موسی نعیم، عضو برجسته موسسه کارنگی در یادداشتی تحلیلی که در وب سایت این موسسه منتشر شد، نوشت: سال 2049 صدمین سالگرد بنیان نهادن جمهوری خلق چین است. این سال همچنین سالی است که به گفته رئیس جمهور چین، این کشور به “کشوری کاملا توسعه یافته” تبدیل خواهد شد. این دست کم هدف آنها است. این هدف به شدت جاه طلبانه آثار فراوان و حتی پیامدهای بیشتری دارد که ناشناخته یا ناخواسته هستند. در هر صورت، در این خصوص یک معنای روشن وجود دارد که هیچ تردیدی درباره اش نیست: چین برای رسیدن به این هدف به انرژی بیشتر و نیز روش های جدید خرید، توذیع و استفاده از آن نیاز دارد. قطعا شی جینپینگ این موضوع را درک می کند. او بارها بر ضرورت تبدیل شدن به یک کشور سازگارتر با محیط زیست تاکید کرده، هدفی که نیازمند تغییراتی جدی در انواع انرژی مورد استفاده این کشور برای تامین سوخت مورد نیاز توسعه آن است.

در اکتبر 2017 جینپینگ سخنرانی مهمی را در نوزدهمین کنگره ملی حزب کمونیست چین ایراد کرد. او گفت: “کل حزب و کل کشور در دنبال کردن توسعه سبز هدفمند وفعال شده است… چین برای به دست گرفتن زمام امور در همکاری بین المللی برای پاسخ به تغییرات اقلیمی به یک شریک، همکار و مشعل دار مهم در تلاش جهانی برای رسیدن به یک تمدن زیست محیطی تبدیل شده است.”

شی جینپینگ حتی جدول زمانی خاصی را برای رسیدن به این هدف ترسیم کرد. او گفت که تا سال 2035 محیط زیست تا اندازه قابل توجهی بهبود خواهد یافت و تا اواسط این قرن ” به نقاط اوج جدیدی در تمامی ابعاد پیشرفت زیست محیطی خواهیم رسید.” او همچنین وعده داد : اقدامات برای ایجاد یک چارچوب حقوقی و سیاسی که تولید و مصرف سبز را ارتقاء بخشد، و نیز یک ساختار اقتصادی معقول را ارتقاء دهد که توسعه سبز با تولید کربن کمتر را تسهیل می کند، تسریع خواهد شد.”

محقق شدن وعده های شی جینپینگ در زمینه انرژی و محیط زیست با توجه به وضعیت فعلی بخش انرژی در چین کار ساده ای نخواهد بود. با وجودی که این کشور با جدیت برای بالابردن کیفیت ترکیب انرژی خود تلاش می کند و الگوهای مصرفش را تغییر می دهد، اما موانع مهمی در مسیر آرزوی چین برای تلفیق خودکفایی در حوزه انرژی با یک محیط زیست با کیفیت بالا و آلودگی کمتر قرار دارد.

وضعیت انرژی در چین دست کم دارای پنج وجه است که تا اندازه زیادی بر نتایج تلاش های جینپینگ در این حوزه تاثیرگذار خواهد بود.

 شرایط مقدماتی نامطلوب

اگرچه چین در مسیر خود به سوی تولید کمتر کربن تلاش های زیادی کرده است اما همچنان حدود 29 درصد گازهای منجر به گرمایش زمین را تولید می کند؛ این رقم دو برابر آمریکا (14 درصد) و تقریبا سه برابر اتحادیه اروپا (10 درصد) است. پروژه های آژانس بین المللی انرژی نشان می دهد که این کشور تا سال 2035 که نقطه عطف مهم مد نظر جینپینگ است، همچنان بزرگ ترین تولید کننده گازهای گلخانه ای خواهد بود. این نتیجه مایوس کننده به رغم افزایش قابل ملاحظه ای در استفاده از پاک کننده ها و منابع تجدید پذیر انرژی خواهد بود که انتظار می رود در سال 2035 تا یک چهارم نیازهای چین به انرژی را فراهم سازد.

وضعیت هدررفت انرژی

در حال حاضر، چین نه تنها از انرژی آلوده کننده ترین منابع استفاده می کند بلکه مصرف انرژی آن نیز دارای سطح بهره وری بسیار پایین و هدررفت بالا است. هر یک درصد رشد اقتصادی چین مستلزم چهار برابر انرژی بیشتر از متوسط مصرف کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی و سه برابر بیشتر از متوسط مصرف آمریکای لاتین است.

دلایل این سطح به شدت پایین بهره وری انرژی متعدد و پیچیده است و غلبه بر آنها کار ساده ای نیست. شاید مهمترین عامل این مسئله این باشد که کارخانه و تجهیزات مورد استفاده چین قدیمی و به شدت آلوده کننده هستند.

این وضعیت به ویژه درباره نیروگاههای تولید برق صدق می کند. سطح بهره وری در صنایع در مقیاس بزرگ نظیر فولاد، آلومینیوم، سیمان، شیشه و مواد شیمیایی نیز به شدت پایین است. ساختمان ها در چین، هم ساختمان های تجاری و هم مسکونی، به داشتن نیاز بالا به انرژی برای گرمایش و تهویه معروفند.

وابستگی طولانی مدت به زغال سنگ

سومین عامل به وابستگی بیش از حد چین به زغال سنگ، که آلوده کننده ترین نوع سوخت های فسیلی است، مربوط می شود. چین نه تنها بزرگ ترین مصرف کننده زغال سنگ در جهان است که مصرفش معادل تقریبا نیمی از مصرف جهانی زغال سنگ است، بلکه در عین حال بزرگ ترین وارد کننده زغال سنگ نیز محسوب می شود. بهای پایین زغال سنگ باعث استفاده فراوان از این ماده است. تغییر این وضعیت در هر کشوری به لحاظ سیاسی کاری بسیار خطیر است و چین هم از این قاعده مستثنی نیست. تلاش های دولت برای به حداقل رساندن این وابستگی با بستن معادن زغال سنگ با مقاومت شدید صاحبان معادن روبرو شده که در اعتراض به پیشنهاد دولت برای قطع یک میلیون فرصت شغلی به خیابان ها ریختند. به علاوه، تناقض های سیاسی پیچیده در حال حاضر اقدامات دولت را بدجلوه میدهد. شاید روشن تر ازهمه موارد این مورد باشد که پکن در عین حال که می کوشد معادن زغال سنگ را تعطیل کند، برای ساخت حدود 700 نیروگاه برق زغال سوز برنامه ریزی می کند. وابستگی بیش از حد کنونی به زغال سنگ بهای بالایی را با جان انسان ها و در کل کیفیت زندگی می پردازد. یک گزارش سازمان بهداشت جهانی در سال 2016 فاش کرد که تا حدود 1.3 میلیون تن از مردم چین به دلیل آلودگی هوا زودتر از موقع می میرند؛ هند در این رابطه در جایگاه دوم قرار دارد و 645 هزار مرگ زودهنگام در آن پیش بینی می شود. یک پژوهش انجام گرفته توسط تنگ فی، استاد دانشگاه ژینگوا نشان میدهد که بیش از 70 درصد جمعیت چین در معرض سطوحی از آلودگی قرار دارند که 10 برابر بیشتر از سطح ایمن است. در حالی که این وضعیت وخیم باید تلاش های چین برای به حداقل رساندن وابستگی اش به زغال سنگ را تسریع کند در عین حال به تصمیمات سیاسی سختی نیازمند است.

شکوفایی واردات انرژی آلوده کننده

چهارمین عامل این است که واردات انرژی چین که عمدتا نفت خام سنگین و زغال سنگ است، در حال افزایش است و پیش بینی می شود که از 16 درصد در سال 2015 به 21 درصد در سال 2020 افزایش یابد. این کشور در حال حاضر روزانه حدود 7.6 میلیون بشکه نفت از جمله روزانه یک میلیون بشکه نفت خام مخلوط اورال روسیه و حدود 300 هزار بشکه نفت خام سنگین ونزوئلا را وارد می کند که هر دو به شدت آلوده کننده هستند. اگر واردات نفت آلوده کننده با منابع انرژی پاک جایگزین نشود، تاثیری منفی بر اهداف زیست محیطی جینپینگ برای سال 2035 خواهد داشت.

مسئله شیل نیست، آب است

بنا به اعلام موسسه منابع جهانی، چین از 1200 تریلیون مترمکعب گاز شیل برخوردار است که بزرگ ترین ذخائر جهان محسوب می شود. مشکل این است که توسعه این منابع در مقیاس بزرگ نیازمند حجم انبوهی آب است که ممکن است چین آن را در اختیار نداشته باشد. آب برای فراکینگ آبی، فن آوری مورد استفاده برای استخراج هیدروکربن ها از سازندهای شیل، عنصری ضروری است. در یک گزارش موسسه منابع جهانی تاکید می شود که بیش از 60 درصد این منابع گاز شیل در مناطق بایر چین واقعند که آب آنها به شدت کم است.

آب مورد استفاده در فراکینگ برای کشاورزی یا دیگر مصارف رقابتی کمتر در دسترس است. این برای هر کشوری موازنه دشواری است. در واقع فراکینگ آبی در مقیاس بزرگ در چین ممکن است با دیگر اهداف جینپینگ که “حصول اطمینان از امنیت غذایی چین” تا اواسط قرن است، مغایرت داشته باشد. اگرچه داده های مربوط به میزان در دسترس بودن آب همچنان ناکافی است اما تردیدی نیست که بهره برداری کامل از ذخایر عظیم نفت و گاز شیل چین می تواند با کمبود آب در دسترس محدود شود.

چین در دهه های گذشته با رشد اقتصادی مستمر خود و توانش برای تبدیل این رشد به رفع گسترده فقر جهان را شگفت زده کرد. شاید این بار نیز چین با حرکت سریع از یک الگوی انرژی آلوده کننده و با سطح پایین بهره وری و میزان تولید کربن بالا به سمت یک الگوی دوستدار محیط زیست با تولید پایین کربن همه ما را بار دیگر شگفت زده کند. انجام این تغییر برای چین و کل سیاره زمین همان اندازه که ضروری است، چالش زا نیز هست.