مرکز پژوهش‌های علمی و مطالعاتی استراتژیک خاورمیانه

ارتش مشترک عربی، افسانه یا واقعیت؟ نگاهی به احداث پایگاه نظامی ترکیه در قطر و نظم امنیتی خلیج فارس، و پس لرزه های برجام، تحول مهم سیاسی در لبنان از مهم‌ترین  مطالب تحلیلی این مرکز پژوهشی هستند.

ارتش مشترک عربی، افسانه یا واقعیت؟ 

جواد حیران نیا، تحلیلگر در مقاله ای با عنوان احداث پایگاه نظامی ترکیه در قطر و نظم امنیتی خلیج فارس نوشته است: آنکارا قرار است یک پایگاه دائمی نظامی چند منظوره هوایی و دریایی در قطر احداث کند. بر این اساس ترکیه نیز در کنار آمریکا در این کشور کوچک حوزه خلیج فارس صاحب یک پایگاه نظامی خواهد شد. بدین ترتیب ترکیه نیز در شمار کشورهایی قرار می گیرد که مستقیماً وارد ساز و کارهای امنیتی منطقه خلیج فارس می شود. اما اقداماتی چون احداث پایگاه نظامی ترکیه در قطر نمی تواند نظم و ساختاری فراگیر و جامع را برای منطقه به ارمغان آورد. اما این اقدام بسته به برخی شرایط نیز نمی تواند در تضاد با منافع ایران تلقی شود.

این تحلیل افزوده است: با این وجود در حال حاضر علاوه بر پایگاه نظامی دائم بریتانیا در بحرین و البته پایگاه نظامی آمریکا در این کشور و پایگاه نظامی فرانسه در امارات متحده عربی، ترکیه نیز در کنار آمریکا در قطر پایگاه نظامی خواهد داشت. این پایگاه زمینه دسترسی و پشتیبانی نیروهای ترکیه را در عملیات‌های آتی احتمالی این کشور در دریای سرخ، شمال آفریقا و خلیج فارس فراهم خواهد کرد و برای اولین بار بعد از سال 1950 میلادی ناوگان دریایی ترکیه به اقیانوس آرام دسترسی خواهد داشت.

به نوشته این تحلیلگر، مطمئناً حضور مستقیم نظامی ترکیه در ساز و کارهای امنیتی خلیج فارس با مجوز آمریکا و ناتو صورت گرفته است. اگرچه آمریکا و ناتو حاضر نیستند با کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس سطح همکاری نظامی را به پیمان امنیت جمعی ارتقا دهند اما وجود توافقنامه های دو جانبه چه از سوی آمریکا و چه از سوی متحدان این کشور با اعضای شورای همکاری خلیج فارس می تواند منافع آنها را به همراه داشته باشد.  قطر همواره مخالف ایفای نقش عربستان در قالب برادر بزرگتر برای کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس است. بر این اساس قطر همواره سعی کرده نقشی فراتر از نقش تعریف شده در قالب ساز و کارهای امنیتی شورای همکاری خلیج فارس را برای خود تعریف کند. ایجاد پایگاه نظامی دائمی بریتانیا در بحرین، ایجاد پایگاه نظامی فرانسه در امارات متحده عربی و احداث پایگاه نظامی ترکیه در قطر بخشی از ایفای نقش متحدان آمریکا در تأمین امنیت منطقه خلیج فارس در دوران کنونی است.

ارتش مشترک عربی، افسانه یا واقعیت؟

جواد حیران نیا در مقاله دیگری نوشته است: حوادث اخیر خاورمیانه بار دیگر موضوع امکان تشکیل یک ارتش مشترک عربی با توجه به صف بندیهای جدید سیاسی را مطرح کرده است. این وضعیت نشان از تلاش برخی کشورها چون عربستان برای تشدید تقابل مذهبی و ایجاد بلوک هایی برای مقابله با ایران است. در ائتلاف اسلامی مقابله با تروریسم اعلام شده از سوی عربستان نیز شاهد هستیم که این کشور در تلاش است تا بلوک بندی‌هایی را با محوریت مذهب تسنن برای مقابله با ایران شکل دهد.

وی افزوده است: پیش از اعلام ائتلاف ضدتروریسم از سوی عربستان نیز شاهد طرح ارتش مشترک عربی در اتحادیه عرب بودیم. در واقع مصر و عربستان از رهگذر تشکیل چنین ارتشی در تلاش هستند تا منافع منطقه ای خود را دنبال کنند. در واقع در صورت تحقق، تشکیل ارتش مشترک عربی به معنای این است که رژیمی امنیتی توسط اعضای اتحادیه عرب شکل خواهد گرفت و نشان از همگرایی در خصوص مسائل امنیتی و نظامی در بالاترین سطح کارکردی خود است. اما تشکیل این ارتش چقدر امکان پذیر است؟ در خصوص ایده تشکیل ارتش مشترک عربی به عنوان بازوی نظامی مجموعه امنیتی اتحادیه عرب، باید توجه داشت که صورت بندی های ساده مذهبی و قومی موجود در خاورمیانه را مبنای وجود وابستگی متقابل امنیتی فرض کردن ممکن است اغوا کننده باشد. رقابت بین این هویتها و تاکید کشورها بر هر یک از آنها مجموعه جالبی از همکاری، تقابل و تضاد را به وجود آورده است. بر این اساس تحقق جوامع امنیتی بر اساس آنچه مورد توجه «کارل دویچ» نظریه پرداز ارتباطات است در این منطقه سخت و دشوار است. در حالی که ناسیونالیسم یک ویژگی و دلیل برای شکل گیری جوامع امنیتی در غرب به شمار می‌رود این مؤلفه در بقیه نقاط جهان به عنوان یک عامل بازدارنده جهت ایجاد جوامع امنیتی به شمار می‌رود. فهم متفاوت کشورهای عضو ارتش مشترک عربی از امنیت و تهدیدات امنیتی و قرائت گوناگون آنها از ناسیونالیسم باعث می شود تشکیل کشورهای عضو ارتش مشترک عربی نتوانند گام به سوی یک جامعه امنیتی چه ادغام شده و چه تکثرگرا بگذارند.

پس لرزه های برجام تحول مهم سیاسی در لبنان

سیدحسین موسوی در مقاله پس لرزه های برجام تحول مهم سیاسی در لبنان، نوشته است: تقریبا همه ناظران سیاسی لبنان و منطقه بر این باور هستند که یکی از آثار قدرتمندتر شدن جایگاه ایران پس از اجرای برجام همین تحول سیاسی در موضع یکی از مهم ترین احزاب مسیحی این کشور یعنی حزب نیروهای لبنانی به رهبری سمیر جعجع است. سمیر جعجع در مراسم سخنرانی اعلام نامزدی ژنرال عون، اسراییل را دشمن خواند و به ادبیات ژنرال عون نزدیک شد. سمیر جعجع، رهبر حزب نیروهای لبنانی در پی ماه ها مذاکرات پشت پرده با فراکسیون تغییر و اصلاح به رهبری ژنرال میشل عون، طی مراسم با شکوهی نامزدی ژنرال عون را برای تصدی پست ریاست جمهوری لبنان اعلام کرد. تقریبا همه نیروهای سیاسی لبنان به استثنای نیروهای ١۴ مارس به رهبری سعد حریری، نخست وزیر پیشین لبنان این تحول سیاسی را یک دگرگونی غافلگیرکننده به شمار آوردند.

مرکز پژوهشی راهبردی آریا

  • دنیل بیمن، مدیر پژوهش مرکز سیاست خاورمیانه بروکینگز نوشت: با تحکیم قدرت داعش در سوریه و تهدید گسترش آن در عراق، رئیس‌جمهور «اوباما» نقشه‌ای احتیاط‌آمیز ولی درعین‌حال جدی برای به عقب راندن آن پیشنهاد کرده است. رویکرد رئیس‌جمهور به‌طورکلی- یعنی اصلاحات در دولت عراق، ایجاد نیروهای ملی و محلی عراقی، مثل قبایل سنی و شبه‌نظامیان شیعه با همکاری با متحدان و استفاده از نیروی محدود در عراق و سوریه – احتمالاً واقع‌گرایانه‌ترین گزینه خواهد بود. رویکردی مشابه سومالی و یمن، با کمی فداکاری و خوش‌شانسی، می‌تواند کارها را به‌پیش ببرد یا حداقل داعش را تضعیف کند؛ اما بسیاری از گام‌هایی که آمریکا باید برای نجات عراق از دست داعش و تجزیه این کشور بردارد، برخلاف هدف آمریکا در ایجاد عراقی امن است که با غرب دوست باشد و تمامیت ارضی خود را حفظ کند.
  • اندیشکده مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی در یادداشتی به قلم آنتونی کوردزمن به بررسی راهبرد اوباما برای مقابله با داعش پرداخت و نوشت: به نظر غیرمعمول می‌رسد که راهبردی را که خودتان پیشنهاد و تصدیق کرده‌اید، نقد کنید و باید گفت که «اوباما» اگر به‌طور کامل آن راهبرد را اجرا کند، منابع لازم را به آن اختصاص دهد و مداومت داشته باشد، تا حد زیادی بهترین گزینه ممکن را انتخاب کرده است. رئیس‌جمهور مجبور بوده است که راهبردی مبتنی بر قوانین بازی در آمریکا، عراق، سوریه و کشورهای متحد انتخاب کند. این‌ها قواعدی هستند که محدودیت‌های زیادی بر کار آمریکا اعمال می‌کنند.
  • رئیس یک اندیشکده آمریکایی معتقد است هدفی که اوباما از آن سخن گفت، یعنی نابودی داعش غیر واقع‌گرایانه و تأکید او بر همکاری با اپوزیسیون سوریه نیز با اما و اگر همراه است. ما برای مقابله با داعش نه‌تنها به کشورهای سنی عرب بلکه نیازمند ایران و روسیه نیز هستیم. «ریچارد هاس» رئیس شورای روابط خارجی می‌گوید: سخنان رئیس‌جمهور «اوباما»، مبنی بر اینکه او کمپین نظامی علیه داعش را گسترش می‌دهد، حاکی از پاسخی متناسب به تهدید پیش روی آمریکا و منافع جهانی‌اش است. «هاس» ادامه می‌دهد، اما هدفی که رئیس‌جمهور از آن سخن گفت، یعنی نابودی داعش غیر واقع‌گرایانه و تأکید او بر همکاری با اپوزیسیون سوریه نیز با اما و اگر همراه است. او می‌گوید دولت «اوباما» برای ایجاد ظرفیت لازم برای شکست داعش در عراق و سوریه، نیازمند همکاری کشورهای عرب سنی و همین‌طور ایران و روسیه است؛ دو کشوری که بر حکومت «اسد» نفوذ زیادی دارند. او اضافه کرد که انتظار حضور معتدل نیروهایی آمریکایی ازجمله نیروهای ویژه، در منطقه، را دارد.

پایگاه تحلیلی عملیات روانی

  • اندیشکده لگاتوم انگلیس در گزارش اخیر خود به نامه رهبر معظم انقلاب به جوانان غربی پرداخت و تصریح کرد: رهبر ایران با هوشیاری تمام دو پایگاه فیس بوک و توئیتر که بلندگوی صوت شکن رسانه ای محسوب می شوند را انتخاب کرد و با زیرکی بیشتر، قلب هدف را نشانه گرفت و مخاطب خود را “جوانان غربی” انتخاب کرد. در گزارش اخیر اندیشکده لگاتوم انگلیس به موضوع نامه مقام معظم رهبری خطاب به جوانان غربی به قلم “دیوید پاتریکاراکوس” پرداخته شده و در ابتدای این گزارش به توجه و علاقه ایران به استفاده از فضای سایبر اشاره شده و در مقدمه آن آمده است: «عصر جدید، عصر ارتباطات است و رویکرد نظام هایی چون جمهوری اسلامی ایران به این امر بسیار هوشمندانه و دقیق بوده است. دولتی کردن بخش های مختلف رسانه ای و دقت نظر در کنترل رسانه های دارای پتانسیل شیطنت، نشان از هوشمندی ایران در بحث مقابله به نفوذ دارد.
  • کنگره آمریکا در قانون بودجه نظامی سال جدید، دولت آمریکا را مجبور به به برداشتن گام های اساسی و جدی برای تامین امنیت نیروهای گروهک تروریستی سازمان منافقین ساکن در اردوگاه لیبرتی عراق کرده است؛ همچنین هرگونه فعالیت های نیروی قدس سپاه پاسداران باید در قالب گزارش سالیانه بررسی و ارائه شود. در لایحه جدید قانون اختیارات دفاع ملی آمریکا برای سال 2016 که با بودجه 607 میلیارد دلاری به تصویب اوباما نیز رسیده، کنگره این کشور دولت را موظف به حمایت از منافقین و دشمنان ایران در منطقه، برآورد توان سایبری ایران، رصد فعالیت های نیروی قدس سپاه پاسداران کرده است. نکات تاکید شده در بند 1227 این لایحه بدین شرح است: دولت آمریکا موظف به برداشتن گام های اساسی و جدی برای تامین امنیت فیزیکی و فکری نیروهای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) ساکن اردوگاه لیبرتی است؛ آمریکا باید از دولت عراق اطمینان بخواهد که تمامی شرایط تسهیل زندگی و تامین آرامش ساکنان اردوگاه مهیا می شود؛ آمریکا باید از دولت عراق اطمینان حاصل نماید که شرایط دسترسی به آب، غذا، امکانات پزشکی، برق، و دیگر نیازهای انرژی برای ساکنان لیبرتی در دسترس باشد و آنها در شرایطی که مورد حمله قرار گرفتند، تجهیزات و تسلیحات کافی را در اختیار داشته باشند؛ از استرداد ساکنان اردوگاه لیبرتی به ایران جلوگیری به عمل آید؛ دولت آمریکا موظف به همکاری جدی با سایر کشورها و نهادها همچون کمیسیونر عالی سازمان ملل برای اسکان دوباره و جابجایی احتمالی ساکنان لیبرتی است؛ آمریکا متعهد به همکاری نزدیک با دولت عراق و مسئولان سازمان مجاهدین برای پیشبرد فرایند انتقال آنهاست؛ آمریکا موظف به یاری کمیسیونر عالی سازمان ملل برای انتقال قریب الوقوع همه ساکنان اردوگاه لیبرتی به بیرون از آنجا است.

مرکز بین المللی مطالعات صلح IPSC

دکتر علیبمان اقبالی زارچ در مقاله‌ای تحت عنوان دسته بندی نامزدهای جمهوری خواه در نگاه به جایگاه امریکا در جهان نوشته است : حزب جمهوری خواه در برخورد با مسایل سیاسی فرامرزی خود از سیاست قاطعیت و به تعبیر مشت آهنین پیروی می کند و در این عرصه جهت تامین منافع خود با هیچ قدرت خارجی تسامح نکرده و با قاطعیت تمام به دنبال اهداف خود می باشد و اگر چه در موضوعات داخلی امریکا ، نامزدهای جمهوریخواه دارای کثرت ایده و موضع می باشند ولی در موضوعات سیاست خارجی اتفاق نظر و جامع وجود دارد که ترجمان ارکانی و تعیین کننده آن احیاء قدرت و هویت ابرقدرتی امریکا در جهان می باشد. این گروه معتقد است که اوباما و تیم مدیریتش اسیر مواضع احتیاط آمیز آلمان در مواجه با روسیه در قضیه اکراین شده است و ضرورت دارد امریکا واکنش قاطع تری در قبال روسیه و جلوگیری از نفوذ روس ها در شریانهای حیاتی جنوبشرق اروپا ارائه نماید.

در این مقاله امده است: به طور کلی نتیجه انتخابات امریکا برای روسیه و اروپا نیز از اهمیت بالایی برخوردار و بسیار جالب است که گروه رسانه ای اسپوتینک که از مسکو تامین مالی می شود از ترامپ استقبال نموده است. چرا که وی خود را آماده مذاکره و گفتگو با پوتین دانسته است و در وضعیت جاری موضوع موافقتنامه مبادلات آزاد تجاری برای اتحادیه اروپا بسیار مهم می باشد. نامزدهای جمهوریخواه طرفدار تداوم روند گسترش ناتو به شرق و نقش آفرینی بیشتر امریکا برای مقابله با روسیه و چین هستند در عین حال که جلوگیری از توسعه طلبی چین در دریای شرق و تامین امنیت ژاپن ، کره و جنوبشرق آسیا نقش حیاتی دارد.

به نوشته این کارشناس، در موضوع ایران و خصوصا موضوع هسته ای وحدت نظر در بین جمهورخواهان وجود دارد و همگی آنان مخالفت توافق هسته ای و اجرای برجام و لغو تحریم ها هستند. البته چند سال پیش دموکرات ها و جمهوری خواهان دیدگاه های تقریبا مشابهی درباره ایران داشتند، اما در چند سال اخیر اختلافات آنها در این خصوص افزایش یافته است. مایک هوکابی اعلام کرده است که توافق هسته ای ایران با قدرت های بزرگ، اسرائیلی ها را به  دهانه کوره  نزدیکتر خواهد کرد. تد کروز، سناتور ایالت تگزاس نیز باراک اوباما را به حمایت از تروریسم متهم کرده است .

پایگاه تحلیلی اشراف

یک اندیشکده آمریکایی مدعی شد ایران با خرید جنگ افزارهای جدید و عرضه نامحدود قطعات و پشتیبانی‌های فنی می‌تواند شکاف ایجاد شده با دشمنانش را پر کرده و تهدیدی علیه منافع آمریکا در منطقه باشد.به گزارش اشراف، اندیشکده آمریکایی بنیاد دفاع از دموکراسی در گزارشی با موضوع «رشد نیروهای مسلح ایران در دوران پسا تحریم» نوشت: ایران هم اینک ارتش نیرومندی ندارد ولی دارای مجموعه‌ای از جنگ افزارهای خطرناک نبرد نامتقارن است. ارتش این کشور به خاطر سال‌ها تحریم‌های بین‌المللی و تسلیحاتی بشدت قدیمی شده است اما تحت توافق وین ایران به زودی به سلاح‌های نظامی خارجی دست می‌یابد و این رویداد به طور قابل ملاحظه‌ای جمهوری اسلامی را قادر می‌سازد نیروهای نظامی خود را ارتقا داده و به تلاش‌ها جهت بی‌ثبات سازی‌اش واکنش نشان دهد. این اندیشکده با اشاره با تلاش‌های صورت گرفته برای تحریم تسلیحاتی ایران و تاثرات نبرد تحمیلی با دولت وقت عراق به مدت ۸ سال نوشت: ایران  آن زمان مجبور بود در پی منابع جدید نظامی چون چین، لیبی، سوریه، کره شمالی و نیز شبکه تأمین سلاح قاچاق برود تا نیازهای تسلیحاتی‌اش را تأمین کند. از سوی دیگر حکومت ایران به شبیه سازی تجهیزات ساخت خارج و قطعات آن‌ها مباردت نماید.