امین باقری در مطلبی که موسسه امور بین‌الملل استرالیا آن را منتشر کرد، نوشت: تحولات امنیتی و نظامی در خاورمیانه طی چند ماه گذشته رهبران عربستان سعودی را مأیوس ساخته است. تحولات یادشده شامل تضعیف عربستان در سوریه، حملات موشکی به تأسیسات آرامکو و فقدان حمایت آمریکا از متحدانش در این منطقه است.

واقعیات جدید سیاست خارجی آمریکا این ایده را رد کرده است که آمریکا از متحدان خود در مواقع حساس و حیاتی حمایت می‌کند و مسکو از این فرصت به نفع خود استفاده کرده است.

در حقیقت با توجه به اینکه نفوذ منطقه‌ای آمریکا کاهش یافته، سیاست خارجی روسیه در خاورمیانه فعال شده است. وضعیت در خاورمیانه بهتر از این نمی‌توانست برای روسیه باشد. به‌موازات اینکه آمریکا تسلط خود را بر منطقه خاورمیانه به‌واسطه وضع تحریم علیه ایران، اشغال عراق و سیاست اشتباه در سوریه و عقب‌نشینی تقریباً کامل از این کشور از دست داده است، روسیه از این فرصت بهره گرفته و موقعیت و جایگاهی در این منطقه به دست آورده است.

آیا روسیه نقش جدید در خاورمیانه به دست آورده است؟

بعد از پنج سال حکام عربستان سعودی به ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه خوش‌آمد گفتند. پادشاه عربستان منتظر سفر رئیس‌جمهور روسیه به ریاض بود. سفر پوتین دو سال بعد از سفر پادشاه عربستان سعودی به مسکو انجام گرفت.

در جریان سفر پوتین به ریاض، طرفین بر سر میلیاردها دلار سرمایه‌گذاری و مراودات تجاری توافق کردند که شامل مسائل فرهنگی تا فناوری پیشرفته و فضایی بود.

بر اساس اعلام وزارت نفت عربستان سعودی و به گفته سخنگوی ریاست جمهوری روسیه، طرفین پیرامون همکاری فنی و نظامی نیز گفتگو کرده‌اند. گزارش‌هایی وجود داشته دال بر اینکه روسیه علاقه‌مند به فروش سامانه دفاعی اس-400 به عربستان سعودی است، اما به نظر می‌رسد ریاض نهایتاً تصمیم گرفته نیازمندی‌های دفاع موشکی و هوایی خود را از آمریکا تهیه کند.

برخی از کارشناسان در روسیه بر این باور هستند که سفر پوتین به عربستان سعودی و امارات نشان می‌دهد نقش آمریکا در خاورمیانه کم‌رنگ شده است.

خاورمیانه هرگز در وضعیتی قرار نداشته است که بسیاری آن را خروج آمریکا قلمداد کنند. آن‌ها به حمایت آمریکا از کردها در شمال سوریه در برابر حملات ترکیه و ناکامی سامانه دفاعی واشنگتن در برابر حملات به تأسیسات نفتی آرامکو اشاره می‌کنند. با ناکامی جدی برای انعقاد قرارداد برای فروش سامانه دفاع موشکی اس-400 به عربستان سعودی، صحبت کردن از جایگزین شدن روسیه به‌جای آمریکا به‌عنوان دوست امارات و عربستان سعودی قدری اغراق‌آمیز است.

درمجموع روسیه به‌عنوان یک قدرت در خاورمیانه آماده پر کردن خلأ ناشی از کاهش تدریجی حضور آمریکا در منطقه است. خلیج‌فارس صحنه قدرت احیاشده پوتین است. روسیه نشان داده است که تلاش می‌کند به جایگاه و نفوذ قبلی خود در این منطقه برگردد. منطقه خلیج‌فارس مملو از فرصت‌ها برای این کشور است.

جای تعجب ندارد در دهه گذشته خاورمیانه و تحولات آن در دستان آمریکا و اروپا و ائتلاف گسترده قرار داشته که میدان را برای فعالیت روسیه تنگ کرده بود؛ اما در حال حاضر، روسیه سیاست خارجی متفاوتی اتخاذ کرده است که تهاجمی و توسعه‌طلبانه است. سفر پوتین به عربستان سعودی و امارات با هدف میانجی‌گری بین تهران و ریاض انجام گرفت، اما هدف و انگیزه مهم‌تر ایفای نقشی فعال در خاورمیانه و جهان عرب بود.

روسیه جدید به رهبری پوتین تلاش می‌کند به برخی کشورهای عربی خلیج‌فارس نزدیک شود که زمانی حیات خلوت آمریکا بودند. با توجه به اینکه روسیه روابط نزدیکی با کشورهای قدرتمند منطقه مثل ایران، ترکیه و عربستان سعودی دارد، کرملین در تلاش است تا نقش میانجی را در این منطقه ایفا کند و همچنین به غرب گوشزد کند که روسیه به‌عنوان یک ابرقدرت بار دیگر به منطقه بازگشته است. بعلاوه، بدون کمک روسیه مشکلات عمده جهانی حل‌وفصل نخواهد شد.