فهرست

ماجراجویی خطرناک ترکیه در عفرین

سه شنبه ۲۴ بهمن ۱۳۹۶ ۱۲:۲۶ ب.ظ

ماجراجویی خطرناک ترکیه در عفرین
شورای راهبردی آنلاین – ترجمه: تهاجم نظامی ترکیه به سرزمین‌های تحت کنترل کردها در شمال سوریه، خطر تیرگی روابط دیپلماتیک را در پی داشته و ترکیه را در معرض تهدیدهای فزاینده تروریستی قرار خواهد داد.

پینار تانک در یادداشتی که اندیشکده آمریکایی کارنگی منتشر کرد، نوشت: حمله ترکیه به عفرین که از 20 ژانویه آغاز شده است، از مدت‌ها قبل پیش بینی شده بود. اگرچه حزب حاکم عدالت و توسعه احتمالا امیدوار است که این کارزار، ملی گرایی ضد-کرد را در آستانه انتخابات 2019 تشدید کند، اما این جنگ همچنین ممکن است پیامدهای دیپلماتیک مخربی به وجود آورد و مسائل امنیتی ترکیه را وخیم‌تر سازد.

از بعد سیاست خارجی، تهاجم ترکیه به شمال سوریه باعث تیرگی روابط متزلزل این کشور با آمریکا شده و روابط ترکیه - ناتو را بیش از پیش تحت فشار قرار می‌دهد. اعلامیه آمریکا در 14 ژانویه مبنی بر ایجاد نیروی 30 هزار نفری از کردها برای تأمین امنیت مرزهای سوریه با ترکیه و عراق در مناطق تحت کنترل کردها، یکی از پیامدهای تهاجم ترکیه به عفرین بوده است.

این اقدام [آمریکا]، به قول دولت باغچلی، رهبر حزب جنبش ملی گرایی ترکیه، «قطره‌ای بود که باعث سرریز شدن کاسه شد» و در تناقض با انتظارات ترکیه بود که با نابودی داعش ائتلاف آمریکا - کردها پایان می‌پذیرد. آمریکا به تداوم حمایت خود از نیروهای دفاع سوری (که عمدتاً متشکل از حزب اتحاد دموکراتیک کرد «PYD» و جناح‌های نظامی آن یعنی یگان‌های مدافع خلق «YPG» و یگان‌های مدافع زنان «YPJ» است) تأکید می‌کند و ترکیه نیز اصرار دارد که تا زمان تأمین امنیت مرزهای خود به عملیات ادامه خواهد داد.

علاوه بر این، تهدید درگیری مستقیم بین آمریکا و ترکیه بیش از هر زمان دیگری است. اگرچه اردوغان در ابتدا اعلام کرده بود که عملیات عفرین سریع خواهد بود، اما وی بعداً اعلام کرد که ترکیه عملیات خود را به سمت شرق و تا شهر تحت کنترل یگان‌های محافظ خلق، یعنی منبج، ادامه خواهد داد. این شهر خاری در چشم اردوغان بوده است، زیرا آمریکا نیروهای ویژه خود را برای محافظت از متحدان کرد خود به منبج فرستاد و ترکیه در طول عملیات سپر فرات در مارس 2017 نتوانست این شهر را تصرف کند. اگرچه آمریکا در ابتدا با عملیات سپر فرات موافقت کرده بود، اما در مورد اهداف و دامنه حمله ترکیه سوء تفاهم‌هایی بروز کرده و نشان داد که رویارویی این دو متحد ناتو در حال حاضر در سوریه محتمل است. درحالی‌که عفرین از مناطق عملیاتی ائتلاف به رهبری آمریکا محسوب نمی‌شود، اما معلوم نیست که درخواست آمریکا [از ترکیه] برای «محدود ساختن عملیات» بدین معناست که در صورت پیشروی ترکیه به منبج، آمریکا مداخله خواهد کرد. به هر حال آمریکا برنامه‌ای برای خروج از منبج نداشته و در آنجا گشت‌های آمریکا به‌طور منظم با شورشیان مورد حمایت ترکیه تبادل آتش دارند – که خطر رویارویی با ترکیه را افزایش می‌دهد. همچنین، اگرچه ناتو حق مشروع ترکیه برای محافظت از مرزهای خود را پذیرفته است، اما اگر بحران انسانی به خاطر تهاجم ترکیه به‌طور قابل توجهی وخیم‌تر شود، ترکیه با محکومیت‌های مضاعفی مواجه خواهد شد.

علاوه بر این، تهاجم ترکیه باعث پیچیدگی روابط ترکیه با روسیه خواهد شد که در کنگره گفتگوی ملی سوریه در سوچی مشغول مذاکره برای توافق بین کردها و رژیم سوریه است. روسیه، مهم‌ترین متحد ترکیه در سوریه، حریم هوایی سوریه را به روی جت‌های ترکیه برای حمله به عفرین گشوده است و با ادعای اتخاذ موضع عدم-مداخله، آمریکا را به خاطر تجهیز نیروهای کرد مقصر جلوه می‌دهد. این موضوع به کاهش تنش به وجود آمده در ماه دسامبر بین ترکیه و روسیه در استان ادلب کمک کرد که در آنجا، ارتش سوریه با حمایت هوایی روسیه عملیات‌هایی علیه گروه‌های جهادی انجام دهد که ظاهراً گروه‌های میانه رو مورد حمایت ترکیه را نیز هدف قرار داده بود. با این حال، روسیه دارای توافق خاص خود با کردهاست که طبق آن، مسکو در ازای محافظت از کردها در برابر ترکیه، یک پایگاه نظامی در مارس 2017 در عفرین تأسیس کرد. این چرخش روسیه پس از آن صورت گرفت که مسکو برای متقاعد ساختن کردها برای واگذاری امنیت خود و مرزهایشان به سوریه و هم‌زمان حفظ شکلی از خودمختاری، برای مدتی طولانی تلاش کرد. این پیشنهاد که باعث تحکیم تمامیت ارضی سوریه می‌شد، برای یگان‌های مدافع خلق و یگان‌های مدافع زنان قابل قبول نبود. به اعتقاد رهبران کرد، هدف نهایی روسیه از تصمیم به صدور مجوز ورود ترکیه به عفرین این است که کردها را «به آغوش دولت اسد» سوق دهد و آن‌ها را از تحت حمایت آمریکا خارج سازد.

پذیرش خودمختاری شمال سوریه که کردها آن را روژاوا می‌خوانند، توسط جامعه بین‌المللی برای حزب حاکم عدالت و توسعه گران تمام شده است. از سال 2012، روژاوا خودمختاری کارآمدی داشته و نوعی دموکراسی خودمختار به رهبری حزب اتحاد دموکراتیک کرد، یگان‌های مدافع خلق و یگان‌های مدافع زنان بر آن حاکمیت داشته است. آن‌ها سه منطقه (جزیره، عفرین و کوبانی) را اداره می‌کنند که در آن تقریباً 5 میلیون کرد، عرب، سوری‌ها و ترکمن‌ها اقامت دارند. در مارس 2016، حزب اتحاد دموکراتیک کرد نام این منطقه را به سیستم فدرال دموکراتیک شمال سوریه تغییر داد که هدف از آن، تأسیس خودمختاری مشروع شمال سوریه در درون سوریه فدرال غیرمتمرکز بود. قرار بود که انتخابات پارلمانی در ژانویه برگزار شود، اما در حال حاضر با عملیات عفرین برای مدت نامعلومی به تعویق افتاده است.

دولت ترکیه به رسمیت شناخته شدن قانونی خودمختاری حزب اتحاد دموکراتیک کرد در داخل سوریه فدرال را تهدیدی وجودی قلمداد می‌کند که مانع تلاش آنکارا برای نابودی حزب وابسته آن در ترکیه، یعنی حزب کارگران کردستان ترکیه (پ ک ک)، می‌شود که هم ترکیه و هم آمریکا آن را سازمانی تروریستی تلقی کرده‌اند. با این وجود، این تهدید همچنین باعث طرفداری عمومی از رئیس جمهور رجب طیب اردوغان خواهد شد که برای انتخابات 2019 آماده می‌شود. از نظر اردوغان، تقویت موقعیت کردها، احساس حقارت عمومی ایجاد خواهد کرد، به‌ویژه با توجه به اینکه تنها اپوزیسیون واقعی حکومت وی در انتخابات 2015 و هنگامی ظهور کرده است که حزب عدالت و توسعه اکثریت قاطع خود را برای اولین بار از سال 2002 و به خاطر موفقیت حزب طرفدار کردها یعنی حزب دموکراتیک خلق (HDP) از دست داد.

بسیاری از جریان‌های سیاسی سرخورده از تمایل جامعه بین‌المللی به حمایت از خودمختاری کردها، پشت حزب عدالت و توسعه صف آرایی کردند. دولت باغچلی، رهبر حزب راست‌گرای جنبش ملی گرایی ترکیه، از تلاش برای نابودی پ ک ک و یگان‌های مدافع خلق تقدیر کرده و به‌شدت از آمریکا انتقاد کرد که چطور یک کشور عضو ناتو هم‌زمان می‌تواند «دوست و دشمن» باشد. بینالی ییلدریم، نخست وزیر ترکیه، به‌کرات در مصاحبه‌های مطبوعاتی تلویزیونی در 20 ژانویه اعلام کرد که هدف حمله ترکیه (به‌اصطلاح «شاخه زیتون») نجات مردم محلی تحت کنترل حزب اتحاد دموکراتیک کرد، یگان‌های مدافع خلق و یگان‌های مدافع زنان است و نباید به‌عنوان عملیات علیه مردم کرد تلقی شود. وی اظهار کرد که ستیزه جویان داعشی (که ظاهراً توسط نیروهای کرد تحت حمایت آمریکا از رقه بیرون رانده شده‌اند) اکنون در عفرین کردنشین اسکان داده شده‌اند. حتی حزب اپوزیسیون جمهوری خلق (CHP) که قبلاً با دیپلماسی موافقت کرده بود، مخالفت کلی با مبارزه سایر احزاب با تروریسم را دشوار دانسته و اعلام کرد که «هیچ مخالفتی» با عملیات عفرین ندارد.

با این حال، کارزار عفرین علاوه بر اینکه روابط دیپلماتیک ترکیه را تیره خواهد کرد، باعث تشدید همان نگرانی‌های امنیتی خواهد شد که حزب عدالت و توسعه آن را دلیل عملیات می‌داند. از نظر داخلی، تهاجم ترکیه به خطر شعله‌ور شدن تروریسم کردها دامن می‌زند. برخلاف اظهارات دولت ترکیه در مورد اهداف صلح آمیز این تهاجم، روابط ترک-کرد اکنون در پایین‌ترین حد خود پس از شکست فرایند صلح با پ ک ک در سال 2012 قرار دارد که در آن زمان حدود 200 غیرنظامی کرد در عملیات نظامی دولت در جنوب شرق ترکیه در سال 2015 کشته شدند. ترکیه همچنان به بازداشت رهبران حزب طرفدار کردها، یعنی حزب دموکراتیک خلق ادامه می‌دهد. مورات کارایلان، از اعضای کمیته اجرایی پ ک ک، در یک مصاحبه تلویزیونی در 20 ژانویه هشدار داد که حمله به عفرین حمله به همه مردم کرد تلقی خواهد شد و افزود که پ ک ک سکوت نخواهد کرد.

در نتیجه، اگرچه حدود 8 هزار تا 10 هزار جنگجوی یگان‌های مدافع خلق و یگان‌های مدافع زنان در عفرین از یک طرف با دومین ارتش بزرگ ناتو و از طرف دیگر با ارتش آزاد سوریه مورد حمایت ترکیه، مواجه هستند، اما ترکیه می‌تواند به‌راحتی وارد عفرین شود، در حالی که تضمین کنترل و برقراری صلح و رفاه در آن، بسی دشوارتر خواهد بود. ارتش ترکیه، علیرغم قدرت آتش آن، به خاطر بازداشت بسیاری از افسران اصلی آن پس از کودتای نافرجام 2016 علیه اردوغان، ضعیف شده است.

به‌هرحال، این ماجراجویی خطرناک احتمالا به نتایج مطلوب اردوغان یعنی، تضعیف روابط بین کردها و آمریکا و تخریب تجربه روژاوا دست می‌یابد. در ترکیه، نگرانی‌های امنیت داخلی بهانه مضاعفی در اختیار اردوغان قرار خواهد داد تا به تمدید وضعیت فوق‌العاده بپردازد که از زمان کودتای نافرجام 2016 برقرار بوده است و پیشاپیش انتخابات 2019، چهره خود را به‌عنوان مرد قدرتمند منطقه‌ای تقویت کند. اردوغان با عملیات عفرین می‌تواند ترس عمیق از انضمام طلبی کردها را مهار کند، اما در حالی که هدف این عملیات محافظت از ترکیه در برابر اقدامات تروریستی کردها اعلام شده است، نتیجه آن ممکن است برعکس باشد.

 


سه شنبه ۲۴ بهمن ۱۳۹۶ ۱۲:۲۶ ب.ظ


اظهار نظر

برای ارسال نظرات خود باید ابتدا عضو و وارد سایت شوید.

تا کنون نظری برای این مطلب ثبت نشده است، شما میتوانید اولین نفری باشید که در رابطه با آن اظهار نظر میکنید!


موضوعات مربوطه


کلمات کلیدی