی و حقوق بشر را در همه‌جا گسترش خواهد داد دیگر ممکن نیست. اینترنت امروزی فضایی است که در آن تعارض ارزش‌ها مشاهده می‌شود. فناوری شبکه زیرساخت و اپلیکیشن‌های مربوطه ابزارهای عاری از ارزش نیستند و بر اقدامات و تصمیمات تأثیرگذار هستند.

بسیاری از کارشناسان یکپارچگی بازارهای دیجیتالی را فرصتی برای بهبود رفاه نمی‌دانند، بلکه خطری برای تعیین سرنوشت خود و امنیت عمومی تلقی می‌کنند.

 

درگیری در امنیت سایبری

حملات و دفاع سایبری به‌طورجدی استقلال دولت‌ها را به چالش کشیده است. درحالی‌که پیچیدگی وابستگی متقابل سامانه‌های دیجیتال به‌سرعت افزایش یافته است، کیفیت امنیت سخت‌افزار و نرم‌افزار مورداستفاده این سامانه‌ها، کمتر توسعه‌یافته و فاقد منابع انسانی لازم برای ایجاد امنیت برای آن‌ها است.

حملات مختلف و متعددی در فضای سایبر صورت می‌گیرد. استفاده جنایی از آسیب‌پذیری‌هایی همچون باج‌افزار برای باج گرفتن از کمپانی‌ها و حملات سایبری به دولت‌ها برای کسب اطلاعات یا ایجاد خرابی یا بخشی از جنگ ترکیبی، افزایش یافته است.

در پنج دور از مذاکرات در سطح سازمان ملل متحد، یک گروه از کارشناسان دولتی بر سر محکومیت بین‌المللی یا ایجاد محدودیت‌ها علیه حملات سایبری و تشکیل سازمان دفاع سایبری در چارچوب حقوق بین‌الملل به نتیجه‌ای نرسیده است. انتظار نمی‌رود پیشرفتی در دور ششم این مذاکرات حاصل شود.

 

جنگ تجاری

اختلافات تجاری بین آمریکا و چین به‌طور اساسی با توسعه بازارهای کالا و خدمات با تأکید بیشتر بر محصولات و خدمات دیجیتالی گره خورده است. تغییر و تحول دیجیتالی در بازارهای جهانی نه‌تنها وابستگی متقابل اقتصادی فزاینده‌ای را به همراه داشته، بلکه به‌طور فزاینده توانایی هر یک از کشورها برای کنترل بر آن‌ها را کاهش داده است.

البته سامانه‌های دیجیتال همچون فناوری شبکه نسل پنجم تلفن همراه می‌تواند ثابت کند که تقریباً فناوری غیرقابل‌کنترل است. این فناوری وارد زیرساخت‌هایی می‌شود که دولت‌ها طی چند دهه آن‌ها را ایجاد کرده‌اند و این زیرساخت‌ها با ورود فناوری یادشده، تحت کنترل شرکت متعلق به کشور دیگری درخواهند آمد.

 

اتحادیه اروپا به‌عنوان نهاد نظارتی

اتحادیه اروپا به‌عنوان یک‌نهاد و قدرت تنظیم‌گر و نظارتی در جهان مجازیِ بدون مرز که مستعد درگیری و تعارض است، خود را متعهد به مسیر خاص و ویژه‌ای ساخته است که به‌طور اساسی متفاوت از مسیر مقررات لیبرال دره سیلیکون و مدل چینی است.

قدرت تنظیمی و نظارتی اتحادیه اروپا مبتنی بر معاهدات اروپایی و بر این فرض استوار است که آزادی فردی و مسئولیت اجتماعی به یک اندازه اهمیت دارند.

در سال‌های اخیر شورای اروپا، پارلمان اروپا و کمیسیون اروپا مجموعه اصولی را تنظیم کرده‌اند که بازتاب ایده جامعه دیجیتالی مبتنی بر منافع فردی و مصالح مشترک است.

اقدامات نظارتی و تنظیمی تأثیر تعیین‌کننده بر برقراری توازن بین فرصت‌ها و خطرهای فناوری با نظر داشت منافع کمپانی‌ها، مصرف‌کنندگان، دولت و جامعه مدنی دارد.

 

چگونه استراتژی برای مسیر سوم طراحی می‌شود؟

بازارهای دیجیتال در هم ادغام می‌شوند و انواع مختلف مدل‌های نظارتی در سطح جهان ظهور کرده‌اند. مدل جوامع باز و لیبرال غرب به‌طور فزاینده با مدل چینی که شبیه مدل مورداستفاده در روسیه و کشورهای عربی است، سازگار شده ‌است.

برخی از کشورهای عضو اتحادیه اروپا توسعه مسیر لیبرال را پی گرفته‌اند. با توجه به تعارض‌هایی که پیش‌تر اشاره شده، سؤالات مهم این است: مناسب‌ترین موضع برای برخورد با فضای سایبر در دیگر مناطق جهان کدام است؟ آیا اروپا باید به سیاست مستمر استقلال دیجیتالی در این موضوع پایبند باشد؟ آیا اروپا باید سیاست سایبری اتحادیه اروپاخاص خود را توسعه دهد که همراه با گوگل خودش، واتس‌اَپ خودش باشد؟ پیامدهای بلندمدت برخورداری از استقلال راهبردی در فضای دیجیتال ممکن است هم از حیث نوآوری و هم از منظر سیاست امنیتی مملو از ریسک باشد.

 

استقلال دیجیتالی

واژه استقلال دیجیتالی اشاره به توانایی کشور مشمول حقوق بین‌الملل برای نظارت و وضع مقررات در فضای سایبر دارد. اِعمال استقلال دیجیتالی باید ظرفیت اقتصاد اروپایی و مهم‌تر از آن سیاست نوآوری را گسترش دهد، به‌گونه‌ای که بتواند راه‌حل‌های مناسب ارائه نماید. نکات مهم در این زمینه عبارتند از:

1) حفظ و تقویت رقابت جهانی

2) مقررات مربوط به رقابت که حتی‌المقدور عادلانه باشد

3) سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های دیجیتالی

حرکت به سمت استقلال دیجیتالی می‌تواند تهدیدی مبنی بر احیای الگوهای قدیمی تقابل باشد، چراکه این مفهوم بر پایه مقابله با ریسک، دفاع سرزمینی و حمایت‌گرایی استوار است.