تداوم حضور نظامی ترکیه در عراق پس از انحلال پ‌ک‌ک

محمد صالح صدقیان در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی با اشاره به ادامه حضور نظامی ترکیه در شمال عراق به رغم انحلال رسمی حزب کارگران کردستان (پ‌ک‌ک) اظهار داشت: «این واقعیت که ارتش ترکیه با وجود انحلال پ‌ک‌ک هنوز خاک عراق را ترک نکرده است، نشان می‌دهد که آنکارا اهدافی فراتر از مقابله با تروریسم را دنبال می‌کند.»

تحلیلگر مسائل عراق افزود: «ترکیه در طول چهار دهه گذشته حضور نظامی خود را در شمال عراق با بهانه مبارزه با پ‌ک‌ک توجیه کرده بود؛ اما اکنون که این گروه سلاح را کنار گذاشته و ساختار مسلحانه خود را نیز منحل کرده است، دیگر دلیلی برای ادامه عملیات نظامی و حفظ پایگاه‌های ترکیه‌ای در عراق وجود ندارد.» وی افزود: «حضور نیروهای ترکیه در بیش از شصت موقعیت نظامی شمال عراق و حملات مداوم به مناطق کوهستانی، نشانگر طرح بلندمدت آنکارا برای گسترش نفوذ ژئوپلیتیکی خود در غرب آسیا است.» او تصریح کرد: «دولت بغداد بارها از آنکارا خواسته است که نیروهایش را خارج کند؛ اما ترکیه با تکیه ‌بر ادعای حمایت از اقلیت‌های قومی و مذهبی در شمال عراق، همچنان ماندگار شده است. در واقع، ترکیه در پی بازتعریف مفهوم «امنیت منطقه‌ای» به شکلی است که مرزهای نفوذ خود را تا عمق خاک عراق امتداد دهد.»

محمد صالح صدقیان توضیح داد: «وقتی اردوغان ادعا می‌کند که کشورهای همسایه از حضور نظامی ترکیه خرسندند، در واقع نوعی روایت‌سازی سیاسی را دنبال می‌کند. چنین سخنانی با واقعیت میدانی و مواضع رسمی دولت عراق هم‌خوانی ندارد، بلکه هدف آن مشروع‌سازی حضور ترکیه و کسب مشروعیت منطقه‌ای برای اقداماتی است که از نظر حقوق بین‌الملل، نقض حاکمیت سرزمینی محسوب می‌شود.»

گسترش دامنه نفوذ نظامی ترکیه از عراق تا لیبی

تحلیلگر مسائل غرب آسیا در ادامه اظهار داشت: «باید نگاه ترکیه به منطقه را در چارچوبی فراتر از حضور در عراق بررسی کرد، زیرا حضور نظامی این کشور در عراق تنها بخشی از شبکه بزرگ‌تری است که شامل سوریه، لیبی، جمهوری آذربایجان و حتی برخی کشورهای آسیای مرکزی می‌شود.» او تأکید کرد: «در واقع، ارتش ترکیه با نقش فعال‌تر در قالب ناتو طی یک دهه گذشته از سیاست سنتی دفاع از مرزهای ملی عبور کرده و به نیرویی نقش‌آفرین در سطح منطقه تبدیل شده است. از عملیات «چشمه صلح» در سوریه گرفته تا استقرار نیرو در لیبی و حمایت نظامی از جمهوری آذربایجان در جنگ قره‌باغ، همگی بخشی از سیاستی هستند که باید آن را «نظامی‌سازی سیاست خارجی ترکیه» نامید.»

این کارشناس افزود: «ترکیه امروز در پی آن است که جایگاه خود را به‌عنوان یک قدرت فرامنطقه‌ای تثبیت کند. پروژه‌هایی مانند «دالان تورانی» و ایجاد پیوندهای ژئواستراتژیک میان آنکارا، باکو و کشورهای ترک‌زبان آسیای مرکزی در همین راستا تعریف می‌شوند. این دالان نه‌تنها بعد اقتصادی دارد، بلکه دربردارنده مؤلفه‌های نظامی و امنیتی نیز می‌باشد.» او افزود: «همکاری نظامی با قطر و برخی کشورهای عربی نیز نشان می‌دهد که ترکیه می‌خواهد در کنار ائتلاف‌سازی فرهنگی و زبانی در قفقاز و آسیای مرکزی، از طریق ایجاد ائتلاف‌های چندلایه مذهبی، جایگاه خود را به‌عنوان محور قدرت و بازیگر فعال در غرب آسیا و شمال آفریقا تثبیت کند.»

صدقیان تبیین کرد: «این روند در واقع پاسخی به خلأ قدرت ناشی از عقب‌نشینی تدریجی ایالات متحده از منطقه است. به نحوی که آنکارا با ترکیب مؤلفه‌های نظامی، اقتصادی، دینی و فرهنگی، در حال پر کردن این خلأ و شکل‌دهی ‌نوعی بلوک نفوذ ترکی/اسلامی است که از دریای مدیترانه تا آسیای مرکزی امتداد دارد.»

اهداف ژئوپلیتیکی و ژئوانرژیک ترکیه در بازتعریف معادلات منطقه

تحلیلگر مسائل غرب آسیا در بخش پایانی مصاحبه تصریح کرد: «نمی‌توان اقدامات ترکیه را بدون توجه به اهداف کلان ژئوپلیتیکی و ژئوانرژیک آن درک کرد. ترکیه در تلاش است با حضور فعال نظامی، مسیرهای انرژی و خطوط ترانزیت جدید را تحت کنترل خود درآورد.» او تشریح کرد: «آنکارا می‌کوشد از موقعیت جغرافیایی خود برای تبدیل‌ شدن به مرکز توزیع انرژی منطقه استفاده کند. کنترل شمال عراق به معنای کنترل مسیرهای انتقال گاز و نفت به اروپا است. در همین راستا، ترکیه با استقرار نظامی خود در مناطق مرزی و کوهستانی، عملاً امنیت خطوط لوله و مسیرهای صادراتی را در اختیار می‌گیرد.»

محمد صالح صدقیان بیان داشت: «هدف ترکیه تنها امنیت نیست، بلکه بازتعریف نظم ژئوپلیتیکی منطقه به نفع خود است. اردوغان با ترکیب سیاست انرژی، اقتصاد و قدرت نظامی، در پی آن است که موقعیت کشورش را از سطح بازیگر منطقه‌ای به سطح قدرت تأثیرگذار اوراسیایی ارتقا دهد.» او افزود: «این سیاست اگرچه در ظاهر بر پایه امنیت و مبارزه با تروریسم استوار شده است؛ اما در عمق خود بر اساس موازنه قدرت و بازدارندگی تعریف می‌شود. ترکیه می‌خواهد در تمام پرونده‌های منطقه‌ای از عراق و سوریه تا لیبی و قفقاز، نقش تصمیم‌ساز ایفا کند.»

در پایان، کارشناس مسائل غرب آسیا خاطرنشان کرد: «اگر تحولات اخیر در کنار سیاست‌های اقتصادی و انرژی آنکارا مورد توجه قرار گیرد، تصویر روشنی به دست می‌آید که ترکیه در حال طراحی نظم جدیدی است که در آن خود را نه صرفاً بخشی از غرب آسیا، بلکه به‌عنوان محور ژئوپلیتیکی میان اروپا و آسیا تعریف می‌کند. حضور نظامی مستمر در عراق، تنها یکی از ابزارهای تحقق این هدف کلان است.»